{"id":945,"date":"2023-10-04T12:45:34","date_gmt":"2023-10-04T08:45:34","guid":{"rendered":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/?p=945"},"modified":"2023-10-04T12:45:34","modified_gmt":"2023-10-04T08:45:34","slug":"ikinci-qarabag-muharibesinden-sonra-ermenistan-hakimiyyetinin-xarici-siyaset-kursu-ve-diaspor-ermenistan-munasibetleri","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/2023\/10\/04\/ikinci-qarabag-muharibesinