{"id":1227,"date":"2025-03-04T17:59:31","date_gmt":"2025-03-04T13:59:31","guid":{"rendered":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/?p=1227"},"modified":"2025-03-05T11:09:55","modified_gmt":"2025-03-05T07:09:55","slug":"stj-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/2025\/03\/04\/stj-2024\/","title":{"rendered":"\u201cSOS\u0130AL T\u018fDQ\u0130QATLAR\u201d JURNALININ N\u00d6VB\u018fT\u0130 SAYI \u00c7APDAN \u00c7IXIB"},"content":{"rendered":"<p><strong>\u00a0<\/strong>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin (STM) t\u0259sis etdiyi \u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d jurnal\u0131n\u0131n \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f x\u00fcsusi say\u0131 BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131na &#8211; COP29-Az\u0259rbaycana h\u0259sr edilib. Bu sayda yerli v\u0259 xarici m\u00fc\u0259llifl\u0259rin regional v\u0259 qlobal iqlim t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, iqlim miqrantlar\u0131 v\u0259 iqlim h\u00fcququ, qlobal su b\u00f6hran\u0131, biom\u00fcxt\u0259liflik, biot\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 hidrodiplomatiya, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 \u0259traf m\u00fchit etikas\u0131, milli iqlim siyas\u0259ti v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 dair \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericiliyi v\u0259 s. m\u00f6vzularda 26 m\u0259qal\u0259si, 1 kitaba r\u0259y v\u0259 COP-29 Az\u0259rbaycana h\u0259sr edilmi\u015f 3 t\u0259dbir haqq\u0131nda m\u0259lumatlar \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan, ingilis v\u0259 rus dilind\u0259 olmaqla 8 b\u00f6lm\u0259d\u0259 oxuculara t\u0259qdim edil\u0259n m\u0259qal\u0259l\u0259r aktuall\u0131\u011f\u0131, m\u0259zmun m\u00fcxt\u0259lifliyi, \u00a0\u0259hat\u0259liliyi v\u0259 t\u0259hlil s\u0259viyy\u0259si il\u0259 se\u00e7ilir.<\/p>\n<p><strong>\u201cCOP29 \u2013 Az\u0259rbaycan. ya\u015f\u0131l strategiya, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259, iqlim v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131: \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar, v\u0259zif\u0259l\u0259r\u201d<\/strong> adl\u0131 1-ci b\u00f6lm\u0259d\u0259 m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn qlobal \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar\u0131ndan biri olan iqlim m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f 6 m\u0259qal\u0259 yer al\u0131b. <strong>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi \u0130dar\u0259 Hey\u0259tinin s\u0259dri <\/strong><strong>Zahid Orucun \u201c<\/strong><strong>COP-29 Az\u0259rbaycan: regional v\u0259 qlobal iqlim t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259sin\u0259 do\u011fru ya\u015f\u0131l ke\u00e7id strategiyas\u0131nda tarixi d\u00f6n\u00fc\u015f\u201d<\/strong> adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 ilk d\u0259f\u0259 olaraq BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131nda Az\u0259rbaycanda iqlim t\u0259dqiqatlar\u0131 kontekstind\u0259 \u201ciqlim t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi\u201d m\u0259s\u0259l\u0259si t\u0259hlil edilir. Qeyd edilir ki, COP29 konfrans\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259 iqlim diplomatiyas\u0131n\u0131n m\u0259rk\u0259zind\u0259 dayan\u0131r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 \u0259traf m\u00fchitin deqradasiyas\u0131 h\u0259r bir \u00f6lk\u0259 v\u0259 d\u00fcnya \u00fc\u00e7\u00fcn real t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. Bu \u00e7\u0259tinlikl\u0259ri aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn o, yeni inki\u015faf strategiyas\u0131n\u0131 \u201cya\u015f\u0131l ke\u00e7id\u201d kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir. M\u0259qal\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, Az\u0259rbaycan b\u0259rpa olunan enerji m\u0259nb\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 y\u00fcks\u0259k potensiala malik, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 f\u0259al i\u015ftirak ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. COP29-da Az\u0259rbaycan ya\u015f\u0131l enerjiy\u0259 ke\u00e7idl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00f6z t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259rini d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tin\u0259 t\u0259qdim edib. COP29-dan sonrak\u0131 t\u0259dqiqatlar \u00fc\u00e7\u00fcn qar\u015f\u0131da duran m\u00fch\u00fcm v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259n biri iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin \u00e7ox\u015fax\u0259li aspektl\u0259rini ara\u015fd\u0131rmaq v\u0259 elmi leksikonumuza bir \u00e7ox yeni terminl\u0259ri daxil etm\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi \u0130dar\u0259 Hey\u0259ti s\u0259drinin m\u00fcavini, f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru, professor <\/strong><strong>Tahir\u0259 Allahyarovan\u0131n \u201c<\/strong><strong>COP-29 Az\u0259rbaycan: iqlim d\u0259yi\u015fikliyi, iqlim miqrantlar\u0131 v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131 sah\u0259sind\u0259 qlobal tendensiyalar, perspektivl\u0259r\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda ke\u00e7iril\u0259n qlobal COP29 t\u0259dbiri fonunda ilk d\u0259f\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 iqlim miqrasiyas\u0131, iqlim miqrantlar\u0131 v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin insan h\u00fcquqlar\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyinin t\u0259sirind\u0259n yaranan insan ax\u0131n\u0131n\u0131n nec\u0259 adland\u0131r\u0131laca\u011f\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 terminoloji m\u00fczakir\u0259l\u0259rin, elmi v\u0259 h\u00fcquqi t\u0259rifl\u0259rin son v\u0259ziyy\u0259ti n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir. M\u0259qal\u0259d\u0259 qeyd olunur ki, qlobal istil\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 iqlim b\u00f6hran\u0131 m\u00f6vcud b\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259ri daha da g\u00fccl\u0259ndirir, inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259sas h\u00fcquqlara t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r, h\u0259yat, m\u0259nzil, su v\u0259 kanalizasiya, qida, sa\u011flaml\u0131q, inki\u015faf h\u00fcquqlar\u0131 da daxil olmaqla h\u00fcquqlar\u0131n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 birba\u015fa v\u0259 ya dolay\u0131 yolla m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, iqliml\u0259 ba\u011fl\u0131 miqrasiya ki\u00e7ik ada d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r v\u0259 Az\u0259rbaycan COP29-da ki\u00e7ik ada d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259sini diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlay\u0131b. M\u0259qal\u0259d\u0259 2024-c\u00fc ild\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 A\u0130HM-d\u0259 m\u0259hk\u0259m\u0259 presedentinin yaranmas\u0131na, onun insan h\u00fcquqlar\u0131 sferas\u0131na k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 v\u0259 insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n yeni n\u0259slinin yarad\u0131lmas\u0131na t\u0259kan verilm\u0259sin\u0259 d\u0259 toxunulub. Qeyd olunur ki, aliml\u0259r bu yax\u0131nlarda iqlim d\u0259yi\u015fikliyinin ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259rini, yax\u0131n onillikl\u0259rd\u0259 milyonlarla insan\u0131 evl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur ed\u0259 bil\u0259c\u0259k t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri proqnozla\u015fd\u0131r\u0131blar. Bununla bel\u0259, ixtisasla\u015fm\u0131\u015f beyn\u0259lxalq institut v\u0259 t\u0259\u015fkilatlarda, bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259tl\u0259rd\u0259 yax\u0131nla\u015fan b\u00f6hranla m\u00fcbariz\u0259 aparmaq \u00fc\u00e7\u00fcn siyasi irad\u0259 v\u0259 h\u00fcquqi baza \u00e7at\u0131\u015fm\u0131r. Yer k\u00fcr\u0259sinin inteqrasiya olunmu\u015f idar\u0259\u00e7iliyi \u00fc\u00e7\u00fcn daha geni\u015f g\u00fcnd\u0259liyin bir hiss\u0259si olaraq iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 qlobal uy\u011funla\u015fman\u0131 h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn sistemli idar\u0259etm\u0259 v\u0259 t\u0259nziml\u0259yici siyas\u0259t islahatlar\u0131na ehtiyac var.