{"id":733,"date":"2022-11-28T15:35:04","date_gmt":"2022-11-28T11:35:04","guid":{"rendered":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/?p=733"},"modified":"2022-12-09T00:37:15","modified_gmt":"2022-12-08T20:37:15","slug":"postmunaqishe-medeni-isrs","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/2022\/11\/28\/postmunaqishe-medeni-isrs\/","title":{"rendered":"POSTM\u00dcNAQ\u0130\u015e\u018f D\u00d6VR\u00dcND\u018f QARABA\u011e\u00a0V\u018f \u015e\u018fRQ\u0130 Z\u018fNG\u018fZUR \u018fRAZ\u0130S\u0130ND\u018f M\u018fD\u018fN\u0130 \u0130RS\u0130N QORUNMASI: PROBLEML\u018fR V\u018f T\u018fKL\u0130FL\u018fR"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><strong>Seyran QUL\u0130YEV<br \/>\n<\/strong><em>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin<br \/>\n<\/em><em>Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi,<br \/>\n<\/em><em>BDU-nun doktorant\u0131<br \/>\n<\/em><em>Bak\u0131, Az\u0259rbaycan<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>\u00a0<\/em><em>E-mail: seyran_quliyev@mail.ru<br \/>\n<\/em><em>ORCID: 0000-0002-6703-2037<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><strong>X\u00fclas\u0259.<\/strong> Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisidir. Qaraba\u011f\u0131n Xocav\u0259nd rayonunun Az\u0131x v\u0259 Salak\u0259tin k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cAz\u0131x ma\u011faras\u0131\u201d\u00a0 Da\u015f d\u00f6vr\u00fc insanlar\u0131n\u0131n ya\u015fay\u0131\u015f yeri kimi b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tan\u0131n\u0131r. Eyni zamanda \u201cTa\u011flar ma\u011fara d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259si\u201d (Xocav\u0259nd rayonu, Paleolit d\u00f6vr\u00fc), \u201c\u00c7ala\u011fant\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yeri\u201d v\u0259 \u201cLeylant\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yeri\u201d (A\u011fdam rayonu, Enolit d\u00f6vr\u00fc), \u201c\u00dcz\u0259rlikt\u0259p\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f yeri\u201d (A\u011fdam \u015f\u0259h\u0259ri, Tunc d\u00f6vr\u00fc), \u201cXocal\u0131 kurqanlar\u0131\u201d (Xocal\u0131 rayonu, Tunc-\u0130lk d\u0259mir d\u00f6vr\u00fc), Niftal\u0131 kurqanlar\u0131 (C\u0259bray\u0131l rayonu, Tunc d\u00f6vr\u00fc) v\u0259 s. arxeoloji abid\u0259l\u0259ri d\u0259 d\u00fcnya \u0259h\u0259miyy\u0259tli irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ridir v\u0259 h\u0259min \u0259razil\u0259rin qorunmas\u0131 m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisi m\u00fcxt\u0259lif d\u00f6vrl\u0259r\u0259 aid memarl\u0131q tikilil\u0259ri il\u0259 d\u0259 z\u0259ngindir.\u00a0 Biz burada d\u00fcnya \u0259h\u0259miyy\u0259tli \u201cXudav\u0259ng\u201d (XIII\u2014XVII \u0259srl\u0259r) v\u0259 \u201cG\u0259nc\u0259s\u0259r\u201d (1238-ci il) monast\u0131rlar\u0131, \u201cQulu Musa o\u011flu t\u00fcrb\u0259si\u201d (1314-c\u00fc il), 11 v\u0259 15 ta\u011fl\u0131 Xudaf\u0259rin k\u00f6rp\u00fcl\u0259ri (XI, XIII \u0259srl\u0259r), \u201c\u015eu\u015fa Tarix-Memarl\u0131q Qoru\u011fu\u201d (XVIII\u2014XIX \u0259srl\u0259r) v\u0259 s. abid\u0259l\u0259rin adlar\u0131n\u0131 qeyd ed\u0259 bil\u0259rik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">S\u00f6zs\u00fcz ki, i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259r yuxar\u0131da qeyd olunanlarla yekunla\u015fm\u0131r. Respublika \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f da\u015f\u0131nmaz tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin son siyah\u0131s\u0131nda (2001-ci ild\u0259 t\u0259sdiq\u0259nmi\u015f) vaxtil\u0259 i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlan\u0131lan \u0259razil\u0259rd\u0259 706 abid\u0259 d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131nda olmu\u015fdur [1]. Bu say sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r v\u0259 i\u015f\u011fala q\u0259d\u0259r olan g\u00f6st\u0259ricil\u0259rdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 A\u011fdam, F\u00fczuli, C\u0259bray\u0131l, Z\u0259ngilan, Qubadl\u0131, \u015eu\u015fa, Xocav\u0259nd v\u0259 s. rayon v\u0259 k\u0259ndl\u0259rd\u0259 apar\u0131lm\u0131\u015f monitorinql\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131nda olmayan 200-\u0259 q\u0259d\u0259r tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli obyekt m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, bu say\u0131n daha da artaca\u011f\u0131na \u0259minik.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bu m\u0259qal\u0259d\u0259 postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 i\u015finin t\u0259\u015fkilati, \u0259m\u0259li v\u0259 h\u00fcquqi bax\u0131mdan nec\u0259 t\u0259\u015fkil olunmas\u0131ndan geni\u015f b\u0259hs edilmi\u015fdir. H\u0259m\u00e7inin qeyd olunan m\u00fclahiz\u0259l\u0259r fotofaktlarla g\u00fccl\u0259ndiril\u0259r\u0259k i\u015f\u011fal\u0131n v\u0259 vandalizmin ac\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259ri vizual formada da \u00e7atd\u0131r\u0131lma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, m\u0259qal\u0259d\u0259 postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 probleml\u0259r t\u0259hlil edilmi\u015f, reall\u0131qlar n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131naraq m\u00fcvaifq t\u0259klifl\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r:<\/strong> postm\u00fcnaqi\u015f\u0259, Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur, m\u0259d\u0259ni irs, tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri, abid\u0259l\u0259rin-m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 v\u0259 b\u0259rpas\u0131<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><strong>Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 onlar\u0131n z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si, deformasiyas\u0131, da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131, s\u00f6k\u00fclm\u0259si, konfiqurasiyas\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 v\u0259 ya silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r, ixti\u015fa\u015flar v\u0259 ictimai asayi\u015fin pozulmas\u0131n\u0131n dig\u0259r hallar\u0131 da daxil olmaqla, ist\u0259nil\u0259n t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259y\u0259rini itirm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si, t\u0259dqiqi, siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131, monitorinqi v\u0259 istifad\u0259sin\u0259 n\u0259zar\u0259t edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n h\u00fcquqi, maddi-texniki v\u0259 t\u0259\u015fkilati t\u0259dbirl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur [2].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri da\u015f\u0131nmaz v\u0259 da\u015f\u0131nar olmaqla iki yer\u0259 b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. Da\u015f\u0131nar m\u0259d\u0259ni irs\u0259\u00a0 tarixi, t\u0259bii, arxeoloji, s\u0259n\u0259dli, etnoqrafik, kulinar, b\u0259dii, elmi-t\u0259dqiqat, r\u0259sm, inc\u0259s\u0259n\u0259t, kinematoqrafiya, numizmat, filatelist, heraldik, biblioqrafiya, epiqrafiya, estetik, etnoloji v\u0259 antropoloji da\u015f\u0131nar s\u0259rv\u0259tl\u0259rin m\u0259cmusu aid edilir.\u00a0 Da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri deyil\u0259rk\u0259n is\u0259 arxeoloji, memarl\u0131q, ba\u011f-park, monumental, xatir\u0259 abid\u0259l\u0259ri, dekorativ-t\u0259tbiqi s\u0259n\u0259t n\u00fcmun\u0259l\u0259ri, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259d\u0259niyy\u0259t, memarl\u0131q, b\u0259dii, etnoqrafiya, t\u0259bi\u0259t abid\u0259l\u0259ri v\u0259 tarixi qoruqlar, m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259kanlar\u0131, m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259r, arxeoloji kompleksl\u0259r, memarl\u0131q ansambllar\u0131, dini ocaqlar v\u0259 etnoparklar ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcr [5].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Biz ara\u015fd\u0131rmam\u0131z\u0131 m\u0259hz da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ltmi\u015fik.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li><strong> \u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f Qaraba\u011f <\/strong><strong>v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisind\u0259 <\/strong><strong>da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin cari v\u0259ziyy\u0259ti<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">27 sentyabr 2020-ci il tarixind\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u00f6lk\u0259mizin \u0259razi b\u00fctovl\u00fcy\u00fc t\u0259min olunmaqla yana\u015f\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259srl\u0259r boyu yaratd\u0131\u011f\u0131 tarixi-m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri d\u0259 \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fmu\u015fdur. Bununla da uzun m\u00fcdd\u0259tdir b\u00f6lg\u0259d\u0259 n\u0259zar\u0259tsiz qalan z\u0259ngin m\u0259d\u0259ni irsimizin t\u0259dqiq olunmas\u0131, onlar\u0131n ilkin v\u0259ziyy\u0259tinin qeyd\u0259 al\u0131nmas\u0131 v\u0259 g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259rin s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn imkan yaranm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan d\u00fcnyada nadir \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir ki, h\u0259l\u0259 m\u00fcharib\u0259 getdiyi d\u00f6n\u0259md\u0259 i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar atm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">2020-ci ilin noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259y\u0259 ba\u015flan\u0131lan ilkin monitorinql\u0259r (inventarla\u015fma) n\u0259tic\u0259sind\u0259 i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 xeyli tarixi, memarl\u0131q v\u0259 arxeoloji \u0259lam\u0259t da\u015f\u0131yan obyekt m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015f v\u0259 onlar\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti qeyd\u0259 al\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Monitorinql\u0259r zaman\u0131 \u0259ks\u0259r abid\u0259l\u0259rin q\u0259sd\u0259n da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131, yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, m\u0259nims\u0259nildiyi v\u0259 dig\u0259r vandalizm aktlar\u0131na m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131, eyni zamanda q\u0259biristanl\u0131q, m\u0259scid v\u0259 t\u00fcrb\u0259 kimi dini v\u0259 m\u0259n\u0259vi bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm d\u0259y\u0259r k\u0259sb ed\u0259n yerl\u0259rd\u0259 vandalizm aktlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 t\u0259hqiramiz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 yol verildiyi, eyni zamanda Az\u0259rbaycan\u0131n tarixini, m\u0259d\u0259niyy\u0259tini v\u0259 etnik kimliyini inkar v\u0259 t\u0259hrif etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin orijinal memarl\u0131q x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin q\u0259sd\u0259n v\u0259 m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fdirildiyi v\u0259 abid\u0259l\u0259rd\u0259n h\u0259rbi m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 edildiyi a\u015fkar edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">d\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u201cS\u0259rdab\u0259\u201d (Ba\u015f\u0131k\u0259sik k\u00fcnb\u0259z) abid\u0259sin\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7iril\u0259rk\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir ki, qeyd olunan abid\u0259nin giri\u015f hiss\u0259si v\u0259 i\u00e7\u0259risi da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f, abid\u0259nin yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razid\u0259 Erm\u0259nistan ordusuna aid h\u0259rbi m\u00f6vqe qurulmu\u015f (\u015f\u0259kild\u0259 q\u0131rm\u0131z\u0131 dair\u0259 il\u0259 i\u015far\u0259l\u0259nib) v\u0259 bununla da \u201cSilahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zaman\u0131 m\u0259d\u0259ni s\u0259rv\u0259tl\u0259rin qorunmas\u0131 haqq\u0131nda\u201d 1954-c\u00fc il tarixli Haaqa Konvensiyas\u0131n\u0131n m\u00fcdd\u0259alar\u0131 kobud \u015f\u0259kild\u0259 pozulmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">9 noyabr 2021-ci il tarixind\u0259 abid\u0259nin \u0259traf\u0131n\u0131n minaland\u0131\u011f\u0131 fotofaktlarla s\u00fcb\u00fct edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal\u0131ndan sonra burada yerl\u0259\u015f\u0259n 67 m\u0259scidd\u0259n 65-nin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n i\u015fl\u0259rin q\u0259sd\u0259n v\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 icra edildiyini g\u00f6zl\u0259r \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r A\u011fdam rayonunun Qiyasl\u0131 k\u0259ndind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n tarixi m\u0259scidi da\u011f\u0131d\u0131b, heyvan saxlamaqla buran\u0131 tamamil\u0259 yarars\u0131z hala salm\u0131\u015flar. M\u0259scidin \u0259traf\u0131na, daxilin\u0259 y\u0131\u011f\u0131lan ot ba\u011flamalar\u0131 tarixi ibad\u0259t evind\u0259n t\u00f6vl\u0259 kimi istifad\u0259 olundu\u011funu g\u00f6st\u0259rir. \u0130\u015f\u011fal\u00e7\u0131lar rayonu t\u0259rk etm\u0259mi\u015fd\u0259n \u0259vv\u0259l Qiyasl\u0131 k\u0259ndind\u0259ki m\u0259scidi yand\u0131rm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Qeyd olunmal\u0131d\u0131r ki, Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259ni irsinin m\u0259hv edilm\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f add\u0131mlar uzun m\u00fcdd\u0259t davam etmi\u015f v\u0259 bu proses\u0259 tarixi yurd yerl\u0259rimizin i\u015f\u011fal edildikd\u0259n d\u0259rhal sonra ba\u015flan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fotokaktarla s\u00fcbut edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">A\u011fdam rayonu Erm\u0259nistan ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra burada yerl\u0259\u015f\u0259n C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259hqiramiz r\u0259sml\u0259r \u00e7\u0259kilm\u0259kl\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ifad\u0259l\u0259r yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131, i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 mal-heyvan saxlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 fotofaktlarla s\u00fcbut edilmi\u015fdir. B\u00fct\u00fcn bunlar Erm\u0259nistan h\u0259rbi-siyasi r\u0259hb\u0259rliyinin g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda ba\u015f vermi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u015f\u011fal edildikd\u0259n sonra tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin ciddi \u015f\u0259kild\u0259 da\u011f\u0131nt\u0131ya m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131, x\u00fcsus\u0259n\u00a0 yand\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 dig\u0259r bir \u015f\u0259h\u0259r \u015eu\u015fa olmu\u015f v\u0259 bu fakt Erm\u0259nistan ordusu m\u0259nsublar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n lent\u0259 al\u0131nm\u0131\u015f kadrlarla s\u00fcbut edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir daha vur\u011fulay\u0131r\u0131q ki, b\u00fct\u00fcn bu vandalizm aktlar\u0131 Erm\u0259nistan\u0131n h\u0259rbi-siyas\u0131 r\u0259hb\u0259rliyinin g\u00f6z\u00fc qar\u015f\u0131s\u0131nda v\u0259 birba\u015fa i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ba\u015f vermi\u015fdir. Erm\u0259ni t\u0259cav\u00fczkarlar\u0131n\u0131n\u00a0 bu cinay\u0259tl\u0259ri, dini, tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsimizin q\u0259sd\u0259n m\u0259hv edilm\u0259si Haaqa Konvensiyas\u0131n\u0131n (1954-c\u00fc il), silahl\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259l\u0259r zaman\u0131 m\u0259d\u0259ni v\u0259 arxeoloji irsin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 Avropa Konvensiyas\u0131n\u0131n (1992), h\u0259m\u00e7inin m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259bii irsin qorunmas\u0131 \u00fczr\u0259 UNESCO Konvensiyas\u0131n\u0131n (1972) prinsipl\u0259rin\u0259 ziddir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razil\u0259rind\u0259 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin ilkin v\u0259ziyy\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 m\u00fchafiz\u0259sinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n monitorinql\u0259r v\u0259 t\u0259dqiqatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 toplanan materiallar m\u00fct\u0259madi olaraq beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n v\u0259 aliml\u0259rin, eyni zamanda xarici siyas\u0259t\u00e7il\u0259rin diqq\u0259tin\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">24 noyabr 2021-ci il tarixind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259r\u0259 yenid\u0259n qaytar\u0131lmas\u0131, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259srl\u0259r boyu yaratd\u0131\u011f\u0131 m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin b\u0259rpas\u0131 kimi aktual m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u00fczakir\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201cB\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f: m\u0259d\u0259niyy\u0259tin dir\u00e7\u0259li\u015fi\u201d adl\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans bu istiqam\u0259td\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc siyas\u0259tin davam\u0131d\u0131r. Beyn\u0259lxalq t\u0259dbird\u0259 natiq qismind\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 \u00d6zb\u0259kistan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t nazirl\u0259ri, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Milli M\u0259clisinin deputatlar\u0131, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin Administrasiyas\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri, D\u00f6vl\u0259t \u015e\u0259h\u0259rsalma v\u0259 Arxitektura Komit\u0259sinin s\u0259dri,\u00a0 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n xarici i\u015fl\u0259r, energetika, g\u0259ncl\u0259r v\u0259 idman, \u0259m\u0259k v\u0259 \u0259halinin sosial m\u00fcdafi\u0259si nazirl\u0259rinin m\u00fcavinl\u0259ri, Az\u0259rbaycan Memarlar \u0130ttifaq\u0131n\u0131n s\u0259dri, AB\u015e-nin \u00f6lk\u0259mizd\u0259ki s\u0259firi, bp-nin X\u0259z\u0259r regionunda kommunikasiya v\u0259 xarici \u0259laq\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 vitse-prezidenti, Dini Qurumlarla \u0130\u015f \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Komit\u0259sinin s\u0259dr m\u00fcavini, \u0130qtisadi \u0130slahatlar\u0131n T\u0259hlili v\u0259 Kommunikasiya M\u0259rk\u0259zinin v\u0259 Bak\u0131 Beyn\u0259lxalq Multikulturalizm M\u0259rk\u0259zinin icra\u00e7\u0131 direktorlar\u0131 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r. El\u0259c\u0259 d\u0259 konfransa T\u00fcrkiy\u0259, Pakistan, \u0130srail, G\u00fcrc\u00fcstan, Braziliya, Ukrayna, Qazax\u0131stan, Macar\u0131stan, \u0130sve\u00e7r\u0259, Litva, Monteneqro, Serbiya, Pol\u015fa, Malayziya, Kolumbiya, Meksika, Hindistan, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, Q\u0259t\u0259r, F\u0259l\u0259stin, \u0130ran v\u0259 Fransan\u0131n Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131ndak\u0131 f\u00f6vq\u0259lad\u0259 v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259tli s\u0259firl\u0259ri, habel\u0259 \u00f6lk\u0259mizin elm dair\u0259l\u0259rinin, bir s\u0131ra d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n v\u0259 k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri qat\u0131lm\u0131\u015flar [ 3 ].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Daha bir beyn\u0259lxalq konfrans 2022-ci ilin aprelin 21-d\u0259 Az\u0259rbaycan Memarl\u0131q v\u0259 \u0130n\u015faat Universiteti (AzM\u0130U), M\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 T\u0259hsil nazirlikl\u0259rinin d\u0259st\u0259yi il\u0259 \u201cQaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun memarl\u0131q irsi. B\u0259rpa, qorunma v\u0259 istifad\u0259 probleml\u0259ri\u201d m\u00f6vzusunda ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bu konfransda respublikan\u0131n ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri v\u0259 elmi t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131, T\u00fcrkiy\u0259, \u0130taliya v\u0259 Qazax\u0131standan g\u0259lmi\u015f aliml\u0259r d\u0259 i\u015ftirak etmi\u015fl\u0259r [7].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259ti t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n inventarla\u015fma i\u015fl\u0259ri v\u0259 m\u00fcvafiq arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 olunan materiallar\u0131n n\u0259\u015fr olunaraq yay\u0131mlanmas\u0131na da art\u0131q start verilmi\u015fdir. \u0130lk bel\u0259 n\u0259\u015fr \u201c\u015eu\u015fa &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t paytaxt\u0131\u201d adlan\u0131r k\u0131, 2022-ci\u00a0 ilin aprelin 20-d\u0259 Milli \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t Muzeyind\u0259 t\u0259qdimat\u0131 ke\u00e7irilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan v\u0259 ingilis dill\u0259rind\u0259 n\u0259\u015fr olunan kataloqda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n tarix-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin i\u015f\u011faldan \u0259vv\u0259l v\u0259 sonrak\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri, arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, onlar\u0131n cizgil\u0259ri, abid\u0259l\u0259r haqq\u0131nda m\u00fcf\u0259ss\u0259l m\u0259lumatlar \u00f6z \u0259ksini tapm\u0131\u015fd\u0131r. Eyni zamanda, tarix-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259tini \u0259ks etdir\u0259n dron g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259ri v\u0259 x\u0259rit\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fdiyi m\u0259kanlar qeyd olunmaqla kataloqda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 i\u015f\u011fal\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rinin \u0259ks etdirilm\u0259sin\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [9].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan \u0259razil\u0259rinin 30 il\u0259 yax\u0131n m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal alt\u0131nda saxlan\u0131lmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 bu \u0259razil\u0259rd\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 abid\u0259l\u0259rin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n m\u0259scidl\u0259rin, ziyar\u0259tgahlar\u0131n talan edilib vandalizm\u0259 v\u0259 t\u0259hqirl\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131 v\u0259 ya tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 bir s\u0131ra d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259ri v\u0259 beyn\u0259lxalq qurumlar t\u0259r\u0259find\u0259n pisl\u0259nilmi\u015f v\u0259 t\u0259nqid olunmu\u015fdur. \u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015f\u011fal edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 \u0130slam m\u0259b\u0259dl\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildir\u0259r\u0259k da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015f M\u0259m\u0259r m\u0259scidini erm\u0259ni t\u0259r\u0259finin aqressiya siyas\u0259tinin s\u00fcbutu adland\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r [11].