{"id":730,"date":"2022-11-28T15:17:28","date_gmt":"2022-11-28T11:17:28","guid":{"rendered":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/?p=730"},"modified":"2022-12-09T00:37:15","modified_gmt":"2022-12-08T20:37:15","slug":"nezaretdenkenar-ushaqlar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/2022\/11\/28\/nezaretdenkenar-ushaqlar\/","title":{"rendered":"N\u018fZAR\u018fTD\u018fNK\u018fNAR U\u015eAQLARIN SOS\u0130AL\u00a0PROBLEML\u018fR\u0130: SOS\u0130OLOJ\u0130 T\u018fHL\u0130L  (Az\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 \u00e7oxpill\u0259li t\u0259dqiqat materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda)"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><strong>Yaqut \u018fL\u0130YEVA<br \/>\n<\/strong><em>Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti <\/em><em>\u00a0Sosial elml\u0259r v\u0259 psixologiya fak\u00fclt\u0259sinin<br \/>\n<\/em><em>Sosiologiya kafedras\u0131n\u0131n dosenti, <\/em><em>sosiologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru<br \/>\n<\/em><em>Bak\u0131, Az\u0259rbaycan<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>\u00a0<\/em><em>E-mail: yagut.aliyeva@gmail.com<br \/>\n<\/em><em>ORCID: 0000-0003-2051-8416<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><em>\u00a0<\/em><strong>X\u00fclas\u0259.<\/strong> M\u0259qal\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz, yurdsuz) u\u015faqlar\u0131n sosial problemi sosioloji m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259hlil edilir. N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar problemi b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00f6n\u0259mli probleml\u0259rind\u0259n biridir. Qeyd ed\u0259k ki, u\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyi sosial fenomen olaraq, \u0259sas\u0259n u\u015faqlar\u0131n yetimliyin\u0259 s\u0259b\u0259b olan sosial-iqtisadi s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n qaynaqlan\u0131r. U\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyinin artmas\u0131na iqtisadi b\u00f6hranlar, i\u015fsizlik, yoxsulluq v\u0259 u\u015faqlar\u0131n istismar\u0131, ail\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259tl\u0259r, valideynl\u0259rin asosial davran\u0131\u015f\u0131, u\u015faqlara qar\u015f\u0131 zorak\u0131l\u0131q v\u0259 s. s\u0259b\u0259b olur. Burada tibbi v\u0259 psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259r d\u0259 var (b\u0259zi azya\u015fl\u0131lar\u0131n asosial davran\u0131\u015fa meyli v\u0259 s.). U\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyinin v\u0259ziyy\u0259tini t\u0259hlil ed\u0259rk\u0259n apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7oxpill\u0259li konkret sosioloji t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rind\u0259n (2012-2022-ci ill\u0259rd\u0259) bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259lm\u0259k olar ki, u\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyi problemi Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn aktuald\u0131r, \u00e7\u00fcnki n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00e7\u0259tindir, probleml\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015f\u0259rk\u0259n, onlar\u0131n \u00f6hd\u0259sind\u0259n g\u0259lm\u0259k bu u\u015faqlara asan olmayacaq v\u0259 bu g\u00fcn biz onlar\u0131n qeydin\u0259 qalmasaq, onlar\u0131 g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00e7\u0259tin s\u0131naqlar g\u00f6zl\u0259yir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r:<\/strong> n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, sahibsiz, kims\u0259siz) u\u015faqlar, k\u00fc\u00e7\u0259 u\u015faqlar\u0131, sosial probleml\u0259r, yetimlik, sosial yetimlik, ail\u0259daxili probleml\u0259r, sosial-psixoloji probleml\u0259r, asosial davran\u0131\u015f, u\u015faq istismar\u0131, u\u015faqlara qar\u015f\u0131 \u015fidd\u0259t<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, sahibsiz, kims\u0259siz) u\u015faqlar problemi b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00f6n\u0259mli probleml\u0259rind\u0259n biridir. Bu g\u00fcn n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259si v\u0259 neqativ simvoluna \u00e7evrilmi\u015fl\u0259r. Qeyd ed\u0259k ki, m\u00fcharib\u0259l\u0259r, t\u0259bii f\u0259lak\u0259tl\u0259r, m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, inqilablar v\u0259 dig\u0259r sosial sars\u0131nt\u0131lar kimi sosial-iqtisadi xarakterli s\u0259b\u0259bl\u0259r n\u0259zar\u0259tsizlik t\u00f6r\u0259dir. H\u0259r il d\u00fcnyada n\u0259zar\u0259tsizl\u0259rin (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, sahibsiz, kims\u0259siz, yurdsuz, yetim u\u015faqlar) say\u0131 art\u0131r. Sahibsizliyin artmas\u0131na h\u0259m d\u0259 iqtisadi b\u00f6hranlar, i\u015fsizlik, ehtiyac, u\u015faq istismar\u0131, ail\u0259l\u0259rd\u0259ki m\u00fcnaqi\u015f\u0259li m\u00fchit, valideynl\u0259rin asosial davran\u0131\u015f\u0131, u\u015faqlarla q\u0259ddar m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri, tibbi-psixoloji s\u0259b\u0259bl\u0259r v\u0259 s. s\u0259b\u0259b olur. G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, u\u015faq kims\u0259sizliyinin s\u0259b\u0259bl\u0259ri m\u00fcxt\u0259lif ola bil\u0259r, n\u0259tic\u0259 is\u0259 eynidir \u2013 u\u015faqlar normal qidalanmadan, t\u0259hsil almadan aylarla, ill\u0259rl\u0259 va\u011fzallarda, zirz\u0259mil\u0259rd\u0259 v\u0259 s. yerl\u0259rd\u0259 ya\u015fama\u011fa m\u0259cburdurlar. \u018fks\u0259r hallarda onlar cinay\u0259tkar m\u00fchit\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r v\u0259 bu m\u00fchitin qanunlar\u0131 il\u0259 ya\u015fay\u0131r v\u0259 t\u0259rbiy\u0259l\u0259nirl\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, n\u0259tic\u0259d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin g\u0259l\u0259c\u0259yi, m\u0259n\u0259viyyat\u0131 da risk alt\u0131na d\u00fc\u015f\u0259 bil\u0259r v\u0259 bu problemin h\u0259lli d\u00f6vl\u0259tin d\u0259 mara\u011f\u0131nda olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u018fsas hiss\u0259<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycanda n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar problemi kifay\u0259t q\u0259d\u0259r k\u0259skin qoyulmu\u015fdur. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycanda, ad\u0259t\u0259n, n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz, yurdsuz v\u0259 s.) u\u015faqlar\u0131 \u201ck\u00fc\u00e7\u0259 u\u015faqlar\u0131\u201d adland\u0131r\u0131rlar. \u00c7\u00fcnki k\u00fc\u00e7\u0259 bel\u0259 u\u015faqlar u\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259diyi, qidaland\u0131\u011f\u0131, \u00fcnsiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu, oynad\u0131\u011f\u0131, oxudu\u011fu, yuyundu\u011fu v\u0259 b\u0259z\u0259n d\u0259 yatd\u0131\u011f\u0131 yerdir. U\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri h\u0259yatda qalmaq ehtiyaclar\u0131n\u0131n \u00f6d\u0259m\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar m\u00fcxt\u0259lif ya\u015flarda olurlar. Az\u0259rbaycanda onlar\u0131n orta ya\u015f\u0131 14,4-d\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u201cU\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyi\u201d termininin daha d\u0259qiq anla\u015f\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n kateqoriyalara ay\u0131rmaq olar:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>bir aydan art\u0131q k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ya\u015fayanlar (m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n daim k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ya\u015fayanlar);<\/li>\n<li>d\u00f6vri olaraq, bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcnd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 h\u0259ft\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ya\u015fayanlar. Bel\u0259 u\u015faqlar alkoqola m\u00fcbt\u0259la olmu\u015f valideynl\u0259ri il\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r v\u0259 s. h\u0259ll olunana q\u0259d\u0259r k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 qal\u0131rlar;<\/li>\n<li>evd\u0259 gec\u0259l\u0259m\u0259l\u0259rin\u0259 baxmayaraq, \u0259sas ehtiyaclar\u0131n\u0131 (t\u0259l\u0259batlar\u0131n\u0131) k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 \u00f6d\u0259y\u0259nl\u0259r. Bel\u0259 u\u015faqlar, ad\u0259t\u0259n, \u00e7oxdan m\u0259kt\u0259bd\u0259n ayr\u0131lm\u0131\u015flar, polisin v\u0259 ya h\u0259ddi-b\u00fcllu\u011fa \u00e7atmam\u0131\u015flar\u0131n i\u015fl\u0259ri \u00fczr\u0259 yoxlaman\u0131n (komissiyan\u0131n) qeydiyyat\u0131nda olanlard\u0131r [23].<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u0259z\u0259n valideynl\u0259r \u00f6z u\u015faqlar\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n t\u0259rk edirl\u0259r. Adamlar\u0131n \u00f6z u\u015faqlar\u0131ndan imtina etm\u0259l\u0259rinin s\u0259b\u0259bl\u0259rind\u0259n biri yoxsulluqdur. Yoxsulluq yaln\u0131z pul \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 il\u0259 deyil, eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 acl\u0131q, x\u0259st\u0259lik, savads\u0131zl\u0131q v\u0259 m\u00fcdafi\u0259sizlikl\u0259 s\u0259ciyy\u0259l\u0259nir. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n sayda valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131n\u0131 m\u0259hz qidaland\u0131ra bilm\u0259dikl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 onlardan imtina edirl\u0259r. Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd ed\u0259k ki, bir s\u0131ra hallarda buna az qala \u201c\u00fczrl\u00fc\u201d s\u0259b\u0259b kimi yana\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2012-2013-c\u00fc ill\u0259rd\u0259 Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259si Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n U\u015faq Fondunun v\u0259 \u201cS\u0130QMA\u201d Beyn\u0259lxalq \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q v\u0259 \u0130nki\u015faf Probleml\u0259ri T\u0259dqiqat M\u0259rk\u0259zinin k\u00f6m\u0259kliyi il\u0259 respublikan\u0131n 11 \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonunda \u201cN\u0259zar\u0259tsiz (kims\u0259siz, sahibsiz v\u0259 s.) u\u015faqlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259hlili\u201d layih\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Bu t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq Az\u0259rbaycanda 438 sahibsiz u\u015faq oldu\u011fu m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir [23]. Qeyd ed\u0259k ki, bu r\u0259q\u0259m apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqata (m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rimiz\u0259) g\u00f6r\u0259 bir q\u0259d\u0259r artm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Kims\u0259siz u\u015faqlar problemini t\u0259dqiq ed\u0259rk\u0259n m\u0259lum olur ki, onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti valideynl\u0259ri sa\u011f olanlard\u0131r. B\u0259z\u0259n valideynl\u0259r u\u015faqlar\u0131ndan n\u0259inki imtina edir, h\u0259tta onlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 at\u0131rlar. Bel\u0259likl\u0259, onlar\u0131n sonrak\u0131 h\u0259yat\u0131nda ciddi probleml\u0259r yaran\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, \u015fik\u0259st v\u0259 sa\u011falmas\u0131 \u00e7\u0259tin v\u0259 ya m\u00fcmk\u00fcn olmayan u\u015faqlardan b\u0259zi valideynl\u0259rin imtina etm\u0259sin\u0259 d\u0259 rast g\u0259linir. Bundan ba\u015fqa, h\u0259ddi-b\u00fcllu\u011fa \u00e7atmayan analar da \u00e7ox vaxt \u00f6z k\u00f6rp\u0259l\u0259rind\u0259n imtina edirl\u0259r v\u0259 hesab edirl\u0259r ki, t\u0259hsil almaqda, layiqli i\u015f tapmaqda u\u015faqlar onlar \u00fc\u00e7\u00fcn art\u0131q y\u00fck olacaqd\u0131r. Bir \u00e7ox u\u015faqlar alkoqola alud\u0259 olmu\u015f ail\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fad\u0131qlar\u0131na v\u0259 d\u00f6y\u00fclm\u0259y\u0259 m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259 evd\u0259n getm\u0259y\u0259 m\u0259cbur olurlar. Bel\u0259likl\u0259, n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n b\u00f6y\u00fck hiss\u0259si ail\u0259l\u0259rind\u0259n, internatdan v\u0259 ya onlar\u0131 \u00f6vladl\u0131\u011fa g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015f ail\u0259l\u0259rd\u0259n qa\u00e7m\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rdir. Bel\u0259 u\u015faqlar zorak\u0131l\u0131q, d\u00f6y\u00fclm\u0259, h\u0259m\u00e7inin insan alveri v\u0259 traffikinq qurbanlar\u0131 olurlar. Onlar \u00e7ox zaman alkoqol v\u0259 narkotik as\u0131l\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131rlar [1; 2; 3; 4; 8; 9; 10; 11; 23].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan u\u015faqlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259hlili onlardan \u00e7oxunun son h\u0259dd\u0259 oldu\u011funu t\u0259sdiql\u0259yir. B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada k\u00fc\u00e7\u0259 u\u015faqlar\u0131n\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin fahi\u015f\u0259liy\u0259 c\u0259lb olunmas\u0131 \u00e7ox ciddi f\u0259sadlar t\u00f6r\u0259dir: yeniyetm\u0259 hamil\u0259liyi, cinsi yollarla ke\u00e7\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259r\u0259 yoluxma (\u0130\u0130V infeksiyas\u0131 v\u0259 Q\u0130\u00c7S daxil olmaqla), h\u0259m\u00e7inin sosial n\u00fcfuzun itirilm\u0259si v\u0259 s. bu q\u0259bild\u0259ndir. Bunlar b\u00fct\u00f6vl\u00fckd\u0259 u\u015faqda \u00f6z \u015f\u0259xsiyy\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 neqativ m\u00fcnasib\u0259ti d\u0259rinl\u0259\u015fdir\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">U\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyi u\u015faqlar\u0131n daimi ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rini itirm\u0259kl\u0259 ail\u0259l\u0259rind\u0259n ayr\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259n sosial fenomendir. Ail\u0259, valideynl\u0259r v\u0259 qohumlarla \u0259laq\u0259l\u0259rin tamamil\u0259 k\u0259silm\u0259si, insan \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmam\u0131\u015f yerl\u0259rd\u0259 ya\u015famaq, c\u0259miyy\u0259td\u0259 q\u0259bul olunmayan yollarla (m\u0259s\u0259l\u0259n, dil\u0259n\u00e7ilik, o\u011furluq) ya\u015famaq, qeyri-formal qanunlara tabe olmaq n\u0259zar\u0259tsizliyin \u0259lam\u0259tl\u0259ridir. N\u0259zar\u0259tsizliyin t\u0259hl\u00fck\u0259si ondad\u0131r ki, bel\u0259 \u015f\u0259xsl\u0259r c\u0259miyy\u0259t\u0259 xas olan d\u0259y\u0259r, norma v\u0259 davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131nda normal ictimai h\u0259yata uy\u011funla\u015fa bilmir, bir s\u0131ra hallarda cinay\u0259t t\u00f6r\u0259dir v\u0259 bunu \u00f6zl\u0259rinin g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn norma kimi q\u0259bul edirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ail\u0259, Qad\u0131n v\u0259 U\u015faq Probleml\u0259ri \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin ekspertl\u0259rinin apard\u0131\u011f\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, 403 n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faq Bak\u0131da, 10 n\u0259f\u0259r L\u0259nk\u0259randa, 5 n\u0259f\u0259r Xa\u00e7mazda, 5 n\u0259f\u0259r Sumqay\u0131tda, 2 n\u0259f\u0259r G\u0259nc\u0259d\u0259, 10 n\u0259f\u0259r Yevlaxda v\u0259 3 n\u0259f\u0259r \u015eirvan rayonunda a\u015fkar edilmi\u015fdir. N\u0259zar\u0259td\u0259n k\u0259nar u\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7irilmi\u015f sor\u011fu g\u00f6st\u0259rir ki, onlardan 33,6%-i tam ail\u0259l\u0259rd\u0259n, 50,9%-i natamam ail\u0259l\u0259rd\u0259n olan u\u015faqlard\u0131r, 10%-i valideynsiz, 4,8%-i is\u0259 qohumlar\u0131 v\u0259 yax\u0131nlar\u0131 olmayan tamamil\u0259 t\u0259nha u\u015faqlard\u0131r. Sor\u011fu n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir ki, n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar\u0131n ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n 23,6%-i f\u0259hl\u0259l\u0259r, 21,9%-i dil\u0259n\u00e7il\u0259r, 18,2%-i xadim\u0259l\u0259r, 12,2%-i p\u0259rak\u0259nd\u0259 ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olanlard\u0131r. Respondentl\u0259rin 11%-i cinsi zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qald\u0131qlar\u0131n\u0131 etiraf etmi\u015fdir [2; 8; 23].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259\u0259ss\u00fcfl\u0259 etiraf etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycanda n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar haqq\u0131nda haz\u0131rda d\u0259qiq, etibarl\u0131 statistik m\u0259lumatlar yoxdur v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n d\u0259qiq say\u0131n\u0131, ya\u015f\u0131n\u0131, cinsini, milli v\u0259 regional t\u0259rkibini g\u00f6st\u0259rm\u0259k olmur. Eyni zamanda qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar haqq\u0131nda statistikan\u0131n yoxlu\u011fu, yaxud yet\u0259rsizliyi problemi yaln\u0131z Az\u0259rbaycanda deyil, dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 m\u00f6vcuddur v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlikl\u0259r vard\u0131r. Sahibsiz u\u015faqlar hakimiyy\u0259t v\u0259 h\u00fcquq-m\u00fchafiz\u0259 orqanlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 qar\u015f\u0131la\u015fmaqdan yay\u0131nma\u011fa meyillidirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 onlar statistik t\u0259hlild\u0259n k\u0259narda qal\u0131rlar. Birba\u015fa u\u015faqlarla i\u015fl\u0259y\u0259n t\u0259\u015fkilatlar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131 bu sah\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirl\u0259r (qeyd ed\u0259k ki, sahibsiz u\u015faqlar d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 nisb\u0259t\u0259n onlarla daha s\u0259mimi olurlar).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sosioloji t\u0259dqiqat g\u00f6st\u0259rdi ki, n\u0259zar\u0259tsiz u\u015faqlar c\u0259miyy\u0259tin \u201csosial dibi\u201dn\u0259 aiddirl\u0259r. N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n valideynl\u0259rinin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti k\u0259nd sakinl\u0259ridir v\u0259 bu adamlar sosial-iqtisadi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 daha \u00e7ox z\u0259r\u0259r \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rdir (k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 da\u011f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r v\u0259 az g\u0259lirlidir). Bu u\u015faqlar\u0131n ail\u0259l\u0259ri i\u015f axtarmaq \u00fc\u00e7\u00fcn ki\u00e7ik k\u0259ndl\u0259rd\u0259n b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7\u0259r\u0259k d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rini d\u0259yi\u015firl\u0259r. \u0130qtisadi \u00e7\u0259tinlikl\u0259r bir \u00e7ox ail\u0259nin da\u011f\u0131lmas\u0131na s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur (ki\u015fil\u0259r qazanc \u00fc\u00e7\u00fcn Rusiyaya v\u0259 dig\u0259r MDB \u00f6lk\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 s. xarici \u00f6lk\u0259l\u0259r\u0259 gedirl\u0259r). \u201cK\u00fc\u00e7\u0259 u\u015faqlar\u0131\u201dn\u0131n az t\u0259hsilli v\u0259 ixtisass\u0131z valideynl\u0259ri \u00e7\u0259tinlikl\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 i\u015f tapa bilirl\u0259r. Bel\u0259 ail\u0259d\u0259 h\u0259r bir u\u015faq \u00f6z\u00fcn\u00fc v\u0259 ail\u0259sini saxlamaq \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015fl\u0259yir. Bir \u00e7ox u\u015faq Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcxt\u0259lif \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 rayonlar\u0131nda olan ail\u0259l\u0259rinin ya\u015fay\u0131\u015f\u0131na k\u00f6m\u0259k etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn qazanc dal\u0131nca Bak\u0131ya g\u0259lirl\u0259r, \u00e7\u00fcnki burada qazanc rayonlara nisb\u0259t\u0259n bir az \u00e7oxdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0H\u0259r il d\u00fcnyada 14-20 ya\u015f\u0131nda 15 milyona yax\u0131n q\u0131z hamil\u0259 qal\u0131r, u\u015faq d\u00fcnyaya g\u0259tirir. \u00c7ox vaxt bu k\u00f6rp\u0259l\u0259rin qay\u011f\u0131s\u0131n\u0131 valideynl\u0259r v\u0259 daha b\u00f6y\u00fck ya\u015fda olan qohumlar \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fcrl\u0259r [21]. Do\u011fulmu\u015flar\u0131n bir qismi analar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259rk edilir, at\u0131l\u0131r v\u0259 onlar\u0131n b\u0259zil\u0259ri u\u015faq m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r. U\u015faq evl\u0259rind\u0259 v\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 ya\u015fayan u\u015faqlar\u0131n hissiyyat\u0131 normal m\u0259crada formala\u015fm\u0131r, onlar\u0131n sanki a\u011flama\u011f\u0131, g\u00fclm\u0259yi, sevinm\u0259yi v\u0259 k\u0259d\u0259rl\u0259nm\u0259yi d\u0259 q\u0259rib\u0259l\u0259\u015fir. Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycanda haz\u0131rda 17 min n\u0259f\u0259r u\u015faq evl\u0259rind\u0259 ya\u015fay\u0131r. Bel\u0259 h\u0259yat olar\u0131 bir s\u0131ra hallarda h\u0259tta h\u0259ddi-b\u00fclu\u011fa \u00e7atmam\u0131\u015f yetimxanan\u0131 t\u0259rk etm\u0259y\u0259 m\u0259cbur edir. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz, yurdsuz) u\u015faqlar\u0131n say\u0131n\u0131n artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r [2; 4; 10; 11].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz v\u0259 s.) u\u015faqlar problemi kompleks sosial problemdir. Bu v\u0259 ya dig\u0259r s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n k\u00fc\u00e7\u0259y\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n u\u015faqlar m\u00fcxt\u0259lif formada yard\u0131mlara ehtiyac duyurlar. N\u0259zar\u0259tsizlik probleminin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259tin effektiv t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6rm\u0259si laz\u0131md\u0131r. Az\u0259rbaycanda say\u0131 iki min\u0259 \u00e7atan d\u00f6vl\u0259t u\u015faq evl\u0259rind\u0259 67 min u\u015faq yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. Bundan ba\u015fqa, 27 min u\u015faq 150 internat m\u0259kt\u0259bind\u0259 ya\u015fay\u0131r. Ancaq bu u\u015faqlardan \u00e7oxunun h\u0259yat\u0131 normal t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab vermir. U\u015faq evl\u0259rinin v\u0259 internat m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin 10%-i normal sanitar \u015f\u0259rait\u0259 malik deyildir, 48%-nin \u0259sasl\u0131 t\u0259mir\u0259 ehtiyac\u0131 var, 5%-i q\u0259za v\u0259ziyy\u0259tind\u0259dir. U\u015faq m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin m\u00fc\u0259yy\u0259n hiss\u0259si h\u0259tta n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f b\u00fcdc\u0259 maliyy\u0259sini d\u0259 ala bilmir. U\u015faq evl\u0259rinin m\u00fcdiriyy\u0259tinin b\u00fcdc\u0259 v\u0259saitl\u0259rini d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259 etm\u0259m\u0259si hallar\u0131na da t\u0259sad\u00fcf olunur [6; 7; 8; 12; 17; 19; 20; 21].