<\/p>\n<p><strong>AMEA F\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 Sosiologiya \u0130nstitutu Siyas\u0259tin f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 sosiologiyas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri, professor R\u0259na Mirz\u0259zad\u0259nin \u201cSu geosiyas\u0259ti, qlobal su b\u00f6hran\u0131 v\u0259 hidrodiplomatiya yeni elmi, siyasi-h\u00fcquqi paradiqma kimi\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qlobal d\u00fcnyada su diplomatiyas\u0131, bu kontekstd\u0259 &#8220;su m\u00fcharib\u0259si\u201d v\u0259 &#8220;su m\u00fcnaqi\u015f\u0259si\u201dnin tipl\u0259ri, n\u00f6vl\u0259ri, ictimai-elmi fikir tarixind\u0259 problem\u0259 m\u00fcnasib\u0259t, su \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, su il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanunlar t\u0259hlil edilir. H\u0259m\u00e7inin Az\u0259rbaycanda su il\u0259 \u0259laq\u0259dar qanunvericilik, respublikada problem\u0259 m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 bu aspektd\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 geosiyasi h\u00fcquqi-n\u0259z\u0259r yetirilir.<\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri \u0259traf m\u00fchitin v\u0259 insanl\u0131\u011f\u0131n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 \u0259n ciddi t\u0259hdidl\u0259rd\u0259n biridir. Bu, ekoloji, sosial v\u0259 iqtisadi aspektl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n, inteqrasiya olunmu\u015f \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q t\u0259l\u0259b ed\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b bir problem olaraq ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. <strong>STM-in departament m\u00fcdiri, AMEA F\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 Sosiologiya \u0130nstitutunun Siyas\u0259tin f\u0259ls\u0259f\u0259si v\u0259 sosiologiyas\u0131 \u015f\u00f6b\u0259sinin dissertant\u0131 \u018fziz \u018fliyevin \u201c\u0130qlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 \u0259traf m\u00fchit etikas\u0131: yeni etikan\u0131n qlobal siyasi-n\u0259z\u0259ri aspektl\u0259ri fonunda\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u0259sas m\u0259suliyy\u0259t Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. \u00c7\u00fcnki onlar\u0131n s\u0259naye sistemi v\u0259 iqtisadi f\u0259aliyy\u0259ti say\u0259sind\u0259 atmosferd\u0259 normadan art\u0131q qazlar\u0131n y\u0131\u011f\u0131lmas\u0131 ba\u015f verir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r emissiyalar\u0131n azald\u0131lmas\u0131nda, maliyy\u0259l\u0259\u015fm\u0259 v\u0259 texnologiyalar\u0131n \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259si yolu il\u0259 yard\u0131m g\u00f6st\u0259rilm\u0259sind\u0259 apar\u0131c\u0131 rol oynamal\u0131d\u0131rlar. Bu, Paris Sazi\u015fi kimi beyn\u0259lxalq m\u00fcqavil\u0259l\u0259rd\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan \u0259dal\u0259tli iqlim siyas\u0259tinin \u0259sas komponentl\u0259ridir. Az\u0259rbaycan iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flarla qar\u015f\u0131la\u015f\u0131r, m\u0259s\u0259l\u0259n, su ehtiyatlar\u0131n\u0131n azalmas\u0131 v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn optimal \u015f\u0259raitin saxlan\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259, b\u00f6lg\u0259d\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 aktiv beyn\u0259lxalq t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r g\u00f6st\u0259rir. \u0130qlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri il\u0259 m\u00fcbariz\u0259nin vacib bir aspekti \u0259dal\u0259tdir, o, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rin beyn\u0259lxalq m\u0259suliyy\u0259t v\u0259 m\u00fcasir imkanlar\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edir. \u0130nki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259r iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fma v\u0259 onlar\u0131n t\u0259sirl\u0259rinin azald\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259ri kifay\u0259t q\u0259d\u0259r maliyy\u0259 d\u0259st\u0259yi il\u0259 t\u0259min etm\u0259lidirl\u0259r. Bu, yenil\u0259n\u0259n enerji m\u0259nb\u0259l\u0259rin\u0259 investisiya qoyulmas\u0131, texnologiyalarla t\u0259chizedilm\u0259 v\u0259 su m\u0259nb\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 kimi m\u00fcdafi\u0259 t\u0259dbirl\u0259rini \u0259hat\u0259 edir. Bundan ba\u015fqa, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri problemi d\u00fcnya v\u0259 n\u0259sill\u0259raras\u0131 \u0259dal\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r. Bu, insan h\u00fcquqlar\u0131n\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n h\u0259yat, sa\u011flaml\u0131q, qidalanma v\u0259 su h\u00fcquqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir. H\u0259ssas ictimai qruplar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n azg\u0259lirli qruplar v\u0259 yerli xalqlar tez-tez iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin \u0259n ciddi n\u0259tic\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 probleml\u0259rl\u0259 qar\u015f\u0131la\u015f\u0131rlar. Onlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n m\u00fcdafi\u0259si v\u0259 q\u0259rar q\u0259bulunda i\u015ftiraklar\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259cili v\u0259 x\u00fcsusi t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259lidir.<\/p>\n<p><strong>Milli M\u0259clisin \u0130nsan H\u00fcquqlar\u0131 Komit\u0259sinin eksperti, H\u00fcquq v\u0259 \u0130nsan Haqlar\u0131 \u0130nstitutunun doktorant\u0131, AB\u015e-\u0131n Lindenvud Universitetinin beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r v\u0259 qlobal t\u0259dqiqatlar \u00fczr\u0259 magistri Lal\u0259 \u018fkb\u0259rovan\u0131n \u201cCOP-29. Milli iqlim siyas\u0259ti v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyin\u0259 dair \u00f6lk\u0259l\u0259rin qanunvericiliyi: qlobal iqlim sammiti fonunda m\u00fcqayis\u0259li icmal\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 COP-29 Az\u0259rbaycan kontekstind\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rinin milli iqlim siyas\u0259ti v\u0259 qanunvericiliyi ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlil edilir. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, bu g\u00fcn d\u00fcnya birliyi temperaturun y\u00fcks\u0259lm\u0259si, biom\u00fcxt\u0259lifliyin azalmas\u0131, \u0259traf m\u00fchitin kimy\u0259vi v\u0259 bioloji \u00e7irkl\u0259nm\u0259sini \u0259hat\u0259 ed\u0259n \u201c\u00fc\u00e7qat planet b\u00f6hran\u0131\u201d ya\u015fay\u0131r. Havan\u0131n, torpa\u011f\u0131n v\u0259 suyun \u00e7irkl\u0259nm\u0259si b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 olan \u00fcmidl\u0259ri azald\u0131r, insan\u0131n t\u0259miz v\u0259 sa\u011flam \u0259traf m\u00fchitl\u0259 ba\u011fl\u0131 fundamental h\u00fcquqlar\u0131na z\u0259rb\u0259 vurur. BMT-nin \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131na (UN Environment Programme-UNEP) g\u00f6r\u0259, iqlim, biom\u00fcxt\u0259liflik v\u0259 \u00e7irkl\u0259nm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir-biri il\u0259 \u0259laq\u0259li b\u00f6hranlar\u0131 u\u011furla aradan qald\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r \u00fcmumi investisiya 8,1 trilyon dollar, h\u0259min d\u00f6vr \u0259rzind\u0259 illik investisiyalar is\u0259 536 milyard dollar t\u0259\u015fkil etm\u0259lidir. Bel\u0259 \u015f\u0259raitd\u0259, \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u0259traf m\u00fchitin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 qanunvericilikl\u0259rinin yenid\u0259n qurulmas\u0131na v\u0259 iqlim siyas\u0259tinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na, bu sah\u0259d\u0259 subyektl\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 f\u0259aliyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yenil\u0259nmi\u015f normativ h\u00fcquqi bazan\u0131n yarad\u0131lmas\u0131na ehtiyac artmaqdad\u0131r. M\u0259qal\u0259d\u0259 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi Konfrans\u0131 (UNFCCC) v\u0259 ya daha \u00e7ox ev sahibliyi ed\u0259n \u00f6lk\u0259nin ad\u0131 il\u0259 \u201cCOP29-Az\u0259rbaycan 2024\u201d kimi tan\u0131nan T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131 i\u015f\u0131\u011f\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 iqlim siyas\u0259tinin v\u0259 iqlim d\u0259yi\u015fikliyi qanunvericiliyinin inki\u015faf\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 perspektivl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Qeyd edilir ki, COP29-un \u0259sas prioritet m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 istixana qazlar\u0131 emissiyalar\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131 \u00fczr\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259rin \u00f6hd\u0259likl\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, b\u0259rpa olunan enerjiy\u0259 investisiyalar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 \u0259n h\u0259ssas \u00f6lk\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011funla\u015fma mexanizml\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 daxildir.<\/p>\n<p><strong>\u00c7inli ekspert, f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Qu Hang\u0131n \u201cSuyun keyfiyy\u0259tini qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn sosial i\u015f m\u00fcdaxil\u0259sinin t\u0259dqiqi\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, haz\u0131rda d\u00fcnyada suyun keyfiyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi probleml\u0259r ya\u015fan\u0131r. Sular\u0131n \u00e7irkl\u0259nm\u0259si v\u0259 su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 getdikc\u0259 daha \u00e7ox \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r. Bu is\u0259 insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na v\u0259 ekoloji m\u00fchitin tarazl\u0131\u011f\u0131na ciddi t\u0259hl\u00fck\u0259 yarad\u0131r. Bu kontekstd\u0259 su keyfiyy\u0259tinin m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 sosial i\u015f\u00e7il\u0259r t\u0259r\u0259fdarlar, k\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u0259r, h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259\u00e7il\u0259ri, praktikl\u0259r rolunu oynay\u0131rlar. Sosial i\u015f\u00e7il\u0259r suyun keyfiyy\u0259tinin m\u00fchafiz\u0259sind\u0259 \u00f6z pe\u015f\u0259kar \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rind\u0259n istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k sular\u0131n keyfiyy\u0259tinin m\u00fchafiz\u0259si sah\u0259sind\u0259 sosial probleml\u0259rin h\u0259lli, su resurslar\u0131 v\u0259 insan rifah\u0131n\u0131n davaml\u0131 istifad\u0259sin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u201cElm. T\u0259hsil. T\u0259dqiqat v\u0259 \u0130nki\u015faf\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259<\/strong> 8 m\u0259qal\u0259 yer al\u0131r. <strong>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi, filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Aq\u015fin M\u0259mm\u0259dovun \u201cM\u00fcasir universitet konsepsiyas\u0131: t\u0259hsil, t\u0259dqiqat v\u0259 innovasiya ekosisteminin inki\u015faf\u0131\u201d<\/strong> adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin yaranmas\u0131, \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259t t\u0259hlil edilir. Qeyd edilir ki, bilikl\u0259r\u0259 \u0259saslanan innovativ c\u0259miyy\u0259tin iqtisadiyyat\u0131 yu\u0308ks\u0259k ixtisasl\u0131 mu\u0308t\u0259x\u0259ssisl\u0259rin xu\u0308susi \u00e7\u0259kisinin artmas\u0131n\u0131, fasil\u0259siz t\u0259hsil u\u0308\u00e7u\u0308n \u015f\u0259raitin yarad\u0131lmas\u0131n\u0131, sosial v\u0259 iqtisadi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 uyg\u0306unla\u015fman\u0131 t\u0259min ed\u0259 bil\u0259n innovativ t\u0259hsil sisteml\u0259rini t\u0259l\u0259b edir. Qloballa\u015fma do\u0308vru\u0308nd\u0259 elmtutumlu m\u0259hsul v\u0259 xidm\u0259tl\u0259rin yarad\u0131lmas\u0131na \u0259saslanan r\u0259qab\u0259t mu\u0308asir t\u0259hsilin strategiyas\u0131n\u0131 mu\u0308\u0259yy\u0259n edir. Son ill\u0259r ayr\u0131-ayr\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259r elm v\u0259 texnologiya siyas\u0259ti \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqat universitetl\u0259rinin inki\u015faf\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar ataraq, m\u00fc\u0259yy\u0259n proqramlar h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259r\u0259k v\u0259 z\u0259ruri elmi infrastrukturu inki\u015faf etdir\u0259r\u0259k t\u0259dqiqat universitetl\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 sosial-iqtisadi d\u0259y\u0259r yaratma\u011f\u0131 h\u0259d\u0259fl\u0259yirl\u0259r. T\u0259dqiqat universitetl\u0259ri innovasiya ekosisteminin inki\u015faf\u0131 v\u0259 transformasiyas\u0131nda milli-regional s\u0259viyy\u0259d\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Mirz\u0259 Ulu\u011fb\u0259y ad\u0131na \u00d6zb\u0259kistan Milli Universitetinin Sosial elml\u0259r fak\u00fclt\u0259sinin F\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 kafedras\u0131n\u0131n professoru, f\u0259ls\u0259f\u0259 elml\u0259ri doktoru Nigina \u015eermuh\u0259m\u0259dovan\u0131n \u201cF\u0259ls\u0259f\u0259nin innovativ t\u0259dris metodlar\u0131\u201d<\/strong> adl\u0131 m\u0259qal\u0259sind\u0259\u00a0 h\u0259m \u0259n\u0259n\u0259vi, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir yana\u015fmalar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla, bakalavr t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn f\u0259ls\u0259f\u0259nin t\u0259drisinin optimalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fcsullar\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. T\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259y\u0259, etik \u0259sasland\u0131rmaya v\u0259 m\u00fcc\u0259rr\u0259d konsepsiyalara diqq\u0259t yetir\u0259n f\u0259ls\u0259f\u0259, x\u00fcsus\u0259n d\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u00fcasir auditoriyalar kontekstind\u0259 unikal pedaqoji probleml\u0259r t\u0259qdim edir. T\u0259dqiqatda m\u00f6vcud t\u0259dris t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri t\u0259hlil edilir, \u0259sas mane\u0259l\u0259r vur\u011fulan\u0131r, aktiv \u00f6yr\u0259nm\u0259, texnologiya, f\u0259nl\u0259raras\u0131 yana\u015fmalar v\u0259 praktik t\u0259tbiqi birl\u0259\u015fdir\u0259n strategiyalar t\u0259klif edilir. Universitet n\u00fcmun\u0259l\u0259ri vasit\u0259sil\u0259 m\u0259qal\u0259d\u0259 bu metodlar\u0131n birl\u0259\u015fm\u0259sinin nec\u0259 dinamik v\u0259 inkl\u00fcziv \u00f6yr\u0259nm\u0259 m\u00fchiti yaratd\u0131\u011f\u0131 n\u00fcmayi\u015f etdirilir ki, bu da f\u0259all\u0131\u011f\u0131 v\u0259 anlay\u0131\u015f\u0131 art\u0131r\u0131r. N\u0259tic\u0259l\u0259r m\u00fcr\u0259kk\u0259b real d\u00fcnya probleml\u0259rini h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin t\u0259nqidi t\u0259f\u0259kk\u00fcr\u00fcn\u00fc inki\u015faf etdirm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f f\u0259ls\u0259f\u0259 t\u0259drisind\u0259 uy\u011funla\u015fma v\u0259 davaml\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259nin vacibliyini vur\u011fulay\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Mirz\u0259 Ulu\u011fb\u0259y ad\u0131na \u00d6zb\u0259kistan Milli Universitetinin Sosial elml\u0259r fak\u00fclt\u0259sinin F\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat\u0131n \u0259saslar\u0131 kafedras\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259llimi, f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Aida Tyukmayevan\u0131n \u201cAnlama\u011f\u0131n hermenevtik t\u0259cr\u00fcb\u0259si v\u0259 i\u015far\u0259-simvolik sisteml\u0259rin \u0259saslar\u0131 \u015f\u0259rhin intersubyektiv kontekstind\u0259\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259llif humanitar elml\u0259r sah\u0259sind\u0259 t\u0259dqiqat\u0131n \u0259sas aspekti olan \u015f\u0259rhin subyektl\u0259raras\u0131 kontekstind\u0259 i\u015far\u0259-simvolik sisteml\u0259rin d\u0259rk edilm\u0259si v\u0259 \u0259ks etdirilm\u0259sinin hermenevtik t\u0259cr\u00fcb\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irir. \u0130stifad\u0259 olunan \u015f\u0259rh\u0259 subyektl\u0259raras\u0131 yana\u015fma \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259d\u0259ni v\u0259 sosial kontekstl\u0259rd\u0259 m\u0259na v\u0259 i\u015far\u0259l\u0259r aras\u0131nda qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir prosesl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f subyektl\u0259r aras\u0131nda \u0259laq\u0259 v\u0259 \u00fcnsiyy\u0259tin, onlar\u0131n m\u0259na v\u0259 \u015f\u0259rhin birg\u0259 qurulmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r, h\u0259m\u00e7inin subyektl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u015f\u0259rhin spesifikliyin\u0259 v\u0259 semantikas\u0131na t\u0259siri \u00f6yr\u0259nilir.