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">AB\u015e D\u00f6vl\u0259t Departamenti d\u00fcnyada dini etiqad azadl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 2021-ci il \u00fc\u00e7\u00fcn illik hesabat\u0131nda bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 toxunmu\u015f, F\u00fczuli rayonundak\u0131 XIX \u0259sr\u0259 aid olan Hac\u0131 \u018fl\u0259kb\u0259r m\u0259scidinin erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131n\u0131, A\u011fdamdak\u0131 C\u00fcm\u0259 m\u0259scidinin \u00fcz\u0259rind\u0259 erm\u0259ni dilind\u0259 yaz\u0131lar\u0131n yaz\u0131lmas\u0131n\u0131 v\u0259 mehrab\u0131n\u0131n g\u00fcll\u0259l\u0259nm\u0259sini, A\u011fdam rayonundak\u0131 q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015f\u0259h\u0259rin \u015e\u0259hidl\u0259r xiyaban\u0131n\u0131n v\u0259 \u0130mar\u0259t Q\u0259rv\u0259nd q\u0259biristanl\u0131\u011f\u0131nda XVIII \u0259sr\u0259 aid m\u00fcq\u0259dd\u0259s v\u0259 tarixi m\u0259qb\u0259r\u0259l\u0259rin t\u0259hqir, talan edilib v\u0259 ya da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131n\u0131 x\u00fcsusi vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r [12].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130slam \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n xarici i\u015fl\u0259r nazirl\u0259ri \u015furas\u0131n\u0131n 22-23 mart 2022-ci il tarixl\u0259rind\u0259 ke\u00e7iril\u0259n 48-ci sessiyas\u0131nda Pakistan \u0130slam Respublikas\u0131 ba\u015f vermi\u015f b\u00f6y\u00fck miqyasl\u0131 vandalizm aktlar\u0131n\u0131, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni v\u0259 dini abid\u0259l\u0259rinin t\u0259hqir\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131n\u0131 k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nqid etmi\u015f v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n \u00f6hd\u0259likl\u0259rini pozdu\u011funa g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259hdl\u0259rini d\u0259st\u0259kl\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015euran\u0131n q\u0259bul etdiyi \u201cErm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n t\u0259cav\u00fcz\u00fc n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n dini, m\u0259d\u0259ni, tarixi abid\u0259l\u0259rinin da\u011f\u0131d\u0131lmas\u0131 v\u0259 t\u0259hqir\u0259 m\u0259ruz qalmas\u0131\u201d adl\u0131 q\u0259tnam\u0259d\u0259 Erm\u0259nistan islam tarixinin v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin m\u0259hv edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6lk\u0259mizin \u0259razisind\u0259 t\u00f6r\u0259tdiyi barbarl\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 \u015fidd\u0259tl\u0259 q\u0131nan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bununla yana\u015f\u0131, \u00fczvl\u0259r i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259scidl\u0259rin t\u00f6vl\u0259 kimi istifad\u0259 edilm\u0259kl\u0259 Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n t\u00f6r\u0259dil\u0259n al\u00e7altma v\u0259 t\u0259hqiri k\u0259skin q\u0131nad\u0131qlar\u0131n\u0131 ifad\u0259 etmi\u015f v\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni v\u0259 dini irsini \u00f6z\u00fcn\u00fcnk\u00fc kimi t\u0259qdim etm\u0259k c\u0259hdl\u0259rini d\u0259rhal dayand\u0131rma\u011f\u0131 Erm\u0259nistandan t\u0259l\u0259b etmi\u015fl\u0259r [13].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n qeyd edilm\u0259lidir ki, Erm\u0259nistan d\u00f6vl\u0259tinin m\u0259d\u0259ni irsimiz\u0259 vurdu\u011fu z\u0259r\u0259r v\u0259 vandalizm aktlar\u0131 i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rimizl\u0259 yekunla\u015fm\u0131r. H\u0259tta indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015fmi\u015f y\u00fczl\u0259rl\u0259 maddi-m\u0259d\u0259ni irsimiz m\u0259hv edilmi\u015f v\u0259 tarixi Az\u0259rbaycan adlar\u0131, \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin, k\u0259ndl\u0259rin adlar\u0131 d\u0259yi\u015fdirilmi\u015fdir. M\u0259qs\u0259dli \u015f\u0259kild\u0259 v\u0259 m\u0259rh\u0259l\u0259li formada h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f etnik t\u0259mizl\u0259m\u0259 v\u0259 soyq\u0131r\u0131m\u0131 siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 az\u0259rbaycanl\u0131lar indi Erm\u0259nistan adland\u0131r\u0131lan \u0259razid\u0259n \u2014 min ill\u0259r boyu ya\u015fad\u0131qlar\u0131 \u00f6z do\u011fma tarixi-etnik torpaqlar\u0131ndan\u00a0 did\u0259rgin sal\u0131naraq k\u00fctl\u0259vi q\u0259tl v\u0259 q\u0131r\u011f\u0131nlara m\u0259ruz qalm\u0131\u015f, xalq\u0131m\u0131za m\u0259xsus minl\u0259rl\u0259 tarixi-m\u0259d\u0259ni abid\u0259 v\u0259 ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259sk\u0259ni da\u011f\u0131d\u0131laraq viran\u00a0 edilmi\u015fdir [22].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00dcmidvar\u0131q ki, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar ikili standartlardan yox, \u0259dal\u0259t prinsipind\u0259n \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259r\u0259k qeyd olunan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 faktlara adekvat qiym\u0259t ver\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"2\">\n<li><strong> \u0130\u015f\u011faldan azad edil\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 <\/strong><strong>m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131na <\/strong><strong>y\u00f6n\u0259lmi\u015f h\u00fcquqi, t\u0259\u015fkilati v\u0259 <\/strong><strong>\u0259m\u0259li add\u0131mlar. Abid\u0259l\u0259rin <\/strong><strong>inventarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 29 oktyabr 2020-ci il tarixli \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 m\u00fcv\u0259qq\u0259ti x\u00fcsusi idar\u0259etm\u0259nin t\u0259\u015fkili haqq\u0131nda\u201d 1170 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rman\u0131n\u0131n 7.8-ci b\u0259ndinin icras\u0131n\u0131n t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 2020-ci ilin noyabr ay\u0131n\u0131n 3-d\u0259n ba\u015flayaraq i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f rayonlarda yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259d\u0259niyy\u0259t obyektl\u0259rinin (abid\u0259l\u0259rinin v\u0259 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin) ilkin inventarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 z\u0259ruri i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Cari d\u00f6vr\u0259 q\u0259d\u0259r (18.07.2022-ci il tarixin\u0259 olan m\u0259lumat) d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f 706 abid\u0259d\u0259n 403 tarix-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259sin\u0259 v\u0259 200-\u0259 q\u0259d\u0259r tarixi, memarl\u0131q, arxeoloji \u0259lam\u0259t da\u015f\u0131yan obyekt\u0259 inventarla\u015fma i\u015fl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irilmi\u015fdir. Bax\u0131\u015f ke\u00e7iril\u0259n h\u0259r bir abid\u0259nin ilkin v\u0259ziyy\u0259ti fotofiksasiya edilmi\u015f, yerl\u0259\u015fdiyi \u0259razinin d\u0259qiq koordinatlar\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilmi\u015f, vizual bax\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259\u00a0 dig\u0259r m\u0259lumatlar (vandalizm aktlar\u0131 v\u0259 s.) toplan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 d\u0259rhal q\u0259bul edil\u0259n m\u00fch\u00fcm q\u0259rarlardan biri Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin, Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 Ba\u015f nazirinin v\u0259 Rusiya Federasiyas\u0131 Prezidentinin 2020-ci il noyabr\u0131n 10-da imzalad\u0131qlar\u0131 \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli B\u0259yanatda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f m\u00fcdd\u0259alar\u0131n icras\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n, habel\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 sosial-iqtisadi, humanitar, t\u0259\u015fkilati v\u0259 dig\u0259r t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f qaydada h\u0259lli, el\u0259c\u0259 d\u0259 bu sah\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259tin \u0259laq\u0259l\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u201c\u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 Q\u0259rargah\u0131\u201dn\u0131n yarad\u0131lmas\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 24 noyabr 2020-ci il tarixi 2303 n\u00f6mr\u0259li S\u0259r\u0259ncam\u0131d\u0131r.\u00a0 \u018flaq\u0259l\u0259ndirm\u0259 Q\u0259rargah\u0131nda Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin d\u0259 t\u0259msil olunmas\u0131 aidiyy\u0259ti m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 i\u015fl\u0259rin operativ h\u0259llin\u0259, eyni zamanda m\u0259d\u0259ni irsimizin qorunmas\u0131na \u00f6n\u0259mli t\u00f6hf\u0259 vermi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin \u201c\u0130\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 tikilil\u0259rin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti reyestri haqq\u0131nda\u201d 12 avqust 2021-ci il tarixli 1422 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n, apar\u0131lm\u0131\u015f inventarla\u015fd\u0131rman\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri \u0259sas\u0131nda i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 tikilil\u0259rin m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259ti v\u0259 h\u0259min tikilil\u0259rd\u0259 ba\u015f ver\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatlar\u0131n u\u00e7otunun apar\u0131lmas\u0131, habel\u0259 tikilil\u0259rin s\u00f6k\u00fclm\u0259si sah\u0259sind\u0259 d\u00f6vl\u0259t orqanlar\u0131n\u0131n (qurumlar\u0131n\u0131n) \u00e7evik \u0259laq\u0259l\u0259ndirilmi\u015f f\u0259aliyy\u0259tinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 tikilil\u0259rin m\u00fcv\u0259qq\u0259ti reyestri yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu F\u0259rmana \u0259sas\u0259n h\u0259r hans\u0131 bir obyektin s\u00f6k\u00fclm\u0259sin\u0259 r\u0259yi t\u0259l\u0259b olunan orqanlar i\u00e7\u0259risind\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin d\u0259 yer almas\u0131 d\u00f6vl\u0259tin m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131na verdiyi \u00f6n\u0259min bir daha bariz n\u00fcmun\u0259sidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Qeyd ed\u0259k ki, M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irdiyi monitorinql\u0259r zaman\u0131 toplan\u0131lm\u0131\u015f m\u0259lumatlar \u0259sas\u0131nda da\u015f\u0131nmaz tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 qeydl\u0259r d\u0259 m\u00fcvafiq t\u0259snifata uy\u011fun olaraq art\u0131q Qaraba\u011f R\u0259q\u0259msal Geoinformasiya Sistemin\u0259 yerl\u0259\u015fdirilmi\u015fdir. H\u0259min sistem vasit\u0259sil\u0259 elektron x\u0259rit\u0259 \u00fcz\u0259rind\u0259 h\u0259r bir abid\u0259ni aidiyy\u0259ti qurumlar g\u00f6rm\u0259 imkan\u0131na malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 18 mart 2021-ci il tarixli 1304 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rman\u0131na \u0259sas\u0259n i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rsalma f\u0259aliyy\u0259ti sah\u0259sind\u0259 idar\u0259etm\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131 s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259r, o c\u00fcml\u0259d\u0259n tikinti m\u0259qs\u0259dl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq sah\u0259l\u0259rinin istifad\u0259y\u0259 v\u0259 ya icar\u0259y\u0259 verilm\u0259si m\u00fcv\u0259qq\u0259ti olaraq D\u00f6vl\u0259t \u015e\u0259h\u0259rsalma v\u0259 Arxitektura Komit\u0259sin\u0259 h\u0259val\u0259 edilmi\u015fdir. Komit\u0259 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r hans\u0131 \u0259razid\u0259 tikinti-in\u015faat f\u0259aliyy\u0259ti h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259mi\u015fd\u0259n v\u0259 ya m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259qs\u0259dl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn torpaq sah\u0259si ayr\u0131lmam\u0131\u015fdan \u0259vv\u0259l aidiyy\u0259ti orqanlardan m\u00fcvafiq r\u0259yl\u0259r al\u0131n\u0131r. M\u00fcvafiq \u0259razi il\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259yl\u0259rin haz\u0131rlanmas\u0131nda M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin regional idar\u0259l\u0259rinin mobil qruplar\u0131 f\u0259al i\u015ftirak edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130nfrastruktur layih\u0259l\u0259rinin icras\u0131 zaman\u0131 i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f rayonlarda yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259rin, tarixi-memarl\u0131q v\u0259 arxeoloji \u0259lam\u0259t da\u015f\u0131yan obyektl\u0259rin qorunmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn qabaqlay\u0131c\u0131 m\u00fchafiz\u0259 t\u0259dbirl\u0259rinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcz\u0259rind\u0259 abid\u0259l\u0259r g\u00f6st\u0259rilm\u0259kl\u0259 elektron x\u0259rit\u0259l\u0259r t\u0259rtib edil\u0259r\u0259k aidiyy\u0259ti orqanlara t\u0259qdim edilmi\u015fdir. Eyni zamanda\u00a0 m\u00fcvafiq orqanlar\u0131n istifad\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn normativ h\u00fcquqi aktlardan \u00e7\u0131xar\u0131\u015f \u0259sas\u0131nda \u201c\u015e\u0259h\u0259rsalma v\u0259 infrastruktur f\u0259aliyy\u0259ti zaman\u0131 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131na dair\u201d T\u00f6vsiy\u0259 s\u0259n\u0259di t\u0259rtib olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n geni\u015fmiqyasl\u0131 i\u015fl\u0259r zaman\u0131 tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t g\u00f6st\u0259rilir v\u0259 h\u0259r bir yeni in\u015faat i\u015fi zaman\u0131 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi t\u0259r\u0259find\u0259n aidiyy\u0259ti \u00fczr\u0259 r\u0259yl\u0259rin verilm\u0259si t\u0259min edilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">G\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc kimi, Az\u0259rbaycan\u0131n z\u0259ngin tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi simas\u0131n\u0131n qorunmas\u0131na h\u0259ssas m\u00fcnasib\u0259t v\u0259 qay\u011f\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin t\u0259rkib hiss\u0259sidir. \u00dcmummilli liderin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyev t\u0259r\u0259find\u0259n bu siyas\u0259t u\u011furla davam etdirilir. T\u0259sad\u00fcfi deyil ki, 2021-ci ild\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti t\u0259r\u0259find\u0259n \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri \u201cAz\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t paytaxt\u0131\u201d elan edilmi\u015f v\u0259 h\u0259min ilin iyunun 22-d\u0259 1375 n\u00f6mr\u0259li F\u0259rmanla \u201c\u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259ri D\u00f6vl\u0259t Qoru\u011fu \u0130dar\u0259si\u201d yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin 22 iyun 2021-ci il tarixli\u00a0 F\u0259rman\u0131 il\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f Nizamnam\u0259sin\u0259 \u0259sas\u0259n \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259ri D\u00f6vl\u0259t Qoru\u011fu \u0130dar\u0259si \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259ri D\u00f6vl\u0259t Qoru\u011funun idar\u0259 edilm\u0259sini h\u0259yata ke\u00e7ir\u0259n, habel\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin \u0259razisind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131n\u0131n, qorunmas\u0131n\u0131n, \u00f6yr\u0259nilm\u0259sinin, istifad\u0259sinin v\u0259 t\u0259bli\u011finin t\u0259min edilm\u0259si sah\u0259sind\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n publik h\u00fcquqi \u015f\u0259xsdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">B\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259rinin t\u0259\u015fkilind\u0259 \u00e7evikliyi v\u0259 s\u0259m\u0259r\u0259liliyi t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Prezidentinin x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259si v\u0259zif\u0259si yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t \u015e\u0259h\u0259rsalma v\u0259 Arxitektura Komit\u0259si v\u0259 x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259rl\u0259 abid\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131 sah\u0259sind\u0259 s\u0131x \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q edir. Buna misal olaraq i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 in\u015fa edil\u0259n avtomobil yollar\u0131n\u0131n &#8211; F\u00fczuli-Hadrut, I texniki d\u0259r\u0259c\u0259li \u018fhm\u0259db\u0259yli-F\u00fczuli-\u015eu\u015fa, \u018fhm\u0259db\u0259yli-F\u00fczuli-\u015eu\u015fa (Z\u0259f\u0259r yolu), Horadiz-C\u0259bray\u0131l-Z\u0259ngilan-A\u011fb\u0259nd, \u015e\u00fck\u00fcrb\u0259yli-C\u0259bray\u0131l-Hadrut, Xanl\u0131q-Qubadl\u0131-La\u00e7\u0131n, B\u0259rd\u0259-A\u011fdam, To\u011fana-K\u0259lb\u0259c\u0259r-\u0130stisu tikintisi il\u0259 \u0259laq\u0259dar m\u00fcvafiq \u0259razil\u0259r\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n D\u00f6vl\u0259t \u015e\u0259h\u0259rsalma v\u0259 Arxitektura Komit\u0259sinin t\u0259\u015fkilat\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n bax\u0131\u015f n\u0259tic\u0259sind\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n geni\u015f hesabat\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131n\u0131 v\u0259 bunun aidiyy\u0259ti orqanlara t\u0259qdim edilm\u0259sini g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259rik. H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n z\u0259ruri i\u015fl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 La\u00e7\u0131n rayonu, G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndi \u0259razisind\u0259 in\u015fa olunan yeni yol yata\u011f\u0131n\u0131n t\u0259xmin\u0259n 10 m k\u0259nar\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n (ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6vr XVI \u0259srin sonu &#8211; XVII \u0259srin \u0259vv\u0259li) sevgilisi Yax\u015f\u0131 adl\u0131 xan\u0131m\u0131n m\u0259zar\u0131 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n arxeoloqu Arif M\u0259mm\u0259dovun i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n m\u0259qb\u0259r\u0259 kompleksin\u0259 k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, Xocav\u0259nd rayonunda Ta\u011flar magara d\u00fc\u015f\u0259rg\u0259sinin yan\u0131ndan ke\u00e7m\u0259li olan yeni yol x\u0259tti abid\u0259y\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratmayan d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 k\u0259nara s\u00fcr\u00fc\u015fd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, yol x\u0259tti v\u0259 d\u0259miryolu x\u0259tl\u0259rinin ke\u00e7diyi \u0259razil\u0259rd\u0259 arxeoloji v\u0259 memarl\u0131q abid\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131 t\u0259min edilmi\u015fdir v\u0259 s.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u0259\u0259ss\u00fcf hissi il\u0259 qeyd edirik ki, vaxtil\u0259 G\u00fcl\u0259bird k\u0259ndind\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f Sar\u0131 A\u015f\u0131\u011f\u0131n m\u0259qb\u0259r\u0259 kompleksi i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni vandallar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n tamamil\u0259 da\u011f\u0131d\u0131laraq viran hala sal\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 abid\u0259l\u0259rin s\u0259n\u0259dl\u0259\u015fdirilm\u0259si i\u015fl\u0259ri \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 onlar\u0131n\u00a0 pasportla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 da x\u00fcsusi diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259 saxlan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259l\u0259 i\u015f\u011fal d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00f6vcud arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda 15 abid\u0259nin pasportla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f, torpaqlar\u0131m\u0131z erm\u0259ni silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rind\u0259n t\u0259mizl\u0259ndikd\u0259n sonra burada pasportla\u015fd\u0131r\u0131lan abid\u0259l\u0259rin say\u0131 artm\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259 ki, 2021-ci ild\u0259 i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 42 abid\u0259nin pasportla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015fdir ki, bu pasportlardan 30-u \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259r\u0259 aid olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Abid\u0259l\u0259rin cari v\u0259ziyy\u0259tinin t\u0259dqiq olunmas\u0131, arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259rinin ara\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, planlar\u0131n\u0131n, k\u0259siml\u0259rinin, fasadlar\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn detal v\u0259 elementl\u0259rinin d\u0259qiqlikl\u0259 i\u015fl\u0259nilm\u0259si il\u0259 t\u0259rtib olunan pasportlar\u0131 onlar\u0131n sonradan do\u011fru-d\u00fczg\u00fcn b\u0259rpa-konservasiyas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259sna \u0259h\u0259miyy\u0259tli s\u0259n\u0259d kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Abid\u0259l\u0259rin pasportla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 onlar\u0131n m\u00fchafiz\u0259 zonalar\u0131n\u0131n da m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259 diqq\u0259t edilmi\u015fdir. 2021-ci ild\u0259 Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259ruz \u0259razil\u0259rind\u0259 abid\u0259l\u0259rin m\u00fchafiz\u0259 zonalar\u0131n\u0131n m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 9 layih\u0259 haz\u0131rlanm\u0131\u015fd\u0131r ki, h\u0259min layih\u0259l\u0259r qeyd olunan x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259likl\u0259rl\u0259\u00a0 raz\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259ri D\u00f6vl\u0259t Qoru\u011fu \u0130dar\u0259sinin f\u0259aliyy\u0259tinin qanunvericiliy\u0259 uy\u011fun t\u0259\u015fkili \u00fc\u00e7\u00fcn bir s\u0131ra normativ s\u0259n\u0259dl\u0259ri haz\u0131rlayaraq Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r Kabinetin\u0259 t\u0259qdim etmi\u015fdir. Eyni zamanda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 apar\u0131lan monitorinq \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin \u0259m\u0259kda\u015flar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n 45 abid\u0259nin \u00fcz\u0259rin\u0259 onun ad\u0131, tarixi v\u0259 inventar n\u00f6mr\u0259l\u0259rini \u0259ks etdir\u0259n m\u00fchafiz\u0259 m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u0259lumat l\u00f6vh\u0259l\u0259ri qura\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 abid\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u00fcvafiq i\u015fl\u0259r \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259ri D\u00f6vl\u0259t Qoru\u011fu \u0130dar\u0259si t\u0259r\u0259find\u0259n davam etdirilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Yuxar\u0131da tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rininin qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qeyd olunan faktlar monitorinql\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn olan \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n i\u015fl\u0259rin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259saslan\u0131r. M\u00fc\u0259yy\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 erm\u0259ni silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rinin qal\u0131qlar\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 qalmas\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan ordusu