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">D\u00f6vl\u0259t u\u015faq evl\u0259rind\u0259 t\u0259rbiy\u0259l\u0259ndiril\u0259n u\u015faqlar bir s\u0131ra hallarda paltar, m\u0259kt\u0259b l\u0259vazimatlar\u0131 v\u0259 qida cat\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131na m\u0259ruz qal\u0131rlar. B\u0259zi b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 2-3 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar tibbi yoxlamadan da ke\u00e7\u0259 bilmirl\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faq evl\u0259rind\u0259 z\u0259ifl\u0259mi\u015f v\u0259 xroniki x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 \u00e7ox olur. Qeyd ed\u0259k ki, u\u015faq evl\u0259rind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6v \u015fik\u0259stliyi olan u\u015faqlar da vard\u0131r. U\u015faqlar \u00e7ox vaxt b\u0259zi t\u0259rbiy\u0259\u00e7il\u0259rin kobud r\u0259ftar\u0131na v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tin\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar. Yeniyetm\u0259l\u0259r u\u015faq evl\u0259rind\u0259n, ad\u0259t\u0259n, h\u0259yata haz\u0131r olmam\u0131\u015f v\u0259ziyy\u0259td\u0259 \u00e7\u0131x\u0131rlar, onlara g\u0259l\u0259c\u0259k h\u0259yatlar\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn yet\u0259rli praktiki v\u0259 psixoloji k\u00f6m\u0259klik g\u00f6st\u0259rilmir. N\u0259tic\u0259d\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tli statistika meydana \u00e7\u0131x\u0131r: u\u015faq evl\u0259rinin v\u0259 internat m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin m\u0259zunlar\u0131n\u0131n 40%-i alkoqol v\u0259 ya narkotik madd\u0259 d\u00fc\u015fk\u00fcn\u00fc olurlar, 40%-i cinay\u0259t al\u0259min\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr, 10%-i is\u0259 h\u0259yatlar\u0131na intiharla son qoyur v\u0259 ancaq 10%-i h\u0259yat\u0131n\u0131 m\u00fcxt\u0259lif d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 qura bilir [5; 13; 22; 23; 24].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u00fcxt\u0259lif ictimai t\u0259\u015fkilatlar n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlara k\u00f6m\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fc\u0259yy\u0259n c\u0259hdl\u0259r g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Onlar u\u015faqlara k\u00fc\u00e7\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 yem\u0259kxanalarda yem\u0259k verir, tibbi v\u0259 psixoloji yard\u0131m edir, \u00f6z u\u015faq evl\u0259rini t\u0259\u015fkil edirl\u0259r. Bel\u0259 f\u0259aliyy\u0259t yax\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r verir, ancaq t\u0259\u0259ss\u00fcf ki, kims\u0259siz u\u015faqlar\u0131n az hiss\u0259sini \u0259hat\u0259 edir [14;18].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">N\u0259zar\u0259tsiz (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz v\u0259 s.) u\u015faqlar c\u0259miyy\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259sidir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 b\u00fct\u00fcn insanlar bu u\u015faqlar\u0131n, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 k\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 ya\u015fayanlar\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131nda bilavasit\u0259 i\u015ftirak etm\u0259lidirl\u0259r. M\u0259hz bununla \u0259laq\u0259dar olaraq Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131 U\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 haqq\u0131nda Konvensiya i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlam\u0131\u015fd\u0131r. Konvensiyada u\u015faqlar\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f v\u0259 inki\u015faf t\u0259l\u0259batlar\u0131na aid olan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u0259hat\u0259 edilir [15; 16]:<\/p>\n<ul style=\"text-align: justify;\">\n<li>Normal (d\u00fczg\u00fcn) h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si h\u00fcququ.<\/li>\n<li>\u0130qtisadi istismardan m\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququ.<\/li>\n<li>T\u0259hsil almaq h\u00fcququ.<\/li>\n<li>Sa\u011flaml\u0131q v\u0259 tibbi xidm\u0259t almaq h\u00fcququ (madd\u0259 24).<\/li>\n<li>Zorak\u0131l\u0131qdan, sui-istifad\u0259d\u0259n v\u0259 t\u0259hqird\u0259n m\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququ (madd\u0259 19).<\/li>\n<li>Cinsi istismardan m\u00fcdafi\u0259 h\u00fcququ (madd\u0259 34).<\/li>\n<\/ul>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u018fg\u0259r c\u0259miyy\u0259t bu Konvensiyan\u0131n t\u0259l\u0259bl\u0259rin\u0259 riay\u0259t ed\u0259rs\u0259, onda n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n h\u0259yat\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n s\u0259viyy\u0259d\u0259 yax\u015f\u0131la\u015fa bil\u0259r. Daha yax\u015f\u0131 olard\u0131 ki, u\u015faqlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u0259 h\u0259yat\u0131ndan qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn olan b\u00fct\u00fcn t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcls\u00fcn. Bu, bir h\u0259qiq\u0259tdir ki, b\u0259z\u0259n h\u0259min u\u015faqlar n\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olduqlar\u0131n\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u0259 bilmirl\u0259r, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn ancaq yem\u0259k v\u0259 \u00f6zl\u0259rin\u0259 qalmaq yeri (bir gec\u0259liyin\u0259 d\u0259 olsa) tapmaq h\u0259qiq\u0259ti m\u00f6vcuddur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">U\u015faqlar\u0131n beyn\u0259lxalq h\u00fcquq m\u00fcdafi\u0259 normalar\u0131n\u0131 iki n\u00f6v s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 tapmaq olar. Birinci n\u00f6v s\u0259n\u0259dl\u0259r\u0259 1949-cu ilin d\u00f6rd Cenevr\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n v\u0259 1977-ci ild\u0259 onlara olan iki \u018flav\u0259 protokolun beyn\u0259lxalq humanitar h\u00fcquq \u00fczr\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259rini aid etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bu s\u0259n\u0259dl\u0259rd\u0259 (25-d\u0259n az olmayan x\u00fcsusi nizamnam\u0259l\u0259rd\u0259) h\u0259m m\u00fclki \u0259halinin hiss\u0259si kimi u\u015faqlar\u0131n \u00fcmumi m\u00fcdafi\u0259si, h\u0259m d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r zaman\u0131 daha z\u0259if \u015f\u0259xsl\u0259r kimi u\u015faqlar\u0131n x\u00fcsusi m\u00fcdafi\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u0130kinciy\u0259 1989-cu ilin Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n U\u015faq h\u00fcquqlar\u0131 \u00fczr\u0259 Konvensiyas\u0131n\u0131n s\u0259n\u0259dl\u0259rini aid etm\u0259k olar. Bu Konvensiyada silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zaman\u0131 u\u015faqlar\u0131n h\u00fcquqlar\u0131na aid x\u00fcsusi m\u00fcdd\u0259alar \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r [15; 16; 21].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u0259tic\u0259<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2012-2022-ci ill\u0259rd\u0259 apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z sosioloji t\u0259dqiqatda n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, sahibsiz, kims\u0259siz) u\u015faqlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rini t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k bel\u0259 n\u0259tic\u0259y\u0259 g\u0259ldik ki, n\u0259zar\u0259tsizlik problemi Az\u0259rbaycanda aktuald\u0131r, \u00e7\u00fcnki n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00e7\u0259tindir. Onlar\u0131 a\u011f\u0131r s\u0131naqlar g\u00f6zl\u0259yir v\u0259 s\u0131naqlardan \u00e7\u0131xmaq bu u\u015faqlara asan olmayacaqd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Apard\u0131\u011f\u0131m\u0131z t\u0259dqiqatlar \u0259sas\u0131nda a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 t\u00f6vsiy\u0259l\u0259rimizi t\u0259klif edirik:<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 c\u0259miyy\u0259tin sosial-iqtisadi probleml\u0259rini h\u0259ll etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. \u018fg\u0259r \u0259halinin h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259l\u0259rs\u0259, n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n say\u0131 azalar. Qeyd ed\u0259k ki, inki\u015faf etmi\u015f \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 d\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar vard\u0131r, ancaq onlar \u0259sas\u0259n qeyri-normatik v\u0259 marginal qrupdan olan u\u015faqlard\u0131r.<\/li>\n<li>Bak\u0131ya \u0259halinin ax\u0131n\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn laz\u0131mi t\u0259dbirl\u0259ri g\u00f6rm\u0259k (insanlar\u0131n \u00f6z ya\u015fay\u0131\u015f yerl\u0259rini t\u0259rk etm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn k\u0259ndl\u0259rd\u0259 i\u015f yerl\u0259ri a\u00e7maq, oraya kapital y\u00f6n\u0259ltm\u0259k) laz\u0131md\u0131r. Qeyd edildiyi kimi, sosial m\u00fchit d\u0259yi\u015f\u0259n zaman davran\u0131\u015flar\u0131n qeyri-normativliyi art\u0131r, arzu olunmayan davran\u0131\u015flar daha \u00e7ox m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur, \u00e7\u00fcnki ki\u00e7ik \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin sosiumu (harada ki, ham\u0131 haqq\u0131nda her \u015fey bilirl\u0259r) \u015f\u0259xsiyy\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 n\u0259zar\u0259t funksiyas\u0131n\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irir.<\/li>\n<li>Haz\u0131rda d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 problemin h\u0259ll edilm\u0259sinin real olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq (problemin k\u00f6kl\u0259ri ke\u00e7id d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn sosial-iqtisadi \u015f\u0259raiti il\u0259 \u0259laq\u0259dard\u0131r), bu problemi lokal s\u0259viyy\u0259d\u0259 h\u0259ll etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlarla m\u0259\u015f\u011ful olan qeyri-h\u00f6kum\u0259t t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n \u015f\u0259b\u0259k\u0259sini geni\u015fl\u0259ndirm\u0259k v\u0259 maliyy\u0259l\u0259\u015fdirm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/li>\n<li>D\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 n\u0259zar\u0259ti g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, davamiyy\u0259t\u0259 ciddi n\u0259zar\u0259t etm\u0259k v\u0259 azg\u0259lirli, yoxsul ail\u0259l\u0259rin u\u015faqlar\u0131na yard\u0131m etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Pulsuz orta t\u0259hsil \u00e7oxdan \u201cpullu\u201d t\u0259hsil\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdir: valideynl\u0259r d\u0259rslik v\u0259 m\u0259kt\u0259b l\u0259vazimatlar\u0131, geyim\u0259 \u00e7\u0259kdikl\u0259ri x\u0259rcl\u0259rd\u0259n ba\u015fqa, m\u0259kt\u0259bin m\u00fc\u0259lliml\u0259ri v\u0259 m\u00fcdiriyy\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcxt\u0259lif x\u0259rcl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar.<\/li>\n<li>D\u00f6vl\u0259t v\u0259 kommersiya t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 hamiliyi b\u0259rpa etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Bel\u0259 f\u0259aliyy\u0259ti t\u0259\u015fviq etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn vergi qanunvericiliyind\u0259 d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r etm\u0259k v\u0259 ya ba\u015fqa t\u0259klifl\u0259r verm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.<\/li>\n<li>N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n \u00e7oxunun t\u0259hsild\u0259n uzaqla\u015fd\u0131\u011f\u0131n\u0131, b\u0259zil\u0259rinin is\u0259 he\u00e7 t\u0259hsil ala bilm\u0259diyini n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onlar \u00fc\u00e7\u00fcn savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131n l\u0259\u011fvi m\u0259rk\u0259zl\u0259rini a\u00e7maq laz\u0131md\u0131r. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlar\u0131n ya\u015f v\u0259 \u0259qli x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla yeni metodologiya v\u0259 metodlar i\u015fl\u0259nib haz\u0131rlanmal\u0131d\u0131r. Bel\u0259 m\u0259rk\u0259zl\u0259rin t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn ax\u015fam m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin t\u0259hsilverm\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n inki\u015faf etm\u0259kd\u0259 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rin ya\u015fl\u0131 \u0259hali aras\u0131nda savads\u0131zl\u0131\u011f\u0131 l\u0259\u011fvetm\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sind\u0259n istifad\u0259 etm\u0259k olar.<\/li>\n<li>12 ya\u015f\u0131ndan ba\u015flayaraq yarad\u0131c\u0131 f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259l\u0259rind\u0259 (toxuma, yarad\u0131c\u0131l\u0131q, qurma, d\u00fcz\u0259ltm\u0259 v\u0259 s.) u\u015faq \u0259m\u0259yind\u0259n istifad\u0259y\u0259 qanunvericilikl\u0259 icaz\u0259 verm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. Ancaq yarad\u0131c\u0131 \u0259m\u0259k bu ya\u015fda \u015f\u0259xsiyy\u0259tin inki\u015faf\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r. Bel\u0259 i\u015f yerl\u0259rini m\u0259kt\u0259b emalatxanalar\u0131nda a\u00e7maq olar.<\/li>\n<li>Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 do\u011fum probleml\u0259ri m\u0259s\u0259l\u0259sini qald\u0131rmaq arzu olunand\u0131r: bu sah\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri aparmaq, m\u00fchazir\u0259l\u0259r oxumaq, bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 K\u0130V-d\u0259n, tibbi v\u0259 dig\u0259r ictimai t\u0259\u015fkilatlardan f\u0259al istifad\u0259 etm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur.<\/li>\n<li>U\u015faq evl\u0259rini, internatlar\u0131, x\u00fcsusi m\u0259kt\u0259bl\u0259ri yenid\u0259n t\u0259\u015fkil etm\u0259k laz\u0131md\u0131r: k\u00fc\u00e7\u0259 h\u0259yat\u0131ndan sonra bu m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259r u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn informasiya bax\u0131m\u0131ndan \u00e7ox \u201ckas\u0131b\u201d g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u0259r. N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar\u0131n anadang\u0259lm\u0259 v\u0259 qazan\u0131lm\u0131\u015f \u0259qli s\u0259viyy\u0259sinin a\u015fa\u011f\u0131 olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, onlar\u0131n t\u0259hsill\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 t\u0259liml\u0259ndirilm\u0259si sistemini v\u0259 metodlar\u0131n\u0131 \u0259sasl\u0131 sur\u0259td\u0259 t\u0259krar g\u00f6zd\u0259n ke\u00e7irm\u0259k laz\u0131md\u0131r: t\u0259hsild\u0259 v\u0259 t\u0259limd\u0259 daha \u00e7ox \u0259yaniliy\u0259 v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 yer verm\u0259k z\u0259ruridir.<\/li>\n<li>K\u00fc\u00e7\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 ya\u015fam\u0131\u015f u\u015faqlar\u0131n psixoloji reabilitasiyas\u0131 proqram\u0131n\u0131 i\u015fl\u0259yib haz\u0131rlamaq vacibdir.<\/li>\n<li>U\u015faqlar\u0131n q\u0259bul v\u0259 b\u00f6lg\u00fc prosedurunu T\u0259hsil Nazirliyinin tabeliyin\u0259 verm\u0259k laz\u0131md\u0131r. U\u015faqlarla polisl\u0259r deyil, pedaqoqlar v\u0259 psixoloqlar m\u0259\u015f\u011ful olmal\u0131d\u0131rlar.<\/li>\n<li>Bu probleml\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olacaq r\u0259hb\u0259r i\u015f\u00e7il\u0259ri se\u00e7m\u0259k v\u0259 attestasiya etm\u0259k m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fundur. Bu problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259hb\u0259r i\u015f\u00e7il\u0259rin aktivliyini art\u0131rmaq v\u0259 onlar\u0131n \u015f\u0259xsi keyfiyy\u0259tl\u0259rini qald\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 psixoloji proqram haz\u0131rlamaq v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k vacibdir.<\/li>\n<li>N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlarla i\u015fl\u0259y\u0259n polis kadrlar\u0131n\u0131 se\u00e7m\u0259k v\u0259 attestasiya etm\u0259k laz\u0131md\u0131r. Onlar \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlarla i\u015f \u00fczr\u0259 x\u00fcsusi kurslar t\u0259\u015fkil etm\u0259k vacibdir (psixoloji-pedaqoji haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 g\u00fccl\u0259ndirm\u0259k, \u00fcmumi m\u0259d\u0259niyy\u0259t s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k, ba\u015fqa \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si il\u0259 tan\u0131\u015f etm\u0259k).