<\/p>\n<p><strong>ADA universitetinin magistrantlar\u0131 G\u00fcnay R\u00fcst\u0259mli, Z\u0259hra Zeynalova v\u0259 Neym\u0259t R\u00fcst\u0259mlinin \u201cM\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015f \u015fagirdl\u0259rin rifah\u0131n\u0131n y\u00fcks\u0259ldilm\u0259sind\u0259 m\u0259kt\u0259bin rolu\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 A\u011fdam rayonunun ke\u00e7mi\u015f c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259rind\u0259 m\u00fcharib\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 travma alan v\u0259 m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kmi\u015f IX, X v\u0259 XI sinifl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil alan \u015fagirdl\u0259rin rifah\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131nda m\u0259kt\u0259bin rolu il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dqiqat\u0131 \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil edilir. \u015eagirdl\u0259rl\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f sor\u011fu \u0259sas\u0131nda &#8220;\u015fagird emosiyalar\u0131&#8221; v\u0259 &#8220;m\u0259kt\u0259b m\u00fchiti&#8221; ba\u015fl\u0131qlar\u0131 alt\u0131nda t\u0259qdim olunan suallar vasit\u0259sil\u0259 \u015fagirdl\u0259rin sosial, emosional v\u0259 psixoloji v\u0259ziyy\u0259ti ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Ara\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri m\u0259kt\u0259bl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259dris olunan d\u0259rsl\u0259r v\u0259 dig\u0259r d\u0259rsd\u0259nk\u0259nar m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259rl\u0259 \u015fagirdl\u0259rin m\u0259n\u0259vi v\u0259 intellektual rifah\u0131n\u0131 y\u00fcks\u0259ld\u0259 bil\u0259c\u0259yini vur\u011fulay\u0131r. Bu d\u0259rs v\u0259 m\u0259\u015f\u011f\u0259l\u0259l\u0259r \u015fagirdl\u0259rin emosional v\u0259 sosial inki\u015faf\u0131na m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir ed\u0259c\u0259k, onlar\u0131n m\u00fcharib\u0259 zaman\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 stress, qorxu v\u0259 travman\u0131 unutmas\u0131na k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259c\u0259k. N\u0259tic\u0259 v\u0259 t\u0259klifl\u0259r k\u00f6hn\u0259 c\u0259bh\u0259 x\u0259ttind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n bu m\u0259kt\u0259bl\u0259rin m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 \u015fagirdl\u0259rin rifah\u0131n\u0131 art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 \u0259saslanaraq, m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259 islahatlar apar\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 m\u0259kt\u0259bin \u015fagirdl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn do\u011fma bir m\u0259kana \u00e7evril\u0259c\u0259yini g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>\u201cSosial-psixoloji m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 <\/strong><strong>X\u0259z\u0259r Universitetinin Psixologiya departamentinin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131, geriatrik psixologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru G\u00fcl\u015f\u0259n \u018fliyevan\u0131n \u201c\u018fsg\u0259rl\u0259rin psixi sa\u011flaml\u0131\u011fa dair m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 psixi sa\u011flaml\u0131q xidm\u0259tinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti\u201d <\/strong>m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, Az\u0259rbaycanda h\u0259rbi liseyl\u0259r, h\u0259rbi akademiyalar, ali m\u0259kt\u0259bl\u0259r f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir. H\u0259rbi m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 t\u0259hsil\u0259, bilikl\u0259rin art\u0131r\u0131lmas\u0131na, maarifl\u0259ndirm\u0259y\u0259 daim diqq\u0259t yetirilir. \u018fsg\u0259rl\u0259rin fiziki v\u0259 m\u0259n\u0259vi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259tin diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. T\u0259dqiqat\u0131n m\u0259qs\u0259di M\u00fchafiz\u0259 alay\u0131n\u0131n x\u00fcsusi b\u00f6lm\u0259l\u0259rind\u0259 xidm\u0259t ed\u0259n \u0259sg\u0259rl\u0259rin stress faktorunu \u00f6l\u00e7m\u0259kdir. T\u0259dqiqat 117 \u0259sg\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rinin t\u0259hlili \u00fcz\u0259rind\u0259 apar\u0131l\u0131b v\u0259 2024-c\u00fc ilin fevral-iyul aylar\u0131 aras\u0131nda Bak\u0131da h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin A.Heyd\u0259rov ad\u0131na hospital\u0131n\u0131n psixoloqu, Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin dissertant\u0131 \u015e\u0259hrizad \u0130manovan\u0131n \u201cH\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqan\u0131 i\u015f\u00e7il\u0259rind\u0259 emosional intellektin psixoloji t\u0259hlili (polis \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 n\u00fcmun\u0259sind\u0259)\u201d <\/strong>m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, f\u0259rdl\u0259rin z\u0259kas\u0131n\u0131n sosial \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcn\u00fc ifad\u0259 ed\u0259n emosional z\u0259ka il\u0259 ba\u011fl\u0131 ara\u015fd\u0131rmalara baxd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda emosional z\u0259ka f\u0259rdl\u0259rin \u00f6z\u00fcn\u00fc tan\u0131mas\u0131na, m\u0259qs\u0259dl\u0259rin\u0259 \u00e7atmas\u0131na, duy\u011fular\u0131ndan x\u0259b\u0259rdar olmas\u0131na, h\u0259yatdan h\u0259zz almas\u0131na, motivasiyas\u0131na, empatiyas\u0131na, konstruktiv d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259sin\u0259, dig\u0259r f\u0259rdl\u0259rl\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini idar\u0259 etm\u0259sin\u0259, sa\u011flam v\u0259 \u015f\u00fcurlu q\u0259rarlar q\u0259bul etm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259k edir. H\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqan\u0131 i\u015f\u00e7il\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 emosional z\u0259ka probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 v\u0259 el\u0259c\u0259 d\u0259 \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259raras\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 t\u0259zah\u00fcr ed\u0259n bir z\u0259ka n\u00f6v\u00fc olaraq ortaya \u00e7\u0131x\u0131r. Xidm\u0259ti f\u0259aliyy\u0259t zaman\u0131 \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n sabit koqnitiv m\u0259ntiqi intellekt s\u0259viyy\u0259l\u0259ri, y\u0259ni y\u00fcks\u0259k \u201cIQ\u201d s\u0259viyy\u0259l\u0259ri h\u0259min \u015f\u0259xsl\u0259rin u\u011furlu olaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn kifay\u0259t deyil, onlar\u0131n \u015f\u0259xsi, emosional, sosial v\u0259 h\u0259yatla \u0259laq\u0259li \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259ri \u0259hat\u0259 ed\u0259n intellekt s\u0259viyy\u0259l\u0259ri bir s\u0131ra hallarda \u00f6z\u00fcn\u00fc s\u00fcbut edir. Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 polis \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131n\u0131n emosional intellekt amili t\u0259hlil edilir, m\u00f6vzuya dair \u0259d\u0259biyyat n\u00fcmun\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, el\u0259c\u0259 d\u0259 D.Koleman\u0131n m\u00fc\u0259llifi oldu\u011fu \u201cEmosional intellektin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si testi\u201d v\u0259 stress g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin \u00f6l\u00e7\u00fclm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmun\u0259 (\u201cPercieved stress scale\u201d) t\u0259rc\u00fcm\u0259 edil\u0259r\u0259k s\u0131naqdan ke\u00e7irilmi\u015fdir. Test n\u0259tic\u0259l\u0259ri SPSS proqram\u0131 vasit\u0259sil\u0259 hesablanm\u0131\u015f v\u0259 sosiodemoqrafik faktorlar \u0259sas\u0131nda m\u00fcqayis\u0259li t\u0259hlil edilmi\u015fdir. T\u0259dqiqat i\u015ftirak\u00e7\u0131lar\u0131 Daxili \u0130\u015fl\u0259r Nazirliyinin A.Heyd\u0259rov ad\u0131na hospital\u0131nda m\u00fcayin\u0259 v\u0259 m\u00fcalic\u0259 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcraci\u0259t ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r aras\u0131nda t\u0259sad\u00fcfi se\u00e7m\u0259 il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. M\u0259qal\u0259nin n\u0259z\u0259ri v\u0259 t\u0259dqiqat materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda bu xidm\u0259td\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan \u0259m\u0259kda\u015flara, el\u0259c\u0259 d\u0259 t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara m\u00fcvafiq t\u00f6vsiy\u0259l\u0259r haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Mirz\u0259 Ulu\u011fb\u0259y ad\u0131na \u00d6zb\u0259kistan Milli Universitetinin doktorant\u0131 Javlonbek Kod\u0131rovun \u201cSosial \u015f\u00fcr\u00fcn t\u0259bi\u0259ti b\u0259d\u0259n t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin empatiya il\u0259 \u0259laq\u0259si kimi\u201d <\/strong>\u00a0m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, t\u0259c\u0259ss\u00fcm olunmu\u015f \u015f\u00fcur n\u00f6qteyi-n\u0259z\u0259rind\u0259n idrak prosesl\u0259rinin spesifikliyi b\u0259d\u0259n