t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259razil\u0259rin minalanmas\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n b\u0259zi yerl\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizin ilkin v\u0259ziyy\u0259tinin inventarla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u015fl\u0259rini h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259k m\u00fcmk\u00fcn olmam\u0131\u015fd\u0131r. Buna baxmayaraq, i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 geni\u015f quruculuq i\u015fl\u0259ri, m\u00fc\u0259yy\u0259n infrastruktur layih\u0259l\u0259rinin icra olunmas\u0131, \u0259razil\u0259rin ba\u015f planlar\u0131n\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131 v\u0259 s. amill\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq La\u00e7\u0131n rayonunda yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259rin yerinin v\u0259 v\u0259ziyy\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259sin\u0259 t\u0259r\u0259fimizd\u0259n c\u0259hd g\u00f6st\u0259rilmi\u015f v\u0259 bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t m\u00f6vcud materiallar, o c\u00fcml\u0259d\u0259n d\u0259 erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259ri (saytlar, kitablar, m\u0259qal\u0259l\u0259r) ara\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 burada yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259rin v\u0259ziyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259lumatlar \u0259ld\u0259 olunmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0M\u00f6vcud resurslar, m\u0259lumatl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r v\u0259 dig\u0259r onlayn m\u0259nb\u0259l\u0259r hesab\u0131na toplan\u0131lm\u0131\u015f m\u0259lumatlar elektron c\u0259dv\u0259l\u0259 y\u0131\u011f\u0131lm\u0131\u015f, d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131nda olan v\u0259 olmayan abid\u0259l\u0259rin elektron x\u0259rit\u0259 (Google earth) \u00fcz\u0259rind\u0259 yerl\u0259\u015fm\u0259 n\u00f6qt\u0259l\u0259ri &#8211; koordinatlar\u0131 g\u00f6st\u0259rilmi\u015fdir. Bu m\u0259lumatlar\u0131n La\u00e7\u0131n rayonunda yerl\u0259\u015f\u0259n abid\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131 i\u015fin\u0259 t\u00f6hf\u0259 ver\u0259 bil\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fcm\u00fczd\u0259n aidiyy\u0259ti \u00fczr\u0259 t\u0259qdim olunmu\u015fdur. T\u0259bii ki, h\u0259min m\u0259lumatlar\u0131n imkan yaranan kimi yerind\u0259 d\u0259qiqliyinin yoxlan\u0131lmas\u0131 t\u0259min olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"3\">\n<li><strong> \u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin b\u0259rpas\u0131 \u2013 konservasiyas\u0131<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong>\u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n monitorinql\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmu\u015fdur ki, burada yerl\u0259\u015f\u0259n m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti vandalizm\u0259 m\u0259ruz qalaraq da\u011f\u0131d\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Bu abid\u0259l\u0259rimizin b\u0259rpas\u0131 uzunm\u00fcdd\u0259tli xarakter da\u015f\u0131y\u0131r v\u0259 proses\u0259 sistemli yana\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Haz\u0131rda bir s\u0131ra abid\u0259l\u0259rimizd\u0259 t\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz b\u0259rpa-konservasiya i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259ruri add\u0131mlar at\u0131lmaqdad\u0131r. Bel\u0259 ki, Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra \u015eu\u015faya ilk s\u0259f\u0259ri (2021-ci ilin yanvar\u0131n 14-d\u0259) zaman\u0131 verdiyi tap\u015f\u0131r\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n Vaqifin m\u0259qb\u0259r\u0259si q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 b\u0259rpa edilmi\u015fdir. 26 aprel 2021-ci il tarixind\u0259 Prezident \u0130lham \u018fliyev, birinci xan\u0131m Mehriban \u018fliyeva v\u0259 q\u0131zlar\u0131 Leyla \u018fliyevanin Z\u0259ngilan \u015f\u0259h\u0259rin\u0259 s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 burada yerl\u0259\u015f\u0259n tarixi m\u0259scidin b\u0259rpa-yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r [6]. Prezident \u0130lham \u018fliyev v\u0259 birinci xan\u0131m Mehriban \u018fliyeva \u015eu\u015faya 2021-ci ilin avqustunda s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 dahi Az\u0259rbaycan \u015fairi Molla P\u0259nah Vaqifin muzey-m\u0259qb\u0259r\u0259 kompleksinin, Molla P\u0259nah Vaqifin b\u00fcst\u00fcn\u00fcn, B\u00fclb\u00fcl\u00fcn ev-muzeyinin v\u0259 dahi b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir b\u0259y Hac\u0131b\u0259ylinin heyk\u0259linin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131nda i\u015ftirak etmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Erm\u0259nil\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n g\u00fcll\u0259baran edilmi\u015f v\u0259 satmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 vaxtil\u0259 \u015eu\u015fadan \u00e7\u0131xar\u0131lm\u0131\u015f Nat\u0259van\u0131n, \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin v\u0259 B\u00fclb\u00fcl\u00fcn b\u00fcstl\u0259ri art\u0131q aid oldu\u011fu yerd\u0259 &#8211; \u015eu\u015fadad\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, h\u0259min b\u00fcstl\u0259r ke\u00e7\u0259n \u0259srin 90-c\u0131 ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan h\u00f6kum\u0259tinin v\u0259saiti hesab\u0131na al\u0131naraq m\u0259hv olunmaqdan xilas edilmi\u015fdi. M\u0259rhum s\u0259n\u0259tkar B\u00fclb\u00fcl\u00fcn evinin b\u0259rpadan sonra a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eu\u015fada \u00fc\u00e7 m\u0259scidd\u0259 &#8211; Yuxar\u0131 G\u00f6vh\u0259r a\u011fa, A\u015fa\u011f\u0131 G\u00f6vh\u0259r a\u011fa v\u0259 Saatl\u0131 m\u0259scidind\u0259 t\u0259mir-b\u0259rpa i\u015fl\u0259ri apar\u0131l\u0131r. M\u00fch\u00fcm m\u0259d\u0259ni-tarixi memarl\u0131q abid\u0259si olan Mehmandarovlar\u0131n malikan\u0259 kompleksi (m\u0259scid, ki\u00e7ik v\u0259 b\u00f6y\u00fck ya\u015fay\u0131\u015f evl\u0259ri) daxil olmaqla qeyd olunan m\u0259scidl\u0259rin t\u0259mirini Heyd\u0259r \u018fliyev Fondu \u00f6z \u00fcz\u0259rin\u0259 g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015fd\u00fcr. \u018flav\u0259 olaraq \u015eu\u015fada m\u0259\u015fhur tarz\u0259n, b\u0259st\u0259kar v\u0259 Az\u0259rbaycan tar\u0131n\u0131 t\u0259kmill\u0259\u015fdir\u0259n s\u0259n\u0259tkar Sad\u0131qcan\u0131n vaxtil\u0259 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 evin, \u015eirin su hamam\u0131n\u0131n\u00a0 v\u0259 \u015eu\u015fa Realn\u0131 M\u0259kt\u0259binin b\u0259rpas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 z\u0259ruri add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Onu da x\u00fcsusi vur\u011fulayaq ki, i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rimizd\u0259 xristian irsimizin qorunmas\u0131 da diqq\u0259t m\u0259rk\u0259zind\u0259dir. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 Qazan\u00e7\u0131 kils\u0259sinin b\u0259rpas\u0131n\u0131n n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmas\u0131 buna \u0259yani misald\u0131r. Az\u0259rbaycan b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada tolerant v\u0259\u00a0 multikulturalizmin tarix\u0259n y\u00fcks\u0259k oldu\u011fu \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir. Bunu \u00f6lk\u0259mizd\u0259 m\u00f6vcud olan tarixi, dini v\u0259 m\u0259d\u0259ni abid\u0259l\u0259rimiz bir daha s\u00fcb\u00fct edir. Qeyd olunan Qazan\u00e7\u0131 kils\u0259si \u00f6t\u0259n \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan SSR M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyinin sifari\u015fi il\u0259 b\u0259rpa olunmu\u015f v\u0259 pasportla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. B\u00fct\u00fcn dig\u0259r tarix-m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rimiz kimi Qazan\u00e7\u0131 kils\u0259si d\u0259 m\u00fcvafiq metodologiya \u0259sas\u0131nda tarixi s\u0259n\u0259dl\u0259r, arxiv materiallar\u0131 \u0259sas\u0131nda ilkin b\u0259dii-estetik g\u00f6rk\u0259min\u0259 uy\u011fun olaraq b\u0259rpa edil\u0259c\u0259kdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri tarix\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi-m\u0259d\u0259ni, ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131n\u0131n m\u00fch\u00fcm m\u0259rk\u0259zl\u0259rind\u0259n biri olmu\u015fdur. Tarixi-m\u0259d\u0259ni \u0259h\u0259miyy\u0259ti v\u0259 Az\u0259rbaycan xalq\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcst\u0259sna m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r\u0259 malik olmas\u0131 \u015eu\u015faya x\u00fcsusi qay\u011f\u0131 v\u0259 h\u0259ssasl\u0131qla yana\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 z\u0259ruri edir. H\u0259l\u0259 1977-ci ild\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u00dcmummilli lideri Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 \u201c\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi hiss\u0259sini tarix-memarl\u0131q qoru\u011fu elan etm\u0259k haqq\u0131nda\u201d q\u0259rar q\u0259bul edilmi\u015fdir. H\u0259min q\u0259rar n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eu\u015fada abid\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131, g\u00f6rk\u0259mli m\u0259d\u0259niyy\u0259t v\u0259 inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin xatir\u0259l\u0259rinin \u0259b\u0259dil\u0259\u015fdirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli add\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi t\u0259cav\u00fcz n\u0259tic\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistan Respublikas\u0131 1992-ci il may\u0131n 8-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rini i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 xalq\u0131m\u0131z\u0131n tarixi-m\u0259d\u0259ni irsinin m\u0259hv edilm\u0259si siyas\u0259tini h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir. Ordumuzun q\u0259tiyy\u0259tli m\u00fcbariz\u0259si v\u0259 \u015f\u00fcca\u0259ti il\u0259 tarixi \u0259dal\u0259t b\u0259rpa edilmi\u015f v\u0259 2020-ci il noyabr\u0131n 8-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015fdur. X\u00fcsusi vur\u011fulamaq laz\u0131md\u0131r ki, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin v\u0259 burada yerl\u0259\u015f\u0259n z\u0259ngin tarixi irsimizin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259m\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan Ordusu burada h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 a\u011f\u0131r silahlardan istifad\u0259 etm\u0259m\u0259kl\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u015e\u0259h\u0259r \u00f6z azadl\u0131\u011f\u0131na qovu\u015fduqdan sonra m\u0259nfur qon\u015fular\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n onun tarixi-m\u0259d\u0259ni irsin\u0259 vurulmu\u015f z\u0259r\u0259rin t\u0259xir\u0259 sal\u0131nmadan inventarizasiyas\u0131 apar\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 b\u0259rpa i\u015fl\u0259rin\u0259 ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. Haz\u0131rda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin tarixi simas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnd\u0259 i\u015fl\u0259r u\u011furla davam etdirilir. \u0130nan\u0131r\u0131q ki, ba\u015fdan-ba\u015fa memarl\u0131q incisi olan \u015eu\u015fam\u0131z layiq oldu\u011fu \u00dcmumd\u00fcnya irsi obyektl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131nda da yer alacaqd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Bir maraql\u0131 fakt\u0131 da vur\u011fulamaq ist\u0259rdik: 1977-ci ild\u0259 dahi v\u0259 uzaqg\u00f6r\u0259n