<\/li>\n<li>U\u015faqlarla i\u015fl\u0259y\u0259n polisl\u0259rin maliyy\u0259 probleml\u0259rini beyn\u0259lxalq ictimai t\u0259\u015fkilatlar\u0131n hesab\u0131na h\u0259ll etm\u0259k, dig\u0259r maliyy\u0259 m\u0259nb\u0259l\u0259ri v\u0259 ya onlar\u0131n f\u0259aliyy\u0259tinin m\u00fckafatland\u0131r\u0131lma formalar\u0131n\u0131 tapmaq z\u0259ruridir (m\u0259s\u0259l\u0259n, T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 u\u015faq polisi UN\u0130CEF-l\u0259 birg\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir).<\/li>\n<li>K\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rini bu problemin m\u00fcnt\u0259z\u0259m i\u015f\u0131qland\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259ltm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bel\u0259likl\u0259, statistik materiallar\u0131n v\u0259 sosioloji t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin kompleks t\u0259hlili s\u00fcbut edir ki, \u0259sasl\u0131 t\u0259klifl\u0259r v\u0259 konkert istiqam\u0259tl\u0259r \u00fczr\u0259 f\u0259aliyy\u0259t n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz) u\u015faqlar\u0131n probleml\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan qurumlar\u0131n i\u015fi \u00fc\u00e7\u00fcn faydal\u0131 ola bil\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sonda qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, bu problemi h\u0259ll etm\u0259y\u0259 ba\u015flamaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha yax\u015f\u0131 h\u0259yat \u015f\u0259raiti g\u00f6zl\u0259m\u0259k olmaz. Bu i\u015fd\u0259 zaman bizim \u0259leyhimiz\u0259 i\u015fl\u0259yir. K\u00fc\u00e7\u0259d\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u0259n u\u015faqlar\u0131n say\u0131 artmaqdad\u0131r v\u0259 bel\u0259likl\u0259, k\u00fc\u00e7\u0259 \u015f\u0259raitind\u0259 yeni bir n\u0259sil b\u00f6y\u00fcy\u00fcr. \u018fg\u0259r biz bu u\u015faqlar\u0131n talel\u0259rin\u0259 bigan\u0259 qalmasaq, ham\u0131m\u0131z bu b\u0259xtsiz u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259s\u0259 ed\u0259 bil\u0259rik v\u0259 bel\u0259likl\u0259, \u00f6z g\u0259l\u0259c\u0259k taleyimiz\u0259 d\u0259 bigan\u0259 olmayaca\u011f\u0131q.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0130ST\u0130FAD\u018f ED\u0130LM\u0130\u015e \u018fD\u018fB\u0130YYAT:\u00a0\u00a0 <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>T\u00fcrk dilind\u0259:<\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>Aliyeva Y., Aliyeva S. Sahipsiz \u015focuklar: Ger\u00e7ekler ve problemler (Azerbaycan \u00fczere ara\u015ft\u0131rma belgelerine dayanarak. \/ \u201c\u00c7ocuk ve \u015eiddet: Toplumsal \u015eiddetin \u015eenderesinde \u015eocuklar\u201d adl\u0131 5.Uluslararas\u0131 Risk Alt\u0131nda ve Korunmas\u0131 Gereken \u00c7ocuklar Sempozyumu.1-3 kas\u0131m, 2013, Bildiri \u00d6zet Kitab\u0131. Polis Akademisi SAMER, Antalya. S.174.<\/li>\n<li>Aliyeva Y., Aliyeva S. Sahipsiz \u015focuklar: Azerbaycan \u00f6rne\u011fi. \/ \u00c7ocuk ve \u015eiddet: Toplumsal \u015eiddetin \u015eenderesinde \u015eocuklar. 5.Uluslararas\u0131 Risk Alt\u0131nda ve Korunmas\u0131 Gereken \u00c7ocuklar Sempozyumu Se\u00e7ilmi\u015f Bildirileri. \u0130stanbul, Polis Akademisi SAMER-2013. Ba\u011fc\u0131lar Bask\u0131s\u0131, Cild 3, 2014, s.306-313.<\/li>\n<li>Aliyeva Y., Aliyeva S., A\u011falar E., Sa\u011f\u0131ro\u011flu R. \u00c7ocuk ve Ergen Su\u00e7lar\u0131n\u0131n Sosyolojik, Sosyo-psikolojik ve Hukuki A\u00e7\u0131lardan incelenmesi (Azerbaycan Ara\u015ft\u0131rma Belgelerine Dayanarak). \/ \u0130nternational Human and Civilization Congres from Past to Future. \u0130NES-2019. 17-21 aprel, 2019. Alanya, Turkey.<\/li>\n<li>\u00c7ocuk ve \u015eiddet: Toplumsal \u015eiddetin \u015eenderesinde \u015eocuklar. 5.Uluslararas\u0131 Risk Alt\u0131nda ve Korunmas\u0131 Gereken \u00c7ocuklar Sempozyumu Se\u00e7ilmi\u015f Bildirileri. \u0130stanbul, Polis Akademisi SAMER-2013. Ba\u011fc\u0131lar Bask\u0131s\u0131, Cild: 1-3, 2014.<\/li>\n<li>Tezcan Mahmut. \u00c7ocuk sosyolojisi. Ankara, An\u0131 Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2 Bask\u0131, 2012. 166 s.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Rus dilind\u0259:<\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"6\">\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f.\u041d. \u0422\u0435\u043d\u0434\u0435\u043d\u0446\u0438\u0438 \u0438\u0437\u043c\u0435\u043d\u0435\u043d\u0438\u044f \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0441\u0442\u0440\u0443\u043a\u0442\u0443\u0440\u044b \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0438 \u0438\u0445 \u043e\u0442\u0440\u0430\u0436\u0435\u043d\u0438\u0435 \u043d\u0430 \u0441\u0435\u043c\u0435\u0439\u043d\u044b\u0445 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f\u0445. \u0414\u0438\u0441\u2026\u043a\u0430\u043d\u0434.\u0441\u043e\u0446.\u043d\u0430\u0443\u043a. \u0411\u0430\u043a\u0443, 2007.<\/li>\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f.\u041d. \u041f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0432\u043e\u0441\u043f\u0438\u0442\u0430\u043d\u0438\u044f \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \/\/ \u0412\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a \u0413\u0443\u043c\u0430\u043d\u0438\u0442\u0430\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u0438\u043d\u0441\u0442\u0438\u0442\u0443\u0442\u0430 \u0422\u0413\u0423. 2012. \u21162. C.13-15.<\/li>\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f.\u041d. \u041e \u043d\u0435\u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0445 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u0430\u0445 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439 \u0432 \u0430\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0441\u043a\u043e\u043c \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435. \/\/ \u0412\u0435\u043a\u0442\u043e\u0440 \u043d\u0430\u0443\u043a\u0438 \u0422\u043e\u043b\u044c\u044f\u0442\u0442\u0438\u043d\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0423\u043d\u0438\u0432\u0435\u0440\u0441\u0438\u0442\u0435\u0442\u0430. \u0421\u0435\u0440\u0438\u044f: \u041f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u043a\u0430, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f. 2012, \u21164 (11). \u0421.20-22.<\/li>\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f.\u041d. \u041e\u0441\u043e\u0431\u0435\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u043c \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435. \/\/ \u00ab\u0421\u0430\u043c\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u0438\u043a\u00bb, \u0421\u0430\u043c\u0430\u0440\u0430. 2013, \u21162(3). C.7-9;<\/li>\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f.\u041d., \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u0421.\u041d. \u041e \u043d\u0435\u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0445 \u0441\u043e\u0446\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445, \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0432\u044b\u0445 \u0430\u0441\u043f\u0435\u043a\u0442\u0430\u0445 \u0438\u0437\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e\u0434\u0440\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u0432\u043e\u0439 \u043f\u0440\u0435\u0441\u0442\u0443\u043f\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438. \/ IV.\u041c\u0435\u0436\u0434\u0443\u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u0430\u044f \u043d\u0430\u0443\u0447\u043d\u043e-\u043f\u0440\u0430\u043a\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0430\u044f \u043a\u043e\u043d\u0444\u0435\u0440\u0435\u043d\u0446\u0438\u044f \u043d\u0430 \u0442\u0435\u043c\u0443: \u00ab\u0427\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u043a \u0432\u0438\u0440\u0442\u0443\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439: \u043d\u043e\u0432\u044b\u0435 \u0433\u043e\u0440\u0438\u0437\u043e\u043d\u0442\u044b\u00bb. \u041a\u0430\u043d\u0430\u0434\u0430, \u041c\u043e\u043d\u0440\u0435\u0430\u043b\u044c: CPM \u201cASF\u201d. 2017, C.155-159. (\u0447\u0430\u0441\u0442\u044c 1).