t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri v\u0259 sensorimotor qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sirl\u0259rl\u0259 d\u0259rind\u0259n ba\u011fl\u0131d\u0131r. Sosial \u015f\u00fcur sah\u0259sind\u0259 bu perspektiv b\u0259d\u0259n t\u0259cr\u00fcb\u0259sinin \u015f\u0259xsiyy\u0259tl\u0259raras\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259ni, empatiyan\u0131 v\u0259 sosial davran\u0131\u015f\u0131 nec\u0259 formala\u015fd\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lbedici \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259 t\u0259klif edir. M\u0259qal\u0259d\u0259 b\u0259d\u0259n, a\u011f\u0131l v\u0259 sosial m\u00fchit aras\u0131nda dinamik qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259 bax\u0131m\u0131ndan ictimai \u015f\u00fcurun t\u0259c\u0259ss\u00fcm olunmu\u015f t\u0259bi\u0259ti ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Sosiologiya kafedras\u0131n\u0131n doktorant\u0131 M\u0259ftun\u0259 \u0130smay\u0131lovan\u0131n\u00a0 \u201cM\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131ndan z\u0259r\u0259r\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 yard\u0131m modell\u0259ri\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, m\u00fcxt\u0259lif \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 hallar\u0131n\u0131n f\u0259rqli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259zah\u00fcr\u00fc c\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259l\u0259 d\u0259 patriarxal m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u00fcst\u00fcnl\u00fck t\u0259\u015fkil etdiyini g\u00f6st\u0259rir. Ki\u015fil\u0259rin \u00f6z \u00fcst\u00fcnl\u00fckl\u0259rin\u0259 \u00f6zl\u0259rini inand\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn n\u00fcmayi\u015f etdirdikl\u0259ri fiziki v\u0259 psixoloji \u015fidd\u0259t \u0259slind\u0259 c\u0259miyy\u0259tin m\u0259n\u0259vi kasadl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 iqtisadi z\u0259ifliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. D\u00fcnya t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259 m\u0259i\u015f\u0259t zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcdafi\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 bu istiqam\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 apar\u0131lan i\u015fin keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u201cGeosiyasi ara\u015fd\u0131rmalar\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin sektor m\u00fcdiri \u0130lyas H\u00fcseynovun \u201cBeyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259ri kontekstind\u0259 Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 beyn\u0259lxalq n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259ti daha da art\u0131b v\u0259 qlobal g\u00fcc m\u0259rk\u0259zl\u0259ri n\u0259qliyyat ax\u0131nlar\u0131na n\u0259zar\u0259ti \u0259lind\u0259 saxlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n v\u0259 lokal xarakterli antiterror t\u0259dbirl\u0259rind\u0259n sonra \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc v\u0259 suverenliyini t\u0259min ed\u0259n Az\u0259rbaycan \u00f6z geostrateji imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k C\u0259nubi Qafqaz v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya b\u00f6lg\u0259si aras\u0131nda \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 t\u0259\u015fviq edir v\u0259 n\u0259qliyyat-kommunikasiya ba\u011flant\u0131lar\u0131 m\u00fcst\u0259visind\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin b\u00f6y\u00fck potensial\u0131ndan yararlanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, \u015e\u0259rq v\u0259 Q\u0259rb aras\u0131nda enerji v\u0259 n\u0259qliyyat sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q b\u00f6y\u00fck co\u011frafiyada s\u00fclh\u00fcn, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin, sabitliyin v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 inki\u015faf\u0131n formala\u015fmas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r kafedras\u0131n\u0131n doktorant\u0131 \u0130lkin \u018fhm\u0259dzad\u0259nin \u201cBeyn\u0259lxalq terrorizml\u0259 qlobal m\u00fcbariz\u0259nin ba\u015flanmas\u0131: politoloji t\u0259hlil\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, XXI \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 d\u00fcnya nizam\u0131na ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131nda AB\u015e-da 2001-ci il sentyabr\u0131n 11-d\u0259 ba\u015f ver\u0259n terror hadis\u0259l\u0259ri m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malikdir. S\u00fcni \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 ya q\u0259sd\u0259n t\u00f6r\u0259dilm\u0259sind\u0259n, habel\u0259 geosiyasi n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq 11 sentyabr terroru il\u0259 ba\u011fl\u0131 diskussiyalar s\u0259ngimir, t\u0259dqiqatlar\u0131n apar\u0131lmas\u0131 davaml\u0131 xarakter da\u015f\u0131y\u0131r. T\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, 11 sentyabr terroruna qar\u015f\u0131 sistemli, m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc v\u0259 kollektiv \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u00fcbariz\u0259 epoxan\u0131n ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131 kimi qeyd edilir. M\u0259qal\u0259d\u0259 2001-ci ild\u0259n sonra yaranm\u0131\u015f beyn\u0259lxalq v\u0259ziyy\u0259t ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, AB\u015e-\u0131n hegemonluq siyas\u0259tinin \u015f\u0259ciyy\u0259si verilir v\u0259 BMT-nin antiterror koalisiyas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 elmi-praktiki bax\u0131mdan t\u0259hlil edilir.<\/p>\n<p><strong>Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi \u015e\u0259hla C\u0259lilzad\u0259nin \u201cAz\u0259rbaycan ictimai r\u0259yind\u0259 Avropa \u0130ttifaq\u0131 v\u0259 \u00c7in\u0259 m\u00fcnasib\u0259t\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, qloballa\u015fma f\u0259rdl\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n toplumlar\u0131n m\u0259d\u0259ni v\u0259 ictimai-siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259rin\u0259 hakim ideoloji t\u0259sirl\u0259r g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k kimlikl\u0259rinin daha qlobal bir kimlik i\u00e7\u0259risind\u0259 \u0259rim\u0259sin\u0259 hesablansa da, bununla yana\u015f\u0131, haz\u0131rda f\u0259rdl\u0259rin, toplumlar\u0131n, d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n kimlik, aidiyyatl\u0131l\u0131q duy\u011fusu beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 he\u00e7 vaxt olmad\u0131\u011f\u0131 q\u0259d\u0259r h\u0259ssas bir rol oynamaqdad\u0131r. M\u0259qal\u0259d\u0259 milli kimliyi yaradan v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin, x\u00fcsusil\u0259 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259tinin siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259l\u0259r toplusunun formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir ed\u0259n t\u0259bii v\u0259 k\u0259nar faktorlar ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, 1991-ci ild\u0259 ikiq\u00fctbl\u00fc d\u00fcnya d\u00fcz\u0259ninin l\u0259\u011fv olunmas\u0131ndan sonra haz\u0131rda Rusiya v\u0259 \u00c7in liderliyind\u0259 \u015e\u0259rq bloku il\u0259 AB\u015e v\u0259 A\u0130 liderliyind\u0259 Q\u0259rb bloku aras\u0131nda yenid\u0259n q\u00fctbl\u0259\u015fm\u0259 meyill\u0259ri t\u0259hlil edilir, Az\u0259rbaycan\u0131n 2020-ci il V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra bu q\u00fctbl\u0259r aras\u0131nda siyas\u0259t \u015f\u0259kill\u0259ndirm\u0259si izah edilir, az\u0259rbaycanl\u0131lar\u0131n siyasi d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259sind\u0259 A\u0130 v\u0259 \u00c7in\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti formala\u015fd\u0131ran amill\u0259r ictimai r\u0259y sor\u011fusu \u0259sas\u0131nda \u00f6yr\u0259nilm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>AMEA A.A.Bak\u0131xanov ad\u0131na Tarix \u0130nstitutunun Az\u0259rbaycan\u0131n beyn\u0259lxalq \u0259laq\u0259l\u0259r tarixi \u015f\u00f6b\u0259sinin apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, tarix \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru, dosent Aqil \u018fhm\u0259dovun \u201c\u018fhalinin \u201cm\u00fct\u0259r\u0259ddid\u201d miqrasiyas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259ri aspektl\u0259ri\u201d <\/strong>m\u0259qal\u0259si m\u00fcasir beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r tarixind\u0259 z\u0259if \u00f6yr\u0259nil\u0259n, \u0259halinin \u201cm\u00fct\u0259r\u0259ddid\u201d, yaxud \u201cr\u0259qqas formal\u0131\u201d miqrasiyas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259ri aspektl\u0259rin\u0259 v\u0259 praktik \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 h\u0259sr olunub. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 yerli v\u0259 xarici m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin \u0259s\u0259rl\u0259rin\u0259 m\u00fcraci\u0259t olunaraq, faktoloji materiallar \u0259sas\u0131nda qeyd olunan miqrasiya n\u00f6v\u00fcn\u00fcn \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259si t\u0259hlil edilir. H\u0259m\u00e7inin miqrantlar\u0131n yax\u0131n m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259r aras\u0131nda m\u00fcnt\u0259z\u0259m h\u0259r\u0259k\u0259tliliyi v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r aqlomerasiyas\u0131nda, el\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259 v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 prosesl\u0259rin davam etdiyi g\u00f6st\u0259rilir. M\u00f6vcud sah\u0259d\u0259 regional v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259nin \u00f6yr\u0259nilm\u0259si, t\u0259tbiq olunmas\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259ti, sosial-iqtisadi faydalar\u0131 geni\u015f \u015f\u0259rh edilir. \u00a0X\u00fcsusil\u0259 inki\u015faf etmi\u015f b\u0259zi Q\u0259rbi Avropa d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin adlar\u0131 \u00e7\u0259kil\u0259r\u0259k, onlar\u0131n \u201cr\u0259qqas formal\u0131\u201d miqrasiya sah\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 etdikl\u0259ri u\u011furlara diqq\u0259t yetirilir. H\u0259m\u00e7inin, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n miqrasiya siyas\u0259ti sah\u0259sind\u0259 qazand\u0131\u011f\u0131 m\u00fct\u0259r\u0259qqi t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 d\u0259 toxunulur.<\/p>\n<p><strong>\u201cSosial-iqtisadi t\u0259dqiqatlar\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 4 m\u0259qal\u0259 yer al\u0131b. Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin doktorant\u0131 Ma\u015fallah S\u0259f\u0259rovun \u201c\u0130\u015f\u011faldan azad edil\u0259n regionlarda m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k biznesin inki\u015faf perspektivl\u0259ri\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k biznesin mahiyy\u0259ti a\u00e7\u0131qlanmaqla i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k biznesin inki\u015faf prioritetl\u0259ri, hans\u0131 t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sah\u0259l\u0259rinin alternativ v\u0259 innovativ maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259rinin h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k biznes\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si yollar\u0131 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r, m\u00fc\u015ft\u0259r\u0259k sahibkarl\u0131q f\u0259aliyy\u0259tinin h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n PESTLE analizi apar\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>UNEC Zaqatala filial\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259lliml\u0259ri G\u00fclnar Orucova, \u00dclk\u0259r \u0130sf\u0259ndiyarova v\u0259 P\u0259rvan\u0259 \u0130smay\u0131lovan\u0131n \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n tikinti sektorunun ekonometrik t\u0259hlili\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda ya\u015fay\u0131\u015f binalar\u0131n\u0131n tikintisi sektorunun g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259r aras\u0131nda as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n k\u0259miyy\u0259tc\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. H\u0259m\u00e7inin tikinti sektorunun iqtisadi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259hlil edilir v\u0259 bu sah\u0259nin m\u00fcr\u0259kk\u0259b iqtisadi-kibernetik sistem oldu\u011fu q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259linir. T\u0259dqiqat \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259lumat bazas\u0131 kimi tikinti sektorunun g\u00f6st\u0259ricil\u0259rinin zaman s\u0131ralar\u0131 v\u0259 nikahlar\u0131n statistikas\u0131ndan istifad\u0259 edilib.<\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n da x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirdiyi \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259si d\u00f6vr\u00fcm\u00fcz\u00fcn aktual probleml\u0259rind\u0259ndir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n haz\u0131rda b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 uzun ill\u0259r m\u00fcharib\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 olmu\u015f Az\u0259rbaycanda \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259si iqtisadi t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi daima diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. Bu konteksd\u0259 <strong>Az\u0259rbaycan Dill\u0259r Universitetinin doktorant\u0131 Aynur M\u0259mm\u0259dovan\u0131n \u201cQlobal \u0259rzaq bahala\u015fmas\u0131 fonunda Az\u0259rbaycanda \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 istehlak m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259si maraq do\u011furur. M\u0259qal\u0259d\u0259 \u201cCOVID 19\u201d pandemiyas\u0131ndan sonra v\u0259 davam ed\u0259n iqlim d\u0259yi\u015fikliyi n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00fcnyada v\u0259 Az\u0259rbaycanda ba\u015f vermi\u015f \u0259rzaq bahala\u015fmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259si ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r. Eyni zamanda postm\u00fcharib\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur iqtisadi rayonlar\u0131nda yenid\u0259nqurma v\u0259 b\u0259rpa i\u015fl\u0259rind\u0259n sonra s\u00f6z\u00fcg\u00fcd\u0259n regionun \u00fcmumilikd\u0259 \u00f6lk\u0259nin \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sistemind\u0259 oynayaca\u011f\u0131 m\u00fcsb\u0259t rola diqq\u0259t yetirilir. M\u0259qal\u0259d\u0259 h\u0259m\u00e7inin m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn \u0259n m\u00fch\u00fcm probleml\u0259rind\u0259n olan v\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 d\u0259 yol veril\u0259n \u0259rzaq israf\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 toxunulur, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u201cistehlak m\u0259d\u0259niyy\u0259ti\u201dnin m\u00f6vcud durumuna diqq\u0259t yetirilir. Qeyd ed\u0259k ki, problemin s\u0259b\u0259bl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn 168 n\u0259f\u0259r aras\u0131nda yeddi sualdan ibar\u0259t sor\u011fu ke\u00e7irilmi\u015f v\u0259 sor\u011funun n\u0259tic\u0259l\u0259ri t\u0259hlil edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin \u0130qtisadi v\u0259 texnoloji elml\u0259r kafedras\u0131n\u0131n dosenti, iqtisad elml\u0259ri doktoru M\u00fcsl\u00fcmat Allahverdiyeva v\u0259 h\u0259min universitetinin magistrant\u0131 El\u015f\u0259n C\u0259bray\u0131lzad\u0259nin m\u00fc\u0259llifi olduqlar\u0131 \u201cFirman\u0131n imicinin formala\u015fmas\u0131nda ictimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259r\u0131n rolu\u201d <\/strong>m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, m\u00fcsir d\u00f6vrd\u0259 insanlar internet vasit\u0259sil\u0259 dem\u0259k olar ki, \u015firk\u0259tl\u0259rl\u0259 daim v\u0259 fasil\u0259siz \u015f\u0259kild\u0259 \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 olurlar. Qar\u015f\u0131lar\u0131na \u00e7\u0131xan reklamlara reaksiya g\u00f6st\u0259r\u0259r\u0259k onlar\u0131 qiym\u0259tl\u0259ndirir, sahib olduqlar\u0131 m\u0259hsullar haqq\u0131nda dig\u0259r insanlara \u00f6z fikirl\u0259rini bildirir, \u015fikay\u0259t v\u0259 k\u00f6m\u0259k ehtiyaclar\u0131n\u0131 h\u0259min firman\u0131n m\u0259sul \u015f\u0259xsl\u0259ri il\u0259 b\u00f6l\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. B\u00fct\u00fcn bunlar \u015firk\u0259tl\u0259rin ictimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rinin \u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmas\u0131na, \u015firk\u0259tin imicinin qorunmas\u0131 v\u0259 daha da yax\u015f\u0131 olmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u015ft\u0259ril\u0259rl\u0259 olan \u00fcnsiyy\u0259tl\u0259rin\u0259 maksimum s\u0259viyy\u0259d\u0259 \u00f6n\u0259m verm\u0259sin\u0259 stimul verir. Bu t\u0259dqiqat \u015firk\u0259tl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn ictimaiyy\u0259tl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rin \u00f6n\u0259minin h\u0259r zamank\u0131ndan qat-qat y\u00fcks\u0259k olmas\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131qlamaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. T\u0259dqiqat