siyas\u0259t\u00e7i, m\u0259rhum prezidentimiz Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs\u00fc il\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rinin q\u0259dim hiss\u0259si (\u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259r) il\u0259 yana\u015f\u0131, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin v\u0259 Ordubad\u0131n tarixi hiss\u0259sinin d\u0259 tarix-memarl\u0131q qoru\u011fu elan edilm\u0259si haqq\u0131nda q\u0259rar q\u0259bul edimi\u015fdi. M\u0259lumdur ki, art\u0131q \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rin \u0259razisi UNESCO-nun \u00dcmumd\u00fcnya irsi obyektl\u0259rinin siyah\u0131s\u0131na daxil edilmi\u015fdir. Orubdad v\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rl\u0259ri is\u0259 UNESCO-nun m\u00fcv\u0259qq\u0259ti siyah\u0131s\u0131nda (h\u0259r ikisi 2001-ci ild\u0259n) yer almaqdad\u0131r. Yax\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 bu iki unikal tarixi \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rin d\u0259 qeyd olunan irs siyah\u0131s\u0131nda \u00f6z yerini alaca\u011f\u0131na \u015f\u00fcbh\u0259miz yoxdur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>N\u0259tic\u0259 v\u0259 t\u0259klifl\u0259r<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 706 tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259si d\u00f6vl\u0259t qeydiyyat\u0131na g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu say m\u0259hz sovet hakimiyy\u0259ti ill\u0259rind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilmi\u015f monitorinql\u0259r v\u0259 t\u0259dqiqatlar\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. D\u00f6v\u0259t m\u00fcst\u0259qilliyinin b\u0259rpas\u0131ndan sonra torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n 20%-nin i\u015f\u011fal edilm\u0259si bu \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin\u00a0 monitorinqinin ke\u00e7irilm\u0259sini m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz etmi\u015fdi.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f monitorinql\u0259rin v\u0259 ya ilkin inventarla\u015fma i\u015fl\u0259rinin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 burada yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259ks\u0259r abid\u0259l\u0259rin da\u011f\u0131d\u0131ld\u0131\u011f\u0131, m\u0259nims\u0259nildiyi v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin vandalizm akt\u0131na m\u0259ruz qald\u0131\u011f\u0131, eyni zamanda q\u0259biristanl\u0131q, m\u0259scid v\u0259 t\u00fcrb\u0259 kimi dini bax\u0131mdan m\u00fch\u00fcm d\u0259y\u0259r k\u0259sb ed\u0259n yerl\u0259rd\u0259 vandalizm aktlar\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 t\u0259hqiramiz h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259r\u0259 yol verildiyi a\u015fkar edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0\u0130lkin t\u0259hlill\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n, g\u00f6st\u0259ril\u0259n \u0259razil\u0259rd\u0259 xeyli sayda tarixi, memarl\u0131q v\u0259 arxeoloji \u0259lam\u0259t da\u015f\u0131yan obyekt m\u00fc\u0259yy\u0259n edilmi\u015fdir. Haz\u0131rda yeri m\u00fc\u0259yy\u0259n edil\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 yaxud tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t \u0259h\u0259miyy\u0259tli obyektl\u0259r\u0259 mina t\u0259hl\u00fck\u0259si s\u0259b\u0259bind\u0259n yerind\u0259 bax\u0131\u015f ke\u00e7irilm\u0259si m\u00fcmk\u00fcn deyildir. V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259sinin ba\u015fa \u00e7atmas\u0131ndan b\u0259ri mina partlay\u0131\u015f\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 36 n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 h\u0259lak olmu\u015f, 165 n\u0259f\u0259r is\u0259 yaralanm\u0131\u015fd\u0131r [15].<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u018fld\u0259 edilmi\u015f raz\u0131l\u0131\u011fa \u0259sas\u0259n, 2021-ci il iyunun 12-d\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n A\u011fdam rayonu \u00fczr\u0259 tank v\u0259 piyada \u0259leyhin\u0259 97 min minan\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u0259ks etdir\u0259n x\u0259rit\u0259l\u0259ri Az\u0259rbaycan t\u0259r\u0259fin\u0259 t\u0259qdim etm\u0259si \u00f6zl\u00fcy\u00fcnd\u0259 Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 postm\u00fcnaqi\u015f\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ox ciddi probleml\u0259rin qald\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u0259yani g\u00f6st\u0259risidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Minat\u0259mizl\u0259m\u0259 Agentliyinin r\u0259smi yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 statistik m\u0259lumatda 10.11.2020 &#8211; 30.04.2022-ci il tarixl\u0259ri aral\u0131\u011f\u0131nda (\u0259lav\u0259 olunur) z\u0259r\u0259rsizl\u0259\u015fdirilmi\u015f mina v\u0259 partlamam\u0131\u015f h\u0259rbi sursat\u0131n say\u0131 t\u0259hl\u00fck\u0259nin miqyas\u0131n\u0131 bir daha g\u00f6zl\u0259r \u00f6n\u00fcn\u0259 s\u0259rir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">ig\u0259r bir m\u00fch\u00fcm problem Qaraba\u011f\u0131n v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rind\u0259 b\u0259rpa-konservasiya i\u015fl\u0259rin\u0259 ehtiyac duyulan abid\u0259l\u0259rinin say\u0131n\u0131n h\u0259dd\u0259n art\u0131q \u00e7ox olmas\u0131d\u0131r. Bu abid\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 m\u00fcvafiq i\u015fl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 h\u0259m zaman, h\u0259m v\u0259sait, h\u0259m d\u0259 kadr imkanlar\u0131 bax\u0131m\u0131ndan qeyri-m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu s\u0259b\u0259bl\u0259rd\u0259n birinci n\u00f6vb\u0259d\u0259 texniki v\u0259 ya vizual m\u00fc\u015fahid\u0259 apar\u0131lmaqla abid\u0259l\u0259rin ilkin v\u0259ziyy\u0259tl\u0259ri t\u0259hlil edilm\u0259li, n\u00f6vb\u0259ti m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 b\u0259rpa-konservasiya i\u015fl\u0259rin\u0259 ehtiyac s\u0259viyy\u0259si m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdiril\u0259r\u0259k qrupland\u0131rma apar\u0131lmal\u0131 (m\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259cili b\u0259rpa-konservasiya i\u015fl\u0259rin\u0259 ehtiyac duyulan, g\u00fccl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rin\u0259 ehtiyac olan, elmi-t\u0259dqiqat v\u0259 konservasiya i\u015fl\u0259rin\u0259 ehtiyac olan v\u0259 s.) v\u0259 m\u00fcvafiq i\u015fl\u0259rin h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259si prioritetl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin b\u0259rpa-konservasiyas\u0131 bahal\u0131 i\u015f oldu\u011fundan planla\u015fd\u0131r\u0131lacaq i\u015fl\u0259r\u0259 k\u00fclli miqdarda maliyy\u0259 v\u0259saitinin t\u0259l\u0259b olunaca\u011f\u0131n\u0131 indid\u0259n proqnozla\u015fd\u0131rmaq m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0Haz\u0131rda i\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 v\u0259 \u00e7ox\u015fax\u0259li b\u0259rpa-quruculuq v\u0259 yenid\u0259nqurma i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irildiyind\u0259n, da\u011f\u0131d\u0131lan v\u0259 yarars\u0131z hala sal\u0131nan b\u00fct\u00fcn m\u0259d\u0259ni irsin q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00fcdc\u0259si hesab\u0131na b\u0259rpa olunmas\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n \u00e7\u0259tinlik yarana bil\u0259r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0259lav\u0259 maliyy\u0259 imkanlar\u0131n\u0131n (\u00f6z\u0259l sektor, daxili v\u0259 xarici fondlar, beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar) tap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcm\u00fcnd\u0259 d\u0259 i\u015f apar\u0131lmal\u0131d\u0131r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 abid\u0259l\u0259rin b\u0259rpas\u0131-konservasiyas\u0131 sah\u0259sind\u0259 ixtisasla\u015fm\u0131\u015f \u015firk\u0259tl\u0259rin say\u0131 az oldu\u011fundan xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rin m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rinin d\u0259 proses\u0259 c\u0259lb edilm\u0259si n\u0259z\u0259rd\u0259n ke\u00e7irilm\u0259lidir. Xarici m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r\u0259 h\u0259val\u0259 edil\u0259n b\u0259rpa-konservasiya i\u015fl\u0259rinin b\u0259rpa layih\u0259sinin yerli m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rl\u0259 m\u00fczakir\u0259si (elmi \u015furalar t\u0259\u015fkil etm\u0259kl\u0259) t\u0259min olunmal\u0131 v\u0259 qanunvericiliy\u0259 uy\u011fun olaraq aidiyy\u0259ti orqanlar t\u0259r\u0259find\u0259n b\u0259rpa layih\u0259sinin t\u0259sdiql\u0259nm\u0259sind\u0259n sonra m\u00fcvafiq i\u015fl\u0259r\u0259 (n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda) ba\u015flan\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259rin elmi-t\u0259dqiqat \u0259sasl\u0131 t\u0259\u015fkil olunmas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da qeyd olunan m\u0259ntiqi ard\u0131c\u0131ll\u0131q \u00fczr\u0259 icra olunmas\u0131 t\u00f6vsiy\u0259 edilir:<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k geni\u015fmiqyasl\u0131 b\u0259rpa-quruculuq i\u015fl\u0259ri zaman\u0131 sah\u0259 \u00fczr\u0259 qabaqc\u0131l \u00f6lk\u0259l\u0259rin t\u0259cr\u00fcb\u0259si \u00f6yr\u0259nilm\u0259li v\u0259 m\u00fcasir texnoloji avadanl\u0131qlar\u0131n imkanlar\u0131ndan geni\u015f istifad\u0259 olunmal\u0131d\u0131r. Bu sah\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131q b\u0259rpa laboratoriyas\u0131n\u0131n olmamas\u0131d\u0131r. Ara\u015fd\u0131rmalar\u0131m\u0131za \u0259sas\u0259n dey\u0259 bil\u0259rik ki, ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 bel\u0259 bir laboratoriyan\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qurulmas\u0131na t\u0259xmin\u0259n 1-1.5 milyon manat v\u0259sait (az hallarda istifad\u0259 olunan avadan\u0131qlar istisna olmaqla 2022-ci ilin may ay\u0131na olan bazar qiym\u0259tl\u0259ri n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131nmaqla) t\u0259l\u0259b olunur. \u0130\u015f\u011faldan azad edilmi\u015f \u0259razil\u0259rd\u0259 m\u0259d\u0259ni irsin geni\u015fmiqyasl\u0131 t\u0259dqiq olunmas\u0131na z\u0259rur\u0259t oldu\u011funu, bu \u0259razil\u0259rd\u0259 yerl\u0259\u015f\u0259n \u0259ks\u0259r m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rimizin b\u0259rpa-konservasiyaya ehtiyac oldu\u011funu n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, h\u0259m da\u015f\u0131nar m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin, h\u0259m d\u0259 da\u015f\u0131nmaz abid\u0259l\u0259rin qorunmas\u0131na v\u0259 ya b\u0259rpa-konservasiyas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k ilk laboratoriyalar\u0131n m\u0259hz i\u015f\u011faldan azad olunmu\u015f rayonlardan birind\u0259 yarad\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259d\u0259uy\u011fun hesab olunur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">H\u0259yata ke\u00e7iril\u0259c\u0259k i\u015fl\u0259r elmi-t\u0259dqiqat \u0259sasl\u0131 olaca\u011f\u0131ndan da\u015f\u0131nar m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin a\u015fkaredilm\u0259 ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259kdir. Da\u015f\u0131nar m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131n\u0131n t\u0259min olunmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 b\u0259rpa laboratoriyas\u0131n\u0131n n\u0259zdind\u0259 muzey m\u0259rk\u0259zl\u0259ri yarad\u0131lmal\u0131, h\u0259m da\u015f\u0131nar, h\u0259m d\u0259 da\u015f\u0131nmaz m\u0259d\u0259ni irsin qorunmas\u0131 bir m\u0259rk\u0259zd\u0259n idar\u0259 olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0130ST\u0130FAD\u018f ED\u0130LM\u0130\u015e \u018fD\u018fB\u0130YYAT:<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Az\u0259rbaycan dilind\u0259: <\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\">\n<li>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131 \u0259razisind\u0259 d\u00f6vl\u0259t m\u00fchafiz\u0259sin\u0259 g\u00f6t\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f da\u015f\u0131nmaz tarix v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t abid\u0259l\u0259rinin \u0259h\u0259miyy\u0259t d\u0259r\u0259c\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fcn t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r Kabinetinin 2 avqust 2001-ci il tarixli 132 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131. &#8211; https:\/\/www.e-qanun.az\/framework\/2847<\/li>\n<li>\u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259rinin qorunmas\u0131, b\u0259rpas\u0131 v\u0259 istifad\u0259si Qaydas\u0131n\u0131n t\u0259sdiq edilm\u0259si haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Nazirl\u0259r Kabinetinin 2015-ci il 14 iyul tarixli 266 n\u00f6mr\u0259li Q\u0259rar\u0131. &#8211; https:\/\/e-qanun.az\/framework\/30401<\/li>\n<li>\u201cB\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f: m\u0259d\u0259niyy\u0259tin dir\u00e7\u0259li\u015fi\u201d adl\u0131 beyn\u0259lxalq konfrans ke\u00e7irildi. &#8211; https:\/\/irs.gov.az\/news\/2021\/boeyuek-qayd-mdniyytin-dirclii-moevzusunda-beynlxalq-konfrans-kecirildi<\/li>\n<li>\u0130lham \u018fliyev Z\u0259ngilan v\u0259 C\u0259bray\u0131l rayonlar\u0131nda olub. &#8211; https:\/\/president.az\/az\/articles\/view\/51295<\/li>\n<li>\u201cM\u0259d\u0259niyy\u0259t haqq\u0131nda\u201d Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Qanunu. Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri, 21 dekabr 2012-ci il \u2116 506-IVQ. (Madd\u0259 1. \u018fsas anlay\u0131\u015flar, 1.0.13-c\u00fc yar\u0131mb\u0259nd) &#8211; https:\/\/e-qanun.az\/framework\/25303<\/li>\n<li>Qaraba\u011f irsimizin \u0259b\u0259di yadda\u015f\u0131. Bak\u0131, 2008, 397s.<\/li>\n<li>\u201cQaraba\u011f\u0131n v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurun memarl\u0131q irsi. B\u0259rpa, qorunma v\u0259 istifad\u0259 probleml\u0259ri\u201d adl\u0131 beyn\u0259lxalq elmi konfrans ke\u00e7irilib. &#8211; https:\/\/edu.gov.az\/az\/news-and-updates\/18084-1<\/li>\n<li>Protection of Cultural Property &#8211; Military Manual. T\u0259rc\u00fcm\u0259: UNESCO \u00fczr\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Milli Komissiyas\u0131. Bak\u0131, 2019, s 98.<\/li>\n<li>\u201c\u015eu\u015fa &#8211; Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t paytaxt\u0131\u201d kataloqunun t\u0259qdimat\u0131 ke\u00e7irilib. &#8211; https:\/\/azertag.az\/xeber\/Susa___Azerbaycanin_medeniyyet_paytaxti_kataloqunun_teqdimati_kechirilib-2102702)<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0130ngilis dilind\u0259:<\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"10\">\n<li>The series of &#8220;The true facts about Garabagh&#8221; WAR AGAINST AZERBAIJAN TARGETING CULTURAL HERITAGE. Baku 2007, p 317.<\/li>\n<li>OIC Expresses Concern over Destruction of Islamic Historical Shrines in Occupied Territories of Azerbaijan. \/11\/11\/2020\/ \u2013 https:\/\/www.oicoci.org\/topic\/?t_id=24928&amp;t_ref=15226&amp;lan=en<\/li>\n<li>2021 Report on International Religious Freedom: Armenia.- https:\/\/www.state.gov\/reports\/2021-report-on-international-religious-freedom\/armenia\/<\/li>\n<li>Letter dated 26 May 2022 from the Permanent Representative of Azerbaijan to the United Nations addressed to the Secretary-General. &#8211; https:\/\/documents-dds-ny.un.org\/doc\/UNDOC\/GEN\/N22\/366\/15\/pdf\/N2236615.pdf? OpenElement<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u0130nternet resurslar:<\/strong><\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"14\">\n<li>http:\/\/heritage.gov.az\/az<\/li>\n<li>https:\/\/ikisahil.az\/post\/283750-vuqar-rehimzade-brusselde-tesbit-olunmush-ugurlu-sulh-gundeliyinin-davam-etdirilmesi-azerbaycanin-novbeti-diplomatik-ugurudur<\/li>\n<li>https:\/\/president.az\/az\/articles\/view\/54037<\/li>\n<li>https:\/\/www.realtv.az\/news\/az\/61053\/ermenilerin-muselman-alemine-tehqiri-video<\/li>\n<li>https:\/\/oxu.az\/war\/544829<\/li>\n<li>https:\/\/report.az\/xarici-siyaset\/azerbaycanin-daimi-numayendesi-bmt-bas-katibine-ermenilerin-cinayetlerini-ifsa-eden-mektub-gonderib<\/li>\n<li>https:\/\/www.facebook.com\/anama.gov.az\/photos\/?ref=page_internal<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\">21.https:\/\/azvision.az\/news\/290969\/&#8211;tehlukeden-temizlenen-xacincay-%E2%80%93&#8211;fotolar&#8212;.html<\/p>\n<ol style=\"text-align: justify;\" start=\"22\">\n<li>https:\/\/realmap.az\/web\/map\/west-azerbaijan<\/li>\n<\/ol>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Seyran Guliev<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>PRESERVATION OF CULTURAL HERITAGE IN KARABAKH AND EASTERN <\/strong><strong>ZANGAZUR IN THE POST-CONFLICT PERIOD: PROBLEMS AND PROPOSALS<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>Abstract<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0One of the regions of Azerbaijan rich in examples of cultural heritage is the territory of Karabakh and Eastern Zangezur liberated from occupation. &#8220;Azykh Cave&#8221;, located between the villages of Azikh and Salaketin of the Khojavend region of Karabakh, is known throughout the world as a place of residence of people of the Stone Age. At the same time, \u201cTaglar cave camp\u201d (Khojavend region, Paleolithic period), \u201cChalagantepe settlement\u201d and \u201cLeylantepe settlement\u201d (Aghdam region, enolithic period), \u201cUzerliktepe settlement\u201d (Agdam city, Bronze Age), \u201cKhojaly burial mounds\u201d.\u00a0 (Khojaly region, Bronze-Early Iron Age), Niftali mounds (Jabrail region, Bronze Age) and other archaeological sites are also examples of world heritage and the protection of these territories is of exceptional importance.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">The territory of Karabakh and Eastern Zangezur is also rich in world-famous architectural structures of different periods, such as \u201cKhudaveng\u201d (XIII-XVII centuries) and \u201cGanjasar Monastery\u201d (1238), \u201cTomb of Gulu Musa oglu\u201d (1314), Khudafarinsky bridges with 11 and 15 arches (XI, XIII centuries), &#8220;Shusha Historical and Architectural Reserve&#8221; (XVIII-XIX centuries).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">It goes without saying that the monuments located in the territories liberated from occupation do not end there. In the latest list of immovable monuments of history and culture, taken under state protection on the territory of the republic (approved in 2001), in the liberated territories, 706 monuments are registered. This figure is based on the results of studies conducted during the years of Soviet rule and is the figure before the occupation.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u00a0In the post-conflict period, Agdam, Fuzuli, Jabrayil, Zangilan, Gubadli, Shusha, Khojavand, etc. as a result of the monitoring carried out in the districts and villages, up to 200 historical and culturally significant objects that are not in the state register have been identified, and we are sure that this number will increase even more.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In this article, it has been extensively discussed how to organize the protection of immovable cultural heritage in the territories freed from occupation during the post-conflict period from an organizational, practical and legal point of view. Also, these conclusions of the author&#8217;s considerations were supported by photographic facts, and the bitter consequences of occupation and vandalism are presented in a visual form.In addition, the article analyzed the problems in the field of protection of historical and cultural monuments in the post-conflict period, and made appropriate suggestions taking into account the realities.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Keywords: <\/strong>post-conflict, Karabakh and Eastern Zangezur, cultural heritage, historical and cultural monuments, preservation and restoration of monuments-cultural heritage<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0421\u0435\u0439\u0440\u0430\u043d K\u0443\u043b\u0438\u0435\u0432<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u0421\u041e\u0425\u0420\u0410\u041d\u0415\u041d\u0418\u0415 \u041a\u0423\u041b\u042c\u0422\u0423\u0420\u041d\u041e\u0413\u041e \u041d\u0410\u0421\u041b\u0415\u0414\u0418\u042f \u0412 \u041a\u0410\u0420\u0410\u0411\u0410\u0425\u0415 \u0418 <\/strong><strong>\u0412\u041e\u0421\u0422\u041e\u0427\u041d\u041e\u041c \u0417\u0410\u041d\u0413\u0410\u0417\u0423\u0420\u0415 \u0412 \u041f\u041e\u0421\u0422\u041a\u041e\u041d\u0424\u041b\u0418\u041a\u0422\u041d\u042b\u0419 \u041f\u0415\u0420\u0418\u041e\u0414: <\/strong><strong>\u041f\u0420\u041e\u0411\u041b\u0415\u041c\u042b \u0418 \u041f\u0420\u0415\u0414\u041b\u041e\u0416\u0415\u041d\u0418\u042f<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u00a0<\/strong>\u041e\u0434\u043d\u0438\u043c \u0438\u0437 \u0440\u0435\u0433\u0438\u043e\u043d\u043e\u0432 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u0430, \u0431\u043e\u0433\u0430\u0442\u044b\u0445 \u043f\u0440\u0438\u043c\u0435\u0440\u0430\u043c\u0438 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u044f, \u044f\u0432\u043b\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u043e\u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f \u043e\u0442 \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0430 \u0438 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0417\u0430\u043d\u0433\u0435\u0437\u0443\u0440\u0430. \u00ab\u0410\u0437\u044b\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u043f\u0435\u0449\u0435\u0440\u0430\u00bb, \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u043d\u0430\u044f \u043c\u0435\u0436\u0434\u0443 \u0441\u0435\u043b\u0430\u043c\u0438 \u0410\u0437\u044b\u0445 \u0438 \u0421\u0430\u043b\u0430\u043a\u0435\u0442\u0438\u043d \u0425\u043e\u0434\u0436\u0430\u0432\u0435\u043d\u0434\u0441\u043a\u043e\u0433\u043e \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u0430 \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0430, \u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u0430 \u0432\u043e \u0432\u0441\u0435\u043c \u043c\u0438\u0440\u0435 \u043a\u0430\u043a \u043c\u0435\u0441\u0442\u043e \u043f\u0440\u043e\u0436\u0438\u0432\u0430\u043d\u0438\u044f \u043b\u044e\u0434\u0435\u0439 \u043a\u0430\u043c\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0432\u0435\u043a\u0430. \u0412 \u0442\u043e \u0436\u0435 \u0432\u0440\u0435\u043c\u044f \u00ab\u043f\u0435\u0449\u0435\u0440\u043d\u044b\u0439 \u043b\u0430\u0433\u0435\u0440\u044c \u0422\u0430\u0433\u043b\u0430\u0440\u00bb (\u0425\u043e\u0434\u0436\u0430\u0432\u0435\u043d\u0434\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d, \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \u043f\u0430\u043b\u0435\u043e\u043b\u0438\u0442\u0430), \u00ab\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0438\u0449\u0435 \u0427\u0430\u043b\u0430\u0433\u0430\u043d\u0442\u0435\u043f\u0435\u00bb \u0438 \u00ab\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0438\u0449\u0435 \u041b\u0435\u0439\u043b\u0430\u043d\u0442\u0435\u043f\u0435\u00bb (\u0410\u0433\u0434\u0430\u043c\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d, \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \u044d\u043d\u043e\u043b\u0438\u0442\u0430), \u00ab\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434\u0438\u0449\u0435 \u0423\u0437\u0435\u0440\u043b\u0438\u043a\u0442\u0435\u043f\u0435\u00bb (\u0433\u043e\u0440\u043e\u0434 \u0410\u0433\u0434\u0430\u043c, \u044d\u043f\u043e\u0445\u0430 \u0431\u0440\u043e\u043d\u0437\u044b), \u00ab\u043a\u0443\u0440\u0433\u0430\u043d\u044b \u0425\u043e\u0434\u0436\u0430\u043b\u044b\u00bb (\u0425\u043e\u0434\u0436\u0430\u043b\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d, \u0431\u0440\u043e\u043d\u0437\u043e\u0432\u044b\u0439-\u0440\u0430\u043d\u043d\u0435\u0436\u0435\u043b\u0435\u0437\u043d\u044b\u0439 \u0432\u0435\u043a), \u041d\u0438\u0444\u0442\u0430\u043b\u0438 \u043a\u0443\u0440\u0433\u0430\u043d\u044b (\u0414\u0436\u0435\u0431\u0440\u0430\u0438\u043b\u044c\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d, \u0431\u0440\u043e\u043d\u0437\u043e\u0432\u044b\u0439 \u0432\u0435\u043a) \u0438 \u0434\u0440. \u0430\u0440\u0445\u0435\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0438 \u0442\u0430\u043a\u0436\u0435 \u044f\u0432\u043b\u044f\u044e\u0442\u0441\u044f \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u0446\u0430\u043c\u0438 \u0432\u0441\u0435\u043c\u0438\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u044f \u0438 \u0437\u0430\u0449\u0438\u0442\u0430 \u044d\u0442\u0438\u0445 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0439 \u0438\u043c\u0435\u0435\u0442 \u0438\u0441\u043a\u043b\u044e\u0447\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0435 \u0437\u043d\u0430\u0447\u0435\u043d\u0438\u0435.