<\/li>\n<li>\u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u042f., \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430 \u0421., \u0410\u0433\u0430\u043b\u0430\u0440 \u042d. C\u043e\u0446\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435, \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0432\u044b\u0435 \u0430\u0441\u043f\u0435\u043a\u0442\u044b \u0438\u0437\u0443\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e\u0434\u0440\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u0432\u043e\u0439 \u043f\u0440\u0435\u0441\u0442\u0443\u043f\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 (\u043d\u0430 \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u0430\u0445 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0443). \/\u041d\u0430\u0443\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0436\u0443\u0440\u043d\u0430\u043b \u00abVIRTUS\u00bb \/ V\u0130RTUS\u00bb Scientific Journal. \u041a\u0430\u043d\u0430\u0434\u0430, \u041c\u043e\u043d\u0440\u0435\u0430\u043b\u044c: 2017. C.35-45.<\/li>\n<li>\u0410\u0440\u0435\u0444\u044c\u0435\u0432 \u0410.\u041b. \u0411\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0435 \u0434\u0435\u0442\u0438 \/\/ \u0421\u043e\u0446\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f. \u2116 9, 2003, \u0421. 61-71.<\/li>\n<li>\u0411\u0430\u0439\u043a\u043e\u0432, \u041d.\u041c. \u0414\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u0438 \u0431\u0435\u0437\u043d\u0430\u0434\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c: \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u043d\u0438\u0435 \u0438 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b: \u0423\u0447\u0435\u0431\u043d\u043e\u0435 \u043f\u043e\u0441\u043e\u0431\u0438\u0435\/ \u041d.\u041c. \u0411\u0430\u0439\u043a\u043e\u0432, \u041b.\u0412. \u041a\u0430\u0448\u0438\u0440\u0438\u043d\u0430 &#8211; \u0425\u0430\u0431\u0430\u0440\u043e\u0432\u0441\u043a.: \u0414\u0412\u0410\u0413\u0421, 2003.- 256 \u0441.<\/li>\n<li>\u0411\u0440\u0435\u0435\u0432\u0430 \u0415.\u0411. \u0414\u0435\u0442\u0438 \u0432 \u0441\u043e\u0432\u0440\u0435\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u043c \u043e\u0431\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435. \u041c., \u042d\u0434\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0430\u043b \u0423\u0420\u0421\u0421, 1999, 216 \u0441.<\/li>\n<li>\u041a\u043e\u043d\u0432\u0435\u043d\u0446\u0438\u044f \u041e\u041e\u041d \u043f\u043e \u043f\u0440\u0430\u0432\u0430\u043c \u0440\u0435\u0431\u0435\u043d\u043a\u0430 1989 \u0433\u043e\u0434\u0430. https:\/\/base.garant.ru\/2540422\/ \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 20.05.2012; 15.05.2022.<\/li>\n<li>\u0428\u0435\u043b\u044e\u0442\u0442\u043e \u041c.\u041b. \u041a\u043e\u043d\u0432\u0435\u043d\u0446\u0438\u044f \u043e\u043e\u043d \u043e \u043f\u0440\u0430\u0432\u0430\u0445 \u0440\u0435\u0431\u0435\u043d\u043a\u0430 \u0438 \u043a\u043e\u043d\u0441\u0442\u0438\u0442\u0443\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u0439 \u0443\u0440\u043e\u0432\u0435\u043d\u044c \u0437\u0430\u0449\u0438\u0442\u044b \u043f\u0440\u0430\u0432 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439. file:\/\/\/C:\/Users\/user\/Downloads\/konventsiya-oon-o-pravah-rebenka-i-konstitutsionnyy-uroven-zaschity-prav-detey.pdf 25.05.2022.<\/li>\n<li>\u041c\u0435\u0434\u0436\u0438\u0434\u043e\u0432\u0430 \u0421. \u0423\u043b\u0438\u0447\u043d\u044b\u0435 \u0434\u0435\u0442\u0438. \u0411\u0430\u043a\u0443, \u0418\u0437\u0434-\u0432\u043e &#8221; Ziya &#8211; Nurlan &#8220;, 2003 \u0433, 144 \u0441.<\/li>\n<li>\u041d\u0435\u0447\u0430\u0435\u0432\u0430 \u0410. \u041c. \u0414\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u2014 \u043e\u043f\u0430\u0441\u043d\u043e\u0435 \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u044f\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \/\/ \u0413\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u043e \u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e, 2001. \u2116 6. \u0421. 59.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0130nternet resurslar\u0131: <\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"19\">\n<li>http:\/\/psychology.az, &#8220;\u041f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0426\u0435\u043d\u0442\u0440&#8221;. \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 05.03.2012.<\/li>\n<li>http:\/\/www.trend.az&#8230;.html \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 06.03.2012.<\/li>\n<li>http:\/\/www.straybab.2.php \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 15.05.2012.<\/li>\n<li>http:\/\/criminalazerbaijan.com\/?p=8999 \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 25.05.2012.<\/li>\n<li>www.zerkalo.az\/2012-04-27 \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 15.05.2012.<\/li>\n<li>www.Vesti.Az \u0414\u0430\u0442\u0430 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u044f: 25.07.2012.<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Yagut AL\u0130YEVA<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>SOCIAL PROBLEMS OF UNCONTROLLED CHILDREN: <\/strong><strong>SOCIOLOGICAL ANALYSIS<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>(Based on multi-level research materials on Azerbaijan)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>Abstract<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">The article analyzes the social problems of children out of family control from a sociological point of view. The problem of street children is one of the main problems of mankind. We should notice that the street children &#8211; a social phenomenon, which is caused by reasons of socio-economic factors, that entails the abandonment of children. The growth of the economic crises of homelessness, unemployment, poverty and child exploitation, conflict situation in the family, parental antisocial behavior, child abuse. We have picked out a number as medical and psychological causes that urge children to antisocial behavior. After analyzing the state of child homelessness, from a multi-stage concrete sociological study conducted by us (2012-2022), we can conclude that the problem of homelessness is relevant for Azerbaijan, because the future of homeless children is difficult, they will face a difficult test that will not be easy for them to cope with.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Keywords: <\/strong>children out of control (deprived of family \/ parental care, homeless, orphaned), street children, social problems, orphanhood, social orphanhood, family problems, socio-psychological problems, antisocial behavior, child exploitation, violence against children<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u042f\u0433\u0443\u0442 \u0410\u043b\u0438\u0435\u0432\u0430<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0421\u041e\u0426\u0418\u0410\u041b\u042c\u041d\u042b\u0415 \u041f\u0420\u041e\u0411\u041b\u0415\u041c\u042b \u0411\u0415\u0421\u041f\u0420\u0418\u0417\u041e\u0420\u041d\u042b\u0425 \u0414\u0415\u0422\u0415\u0419: <\/strong><strong>\u0421\u041e\u0426\u0418\u041e\u041b\u041e\u0413\u0418\u0427\u0415\u0421\u041a\u0418\u0419 \u0410\u041d\u0410\u041b\u0418\u0417<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>(\u041f\u043e \u043c\u0430\u0442\u0435\u0440\u0438\u0430\u043b\u0430\u043c \u043c\u043d\u043e\u0433\u043e\u0441\u0442\u0443\u043f\u0435\u043d\u0447\u0430\u0442\u043e\u0433\u043e \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u043f\u043e \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0443)<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u0441 \u0441\u043e\u0446\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043f\u043e\u0437\u0438\u0446\u0438\u0438 \u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u0443\u044e\u0442\u0441\u044f \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439. \u041f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u0430 \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439 \u044f\u0432\u043b\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0438\u0437 \u0441\u0430\u043c\u044b\u0445 \u0432\u0430\u0436\u043d\u0435\u0439\u0448\u0438\u0445 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c \u0447\u0435\u043b\u043e\u0432\u0435\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u0430. \u041e\u0442\u043c\u0435\u0442\u0438\u043c, \u0447\u0442\u043e \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u2014 \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u044f\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435, \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u043e\u0435 \u0432\u044b\u0437\u044b\u0432\u0430\u0435\u0442\u0441\u044f, \u0432 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u043d\u043e\u043c, \u043f\u0440\u0438\u0447\u0438\u043d\u0430\u043c\u0438 \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u044d\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0445\u0430\u0440\u0430\u043a\u0442\u0435\u0440\u0430, \u0432\u043b\u0435\u043a\u0443\u0449\u0435\u0435 \u0437\u0430 \u0441\u043e\u0431\u043e\u0439 \u0441\u0438\u0440\u043e\u0442\u0441\u0442\u0432\u043e \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439. \u0420\u043e\u0441\u0442\u0443 \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u0441\u043f\u043e\u0441\u043e\u0431\u0441\u0442\u0432\u0443\u044e\u0442 \u044d\u043a\u043e\u043d\u043e\u043c\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043a\u0440\u0438\u0437\u0438\u0441\u044b, \u0431\u0435\u0437\u0440\u0430\u0431\u043e\u0442\u0438\u0446\u0430, \u043d\u0443\u0436\u0434\u0430 \u0438 \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u044d\u043a\u0441\u043f\u043b\u0443\u0430\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f, \u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u043d\u0430\u044f \u043e\u0431\u0441\u0442\u0430\u043d\u043e\u0432\u043a\u0430 \u0432 \u0441\u0435\u043c\u044c\u044f\u0445, \u0430\u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0440\u043e\u0434\u0438\u0442\u0435\u043b\u0435\u0439, \u0436\u0435\u0441\u0442\u043e\u043a\u043e\u0435 \u043e\u0431\u0440\u0430\u0449\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0441 \u0434\u0435\u0442\u044c\u043c\u0438. \u0412\u044b\u0434\u0435\u043b\u044f\u044e\u0442\u0441\u044f \u0442\u0430\u043a\u0436\u0435 \u043c\u0435\u0434\u0438\u043a\u043e-\u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0440\u0438\u0447\u0438\u043d\u044b (\u0441\u043a\u043b\u043e\u043d\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c \u043d\u0435\u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u0445 \u043d\u0435\u0441\u043e\u0432\u0435\u0440\u0448\u0435\u043d\u043d\u043e\u043b\u0435\u0442\u043d\u0438\u0445 \u043a \u0430\u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u043c\u0443 \u043f\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u044e). \u041f\u0440\u043e\u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u0432 \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u043d\u0438\u0435 \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438, \u0438\u0437 \u043c\u043d\u043e\u0433\u043e\u0441\u0442\u0443\u043f\u0435\u043d\u0447\u0430\u0442\u043e\u0433\u043e \u043a\u043e\u043d\u043a\u0440\u0435\u0442\u043d\u043e-\u0441\u043e\u0446\u0438\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u043f\u0440\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u043c\u0438 (2012-2022 \u0433\u0433.) \u043c\u043e\u0436\u043d\u043e \u0441\u0434\u0435\u043b\u0430\u0442\u044c \u0432\u044b\u0432\u043e\u0434, \u0447\u0442\u043e \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u0430 \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438 \u044f\u0432\u043b\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u0430\u043a\u0442\u0443\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0438 \u0434\u043b\u044f \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430, \u0438\u0431\u043e \u0435\u0441\u043b\u0438 \u043c\u044b \u0431\u0443\u0434\u0435\u043c \u0431\u0435\u0437\u0440\u0430\u0437\u043b\u0438\u0447\u043d\u044b \u043f\u043e \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u0438\u044e \u043a \u043d\u0438\u043c, \u0431\u0443\u0434\u0443\u0449\u0435\u0435 \u0443 \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439 \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u0441\u043b\u043e\u0436\u043d\u043e\u0435, \u0438 \u0438\u0445 \u0436\u0434\u0435\u0442 \u0442\u044f\u0436\u0435\u043b\u043e\u0435 \u0438\u0441\u043f\u044b\u0442\u0430\u043d\u0438\u0435, \u0441 \u043a\u043e\u0442\u043e\u0440\u044b\u043c\u0438 \u0438\u043c \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u043d\u0435\u043b\u0435\u0433\u043a\u043e \u0441\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u044f\u0442\u044c\u0441\u044f.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430:<\/strong> \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u044b\u0435 (\u043b\u0438\u0448\u0435\u043d\u043d\u044b\u0435 \u0441\u0435\u043c\u0435\u0439\u043d\u043e\u0439\/\u0440\u043e\u0434\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u043a\u043e\u0439 \u043e\u043f\u0435\u043a\u0438, \u0431\u0435\u0441\u043f\u0440\u0438\u0437\u043e\u0440\u043d\u0438\u043a\u0438, \u043e\u0441\u0438\u0440\u043e\u0442\u0435\u0432\u0448\u0438\u0435) \u0434\u0435\u0442\u0438, \u0443\u043b\u0438\u0447\u043d\u044b\u0435 \u0434\u0435\u0442\u0438, \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b, \u0441\u0438\u0440\u043e\u0442\u0441\u0442\u0432\u043e, \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u0441\u0438\u0440\u043e\u0442\u0441\u0442\u0432\u043e, \u0441\u0435\u043c\u0435\u0439\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b, \u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e-\u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b, \u0430\u0441\u043e\u0446\u0438\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u043f\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u0438\u0435, \u0434\u0435\u0442\u0441\u043a\u0430\u044f \u044d\u043a\u0441\u043f\u043b\u0443\u0430\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f, \u043d\u0430\u0441\u0438\u043b\u0438\u0435 \u0432 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0434\u0435\u0442\u0435\u0439<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yaqut \u018fL\u0130YEVA Bak\u0131 D\u00f6vl\u0259t Universiteti \u00a0Sosial elml\u0259r v\u0259 psixologiya fak\u00fclt\u0259sinin Sosiologiya kafedras\u0131n\u0131n dosenti, sosiologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Bak\u0131, Az\u0259rbaycan \u00a0E-mail: yagut.aliyeva@gmail.com ORCID: 0000-0003-2051-8416 \u00a0 \u00a0\u00a0X\u00fclas\u0259. M\u0259qal\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar (ail\u0259\/valideyn himay\u0259sind\u0259n m\u0259hrum olmu\u015f, kims\u0259siz, sahibsiz, yurdsuz) u\u015faqlar\u0131n sosial problemi sosioloji m\u00fcst\u0259vid\u0259 t\u0259hlil edilir. N\u0259zar\u0259td\u0259nk\u0259nar u\u015faqlar problemi b\u00fct\u00fcn b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259tin \u0259n \u00f6n\u0259mli probleml\u0259rind\u0259n biridir. Qeyd ed\u0259k ki, u\u015faq n\u0259zar\u0259tsizliyi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":420,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-730","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cild-1--1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=730"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":732,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/730\/revisions\/732"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/420"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=730"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}