zaman\u0131 keyfiyy\u0259t metodu istifad\u0259 edil\u0259r\u0259k m\u00f6vzu \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259z\u0259ri t\u0259hlil apar\u0131l\u0131b, informasiyalar toplan\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p><strong>AR Elm v\u0259 T\u0259hsil Nazirliyi \u0130qtisadiyyat \u0130nstitutunun \u0130nnovativ iqtisadiyyat v\u0259 r\u0259q\u0259msal transformasiya \u015f\u00f6b\u0259sinin b\u00f6y\u00fck elmi i\u015f\u00e7isi Rafiq Rzayevin \u201c\u0130nnovasiyalar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259lveri\u015fli investisiya m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 innovasiya-investisiya m\u00fchitinin yarad\u0131lmas\u0131 yollar\u0131, \u0259lveri\u015fli investisiya m\u00fchitini yaradan maddi v\u0259 qeyri-maddi amill\u0259r, habel\u0259 innovasiya-investisiya m\u00fchitinin effektiv formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 t\u0259hlil edilir. Bu m\u00fchitin u\u011furlu olmas\u0131, onun s\u0259rmay\u0259 c\u0259lbediciliyinin artmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 x\u00fcsusi olaraq \u00f6n\u0259m verilm\u0259si oxucular\u0131n diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r. Vur\u011fulan\u0131r ki, innovasiya-investisiya m\u00fchitinin effektiv qurulmas\u0131 iqtisadi inki\u015faf\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir, yeni i\u015f yerl\u0259rinin yaranmas\u0131na v\u0259 \u00f6lk\u0259nin r\u0259qab\u0259t qabiliyy\u0259tinin artmas\u0131na k\u00f6m\u0259k edir. M\u0259qal\u0259d\u0259, h\u0259m\u00e7inin, Az\u0259rbaycanda innovasiya-investisiya m\u00fchiti v\u0259 onun qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si t\u0259hlil edilir. Bu qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259nin iqtisadi g\u00f6st\u0259ricil\u0259r, texnoloji potensial, h\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259, maliyy\u0259 imkanlar\u0131, i\u015fg\u00fczar m\u00fchit v\u0259 dig\u0259r meyarlar \u0259sas\u0131nda h\u0259yata ke\u00e7irildiyi bildirilir. Bundan \u0259lav\u0259, innovasiya-investisiya m\u00fchitinin qiym\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edil\u0259n bir s\u0131ra beyn\u0259lxalq indeksl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilir v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n bu indeksl\u0259r \u00fczr\u0259 b\u0259zi g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri t\u0259qdim olunur. M\u0259qal\u0259nin sonunda bu sah\u0259d\u0259 m\u00f6vcud olan m\u00fcsb\u0259t hallarla yana\u015f\u0131, probleml\u0259rd\u0259n d\u0259 s\u00f6z a\u00e7\u0131l\u0131r v\u0259 onlar\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259zi t\u0259klifl\u0259r ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n<p>\u201c<strong>Sosial media, informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259 yer alan Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti, Beyn\u0259lxalq jurnalistika v\u0259 informasiya siyas\u0259ti kafedras\u0131n\u0131n dosenti, siyasi elml\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru P\u0259rvan\u0259 \u0130brahimovan\u0131n \u201cT\u00fcrkiy\u0259-Az\u0259rbaycan ortaq media platformas\u0131n\u0131n yarad\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri ed\u0259n amill\u0259r\u201d <\/strong>m\u0259qal\u0259sind\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n \u0259vv\u0259l Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259nin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 t\u0259sis edil\u0259n Ortaq Media Platformas\u0131n\u0131n yaranma m\u0259qs\u0259di, f\u0259aliyy\u0259t istiqam\u0259tl\u0259ri, t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n media sektoruna ver\u0259c\u0259yi yenilikl\u0259r t\u0259hlil edilir. T\u0259dqiqatda habel\u0259 t\u00fcrkdilli d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin media subyektl\u0259ri aras\u0131nda m\u0259zmun payla\u015fma v\u0259 h\u0259min \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rini, tarixl\u0259rini v\u0259 m\u00f6vcud inki\u015faflar\u0131n\u0131 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 tan\u0131tmaq m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131yan ortaq yay\u0131m layih\u0259l\u0259rind\u0259n, sosial media v\u0259 r\u0259q\u0259msal platformalar\u0131n t\u00fcrk xalqlar\u0131 aras\u0131nda birba\u015fa \u00fcnsiyy\u0259ti v\u0259 qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259ni asanla\u015fd\u0131rmaqla media \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yeni miqyasda davam etdirilm\u0259sin\u0259 ver\u0259c\u0259yi t\u00f6hf\u0259l\u0259rd\u0259n b\u0259hs edilir. M\u0259qal\u0259d\u0259 birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin formalar\u0131 v\u0259 xarakterik x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri t\u0259hlil\u0259 c\u0259lb edilir, t\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin media v\u0259 kommunikasiya sah\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdikl\u0259ri birg\u0259 layih\u0259l\u0259r \u0259trafl\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin Beyn\u0259lxalq jurnalistika v\u0259 informasiya siyas\u0259ti kafedras\u0131n\u0131n professoru, siyasi elml\u0259r doktoru Sabir M\u0259mm\u0259dlinin \u201cBolqar\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259tbuat\u0131 milli m\u00fcbariz\u0259nin apar\u0131c\u0131 vasit\u0259si kimi (1944-2010-cu ill\u0259r)\u201d<\/strong> m\u0259qal\u0259sind\u0259 geni\u015f faktoqrafik materiallar \u0259as\u0131nda Bolqar\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rinin milli ideallar u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si \u0259ks olunur. 1944-c\u00fc ild\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 \u201cDimitrov konstitusiyas\u0131&#8221;na uy\u011fun olaraq bir m\u00fcdd\u0259t b\u0259zi demokratik prinsipl\u0259r h\u00f6km s\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. T\u00fcrk ziyal\u0131lar\u0131 m\u00f6vcud \u015f\u0259raiti milli m\u0259kt\u0259bl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131, ana dilinin inki\u015faf\u0131, do\u011fma dild\u0259 radioyay\u0131m\u0131n t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edibl\u0259r. \u201cVatan\u201d, \u201c\u0130\u015f\u0131k\u201d, \u201cDostluk\u201d n\u0259\u015frl\u0259ri meydana g\u0259lmi\u015fdir. M\u00fc\u0259llif qeyd edir ki, 1958-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Bolqar\u0131stan h\u00f6kum\u0259ti t\u00fcrk \u0259halisin\u0259 qar\u015f\u0131 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f, milli t\u0259sisatlar\u0131 ba\u011flam\u0131\u015f v\u0259 t\u00fcrkl\u0259ri \u201cbolqarla\u015fd\u0131rma\u011fa\u201d \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015fd\u0131r. M\u0259qal\u0259d\u0259 \u201cRodop m\u00fccadilesi\u201d, \u201cTuna dergisi\u201d, \u201cHalk davas\u0131\u201d v\u0259 dig\u0259r m\u0259tbuat orqanlar\u0131 timsal\u0131nda Bolqar\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rinin m\u0259tbuat\u0131n\u0131n milli d\u0259y\u0259rl\u0259r u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259si \u0259ks olunub. X\u00fcsusi olaraq vur\u011fulan\u0131r ki, 1980-ci ill\u0259rin sonlar\u0131nda sosialist sistemi iflasa u\u011frad\u0131qdan sonra Bolqar\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rinin milli dir\u00e7\u0259li\u015fi \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. Milli h\u0259r\u0259kat formala\u015fm\u0131\u015f, \u00e7ox sayda m\u00fcst\u0259qil, demokratik m\u0259tbuat orqanlar\u0131 meydana g\u0259lmi\u015fdir. Bolqar\u0131stan t\u00fcrkl\u0259rinin \u201cHak v\u0259 \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u201d h\u0259r\u0259kat\u0131 \u00f6lk\u0259 parlamentind\u0259 t\u0259msil olunur, onun n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri koalisyon h\u00f6kum\u0259td\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rir v\u0259 milli maraqlara xidm\u0259t edirl\u0259r.<\/p>\n<p><strong>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universitetinin doktorant\u0131, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t \u0130qtisad Universitetinin m\u00fc\u0259llimi Fidan \u018fliyevan\u0131n \u201cD\u0259yi\u015f\u0259n media m\u00fchitind\u0259 yeni meyill\u0259r<\/strong>\u201d m\u0259qal\u0259sind\u0259 qeyd edilir ki, sosial media f\u0259rdl\u0259r v\u0259 qruplararas\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 \u0259saslanan, \u00f6z\u00fcnd\u0259 sosial t\u0259cr\u00fcb\u0259l\u0259ri ehtiva ed\u0259n \u00fcnsiyy\u0259t sferas\u0131d\u0131r. Texnoloji vasit\u0259l\u0259rin getdikc\u0259 artmas\u0131 il\u0259 bu sah\u0259y\u0259 daxil olmaq xeyli asanla\u015fm\u0131\u015f oldu. Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 t\u0259sir, a\u00e7\u0131ql\u0131q, i\u015ftirak v\u0259 icma qurmaq kimi x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259r\u0259 malik olan sosial media effektivlik s\u0259viyy\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 \u00e7ox m\u00fchim bir sah\u0259dir. Bu h\u0259qiq\u0259tin i\u015f\u0131\u011f\u0131nda t\u0259dqiqat\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di sosial media platformas\u0131n\u0131n istifad\u0259 sah\u0259l\u0259l\u0259rini ortaya \u00e7\u0131xarmaq v\u0259 geni\u015f diapazonda g\u00fcnd\u0259n-g\u00fcn\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n sosial media fenomenini h\u0259rt\u0259r\u0259fli izah etm\u0259kdir. M\u0259qal\u0259 h\u0259m\u00e7inin m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada bu m\u00f6vzunu \u00f6yr\u0259nm\u0259kd\u0259 maraql\u0131 olan t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lara n\u0259z\u0259ri t\u0259limat verm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u201cYeni n\u0259\u015frl\u0259r, r\u0259yl\u0259r\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259<\/strong> Rusiya Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Federal Elmi-T\u0259dqiqat Sosioloji M\u0259rk\u0259zinin Sosiologiya \u0130nstitutunun apar\u0131c\u0131 elmi i\u015f\u00e7isi, Rusiya EA F\u0259ls\u0259f\u0259 C\u0259miyy\u0259tinin &#8220;M\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259rin dialoqu: f\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f probleml\u0259ri&#8221; t\u0259dqiqat qrupunun r\u0259hb\u0259ri Ariz G\u00f6z\u0259lovun A.K.M\u0259mm\u0259dov v\u0259 M.E.Qorla\u00e7\u0131n \u201cSosial qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 \u0259laq\u0259l\u0259r sistemind\u0259 qoxular\u201d \/Moskva: Max Press, 2023. \u2013 232 s.\/ kitab\u0131na yazd\u0131\u011f\u0131 r\u0259y yer al\u0131r. Qeyd edilir ki, kitab\u0131n m\u0259zmununun t\u0259hlili t\u0259dqiqat obyektinin v\u0259 predmetinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 d\u0259rin v\u0259 h\u0259rt\u0259r\u0259fli yana\u015fman\u0131n oldu\u011funu, material\u0131n y\u00fcks\u0259k elmi s\u0259viyy\u0259d\u0259 t\u0259qdim edildiyini g\u00f6st\u0259rir, b\u00fct\u00fcn terminl\u0259r \u015f\u0259rhl\u0259rl\u0259 izah edildiyind\u0259n v\u0259 d\u0259qiq \u015f\u0259kild\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirildiyind\u0259n onun t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n asan qavran\u0131lmas\u0131na imkan verir. H\u0259tta tarixi faktlar\u0131n verildiyi yerl\u0259rd\u0259 bel\u0259 material\u0131n y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 saxlamas\u0131n\u0131 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. N\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7iril\u0259n d\u0259rsliyin m\u00fc\u0259llifl\u0259ri qoxunun sosial t\u0259bi\u0259tinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sind\u0259 klassik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259 (G.Zimmeld\u0259n ba\u015flayaraq) istinad edir, eyni zamanda, he\u00e7 \u015f\u00fcbh\u0259siz ki, qoxunun sosioloji v\u0259 m\u0259d\u0259ni aspektl\u0259rinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 zaman\u0131n rakursundan yana\u015faraq bir \u00e7ox yenilikl\u0259r \u0259lav\u0259 edirl\u0259r. Kitab sosioloqlar, politoloqlar, filoloqlar, filosoflar, tarix\u00e7il\u0259r v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t ekspertl\u0259ri d\u0259 daxil olmaqla geni\u015f oxucu k\u00fctl\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn maraql\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>\u201cBeyn\u0259lxalq t\u0259dbirl\u0259r, elmi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q\u201d b\u00f6lm\u0259sind\u0259<\/strong> \u201cCOP29 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan v\u0259 Q\u0259t\u0259rin birg\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 h\u0259sr olunmu\u015f t\u0259dbir, Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zind\u0259 \u201cCOP29 \u2013 ya\u015f\u0131l strategiya, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 sosial elml\u0259r: \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flar, v\u0259zif\u0259l\u0259r\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7rilmi\u015f d\u0259yirmi masa, h\u0259m\u00e7inin Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zi \u0130dar\u0259 Hey\u0259ti s\u0259drinin m\u00fcavini, professor Tahir\u0259 Allahyarovan\u0131n m\u0259ruz\u0259\u00e7i v\u0259 d\u0259yirmi masa t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131s\u0131 kimi i\u015ftirak etdiyi XXV \u00dcmumd\u00fcnya F\u0259ls\u0259f\u0259 Konqresi haqq\u0131nda \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verilir.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, beyn\u0259lxalq redaksiya hey\u0259tin\u0259 malik, ictimai v\u0259 humanitar elml\u0259rin geni\u015f spektrini \u0259hat\u0259 ed\u0259n, r\u00fcbl\u00fck d\u00f6vri n\u0259\u015fri olan <strong>\u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d<\/strong>\u00a0jurnal\u0131n\u0131n yeni say\u0131n\u0131n PDF versiyas\u0131n\u0131 jurnal\u0131n internet s\u0259hif\u0259sind\u0259n d\u0259\u00a0<em>(<\/em><a href=\"https:\/\/socialresearchjournal.az\/\"><strong><em>https:\/\/socialresearchjournal.az\/<\/em><\/strong><\/a><strong><em>)<\/em><\/strong>\u00a0\u00a0oxumaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p>Onu da \u0259lav\u0259 ed\u0259k ki, \u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d jurnal\u0131 06 avqust 2019-cu il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n \u018fdliyy\u0259 Nazirliyind\u0259 4248 n\u00f6mr\u0259si il\u0259 m\u0259tbu n\u0259\u015frl\u0259rin reyestrin\u0259 daxil edilmi\u015fdir. Fransan\u0131n Paris \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n\u00a0<strong>Beyn\u0259lxalq Serial N\u0259\u015frl\u0259rin Qeydiyyat\u0131 M\u0259rk\u0259zi<\/strong>\u00a0t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d jurnal\u0131na Beyn\u0259lxalq Standart Seriya N\u00f6mr\u0259si (ISSN 2788-8789 print v\u0259 ISSN 2959-5223 online) il\u0259 ba\u011fl\u0131 sertifikat verilmi\u015f, Ali Attestasiya Komissiyas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cElm sah\u0259l\u0259ri \u00fczr\u0259 d\u00f6vri elmi n\u0259\u015frl\u0259rin siyah\u0131s\u0131\u201dna d\u00f6rd elm b\u00f6lm\u0259si (\u201cF\u0259ls\u0259f\u0259 v\u0259 sosiologiya\u201d, \u201cSiyasi elml\u0259r\u201d, \u201c\u0130qtisad elml\u0259ri\u201d, \u201cTarix v\u0259 antropologiya\u201d) \u00fczr\u0259 daxil edilmi\u015fdir. Haz\u0131rda jurnal\u0131n <em>beyn\u0259lxalq<\/em>\u00a0x\u00fclas\u0259l\u0259ndirm\u0259 v\u0259 indeksl\u0259m\u0259\u00a0<em>bazalar\u0131na daxil olmas\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 intensiv i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r.<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d jurnal\u0131n\u0131n Redaksiya Hey\u0259ti<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0Sosial T\u0259dqiqatlar M\u0259rk\u0259zinin (STM) t\u0259sis etdiyi \u201cSosial t\u0259dqiqatlar\u201d jurnal\u0131n\u0131n \u00e7apdan \u00e7\u0131xm\u0131\u015f x\u00fcsusi say\u0131 BMT-nin \u0130qlim D\u0259yi\u015fikliyi \u00fczr\u0259 \u00c7\u0259r\u00e7iv\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n T\u0259r\u0259fl\u0259r Konfrans\u0131n\u0131n 29-cu sessiyas\u0131na &#8211; COP29-Az\u0259rbaycana h\u0259sr edilib. Bu sayda yerli v\u0259 xarici m\u00fc\u0259llifl\u0259rin regional v\u0259 qlobal iqlim t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, iqlim miqrantlar\u0131 v\u0259 iqlim h\u00fcququ, qlobal su b\u00f6hran\u0131, biom\u00fcxt\u0259liflik, biot\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 hidrodiplomatiya, iqlim d\u0259yi\u015fikliyi v\u0259 \u0259traf m\u00fchit [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1227","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cild-1--1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1227","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1227"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1227\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1230,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1227\/revisions\/1230"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1227"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1227"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1227"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}