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0422\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0430 \u0438 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u043e\u0433\u043e \u0417\u0430\u043d\u0433\u0435\u0437\u0443\u0440\u0430 \u0442\u0430\u043a\u0436\u0435 \u0431\u043e\u0433\u0430\u0442\u0430 \u0432\u0441\u0435\u043c\u0438\u0440\u043d\u043e \u0438\u0437\u0432\u0435\u0441\u0442\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0430\u0440\u0445\u0438\u0442\u0435\u043a\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0441\u043e\u043e\u0440\u0443\u0436\u0435\u043d\u0438\u044f\u043c\u0438 \u0440\u0430\u0437\u043d\u044b\u0445 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434\u043e\u0432, \u0442\u0430\u043a\u0438\u0445 \u043a\u0430\u043a, \u00ab\u0425\u0443\u0434\u0430\u0432\u0435\u043d\u0433\u00bb (XIII-XVII \u0432\u0432.) \u0438 \u00ab\u0413\u044f\u043d\u0434\u0436\u0430\u0441\u0430\u0440\u0441\u043a\u0438\u0439 \u043c\u043e\u043d\u0430\u0441\u0442\u044b\u0440\u044c\u00bb (1238 \u0433.), \u00ab\u0413\u0440\u043e\u0431\u043d\u0438\u0446\u0430 \u0413\u0443\u043b\u0443 \u041c\u0443\u0441\u0430 \u043e\u0433\u043b\u0443\u00bb (1314-\u0433\u043e\u0434), \u0425\u0443\u0434\u0430\u0444\u0430\u0440\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043c\u043e\u0441\u0442\u043e\u0432 \u0441 11 \u0438 15 \u0430\u0440\u043a\u0430\u043c\u0438 (XI, XIII \u0432\u0432.), \u00ab\u0428\u0443\u0448\u0438\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u0430\u0440\u0445\u0438\u0442\u0435\u043a\u0442\u0443\u0440\u043d\u044b\u0439 \u0437\u0430\u043f\u043e\u0432\u0435\u0434\u043d\u0438\u043a\u00bb (XVIII-XIX \u0432\u0432.).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0421\u0430\u043c\u043e \u0441\u043e\u0431\u043e\u0439 \u0440\u0430\u0437\u0443\u043c\u0435\u0435\u0442\u0441\u044f, \u0447\u0442\u043e \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0438, \u0440\u0430\u0441\u043f\u043e\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u043d\u044b\u0435 \u043d\u0430 \u043e\u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043e\u0442 \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\u0445, \u044d\u0442\u0438\u043c \u043d\u0435 \u0437\u0430\u043a\u0430\u043d\u0447\u0438\u0432\u0430\u044e\u0442\u0441\u044f. \u0412 \u043f\u043e\u0441\u043b\u0435\u0434\u043d\u0435\u043c \u043f\u0435\u0440\u0435\u0447\u043d\u0435 \u043d\u0435\u0434\u0432\u0438\u0436\u0438\u043c\u044b\u0445 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u044b, \u0432\u0437\u044f\u0442\u044b\u0445 \u043f\u043e\u0434 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u0443\u044e \u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u0443 \u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0440\u0435\u0441\u043f\u0443\u0431\u043b\u0438\u043a\u0438 (\u0443\u0442\u0432\u0435\u0440\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u043c \u0432 2001 \u0433.), \u043d\u0430 \u043e\u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\u0445, \u0437\u0430\u0440\u0435\u0433\u0438\u0441\u0442\u0440\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u043e 706 \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432. \u042d\u0442\u0430 \u0446\u0438\u0444\u0440\u0430 \u043e\u0441\u043d\u043e\u0432\u0430\u043d\u0430 \u043d\u0430 \u0440\u0435\u0437\u0443\u043b\u044c\u0442\u0430\u0442\u0430\u0445 \u0438\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0439, \u043f\u0440\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0432 \u0433\u043e\u0434\u044b \u0441\u043e\u0432\u0435\u0442\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0438 \u044f\u0432\u043b\u044f\u0435\u0442\u0441\u044f \u043f\u043e\u043a\u0430\u0437\u0430\u0442\u0435\u043b\u044f\u043c\u0438 \u0434\u043e \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u0438.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0412 \u043f\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \u0410\u0433\u0434\u0430\u043c, \u0424\u0438\u0437\u0443\u043b\u0438, \u0414\u0436\u0435\u0431\u0440\u0430\u0438\u043b, \u0417\u0430\u043d\u0433\u0438\u043b\u0430\u043d, \u0413\u0443\u0431\u0430\u0434\u043b\u0438\u043d, \u0428\u0443\u0448\u0430, \u0425\u043e\u0434\u0436\u0430\u0432\u0435\u043d\u0434 \u0438 \u0434\u0440. \u0432 \u0440\u0435\u0437\u0443\u043b\u044c\u0442\u0430\u0442\u0435 \u043c\u043e\u043d\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u043d\u0433\u0430, \u043f\u0440\u043e\u0432\u0435\u0434\u0435\u043d\u043d\u043e\u0433\u043e \u0432 \u0440\u0430\u0439\u043e\u043d\u0430\u0445 \u0438 \u0441\u0435\u043b\u0430\u0445, \u0432\u044b\u044f\u0432\u043b\u0435\u043d\u043e \u0434\u043e 200 \u043e\u0431\u044a\u0435\u043a\u0442\u043e\u0432 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u043a\u043e-\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u0437\u043d\u0430\u0447\u0435\u043d\u0438\u044f, \u043d\u0435 \u0441\u043e\u0441\u0442\u043e\u044f\u0449\u0438\u0445 \u043d\u0430 \u0433\u043e\u0441\u0443\u0434\u0430\u0440\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e\u043c \u0443\u0447\u0435\u0442\u0435, \u0438 \u043c\u044b \u0443\u0432\u0435\u0440\u0435\u043d\u044b, \u0447\u0442\u043e \u044d\u0442\u043e \u0447\u0438\u0441\u043b\u043e \u0435\u0449\u0435 \u0431\u043e\u043b\u044c\u0448\u0435 \u0432\u043e\u0437\u0440\u0430\u0441\u0442\u0435\u0442.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0412 \u0434\u0430\u043d\u043d\u043e\u0439 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u043f\u043e\u0434\u0440\u043e\u0431\u043d\u043e \u0440\u0430\u0441\u0441\u043c\u043e\u0442\u0440\u0435\u043d\u043e, \u043a\u0430\u043a \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0438\u0437\u043e\u0432\u0430\u0442\u044c \u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u0443 \u043d\u0435\u0434\u0432\u0438\u0436\u0438\u043c\u043e\u0433\u043e \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u044f \u043d\u0430 \u0442\u0435\u0440\u0440\u0438\u0442\u043e\u0440\u0438\u044f\u0445, \u043e\u0441\u0432\u043e\u0431\u043e\u0436\u0434\u0435\u043d\u043d\u044b\u0445 \u043e\u0442 \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0432 \u043f\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434, \u0441 \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u043e\u0439, \u043f\u0440\u0430\u043a\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0438 \u043f\u0440\u0430\u0432\u043e\u0432\u043e\u0439 \u0442\u043e\u0447\u0435\u043a \u0437\u0440\u0435\u043d\u0438\u044f. \u0422\u0430\u043a\u0436\u0435 \u0443\u043a\u0430\u0437\u0430\u043d\u043d\u044b\u0435 \u0432\u044b\u0432\u043e\u0434\u044b \u0430\u0432\u0442\u043e\u0440\u0430 \u043f\u043e\u0434\u043a\u0440\u0435\u043f\u043b\u044f\u043b\u0438\u0441\u044c \u0444\u043e\u0442\u043e\u0444\u0430\u043a\u0442\u0430\u043c\u0438, \u0430 \u0433\u043e\u0440\u044c\u043a\u0438\u0435 \u043f\u043e\u0441\u043b\u0435\u0434\u0441\u0442\u0432\u0438\u044f \u043e\u043a\u043a\u0443\u043f\u0430\u0446\u0438\u0438 \u0438 \u0432\u0430\u043d\u0434\u0430\u043b\u0438\u0437\u043c\u0430\u00a0\u00a0 \u043f\u0440\u0435\u0434\u0441\u0442\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d \u0432 \u043d\u0430\u0433\u043b\u044f\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0444\u043e\u0440\u043c\u0435. \u041a\u0440\u043e\u043c\u0435 \u0442\u043e\u0433\u043e, \u0432 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u044b \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b \u0432 \u0441\u0444\u0435\u0440\u0435 \u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u044b \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u044b \u0432 \u043f\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434 \u0438 \u0441\u0434\u0435\u043b\u0430\u043d\u044b \u0441\u043e\u043e\u0442\u0432\u0435\u0442\u0441\u0442\u0432\u0443\u044e\u0449\u0438\u0435 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043b\u043e\u0436\u0435\u043d\u0438\u044f \u0441 \u0443\u0447\u0435\u0442\u043e\u043c \u0440\u0435\u0430\u043b\u0438\u0439.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430:<\/strong> \u043f\u043e\u0441\u0442\u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043f\u0435\u0440\u0438\u043e\u0434, \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445 \u0438 \u0412\u043e\u0441\u0442\u043e\u0447\u043d\u044b\u0439 \u0417\u0430\u043d\u0433\u0435\u0437\u0443\u0440, \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0435 \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u0435, \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u0438 \u0438\u0441\u0442\u043e\u0440\u0438\u0438 \u0438 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u044b, \u0441\u043e\u0445\u0440\u0430\u043d\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0438 \u0440\u0435\u0441\u0442\u0430\u0432\u0440\u0430\u0446\u0438\u044f \u043f\u0430\u043c\u044f\u0442\u043d\u0438\u043a\u043e\u0432-\u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u043d\u043e\u0433\u043e \u043d\u0430\u0441\u043b\u0435\u0434\u0438\u044f<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Seyran QUL\u0130YEV Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n M\u0259d\u0259niyy\u0259t Nazirliyi yan\u0131nda M\u0259d\u0259ni \u0130rsin Qorunmas\u0131, \u0130nki\u015faf\u0131 v\u0259 B\u0259rpas\u0131 \u00fczr\u0259 D\u00f6vl\u0259t Xidm\u0259tinin ba\u015f m\u0259sl\u0259h\u0259t\u00e7isi, BDU-nun doktorant\u0131 Bak\u0131, Az\u0259rbaycan \u00a0E-mail: seyran_quliyev@mail.ru ORCID: 0000-0002-6703-2037 \u00a0 \u00a0X\u00fclas\u0259. Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni irs n\u00fcmun\u0259l\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olan b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259n biri d\u0259 i\u015f\u011faldan azad edil\u0259n Qaraba\u011f v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisidir. Qaraba\u011f\u0131n Xocav\u0259nd rayonunun Az\u0131x v\u0259 Salak\u0259tin k\u0259ndl\u0259ri aras\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":734,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-733","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cild-1--1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=733"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":741,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/733\/revisions\/741"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=733"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=733"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}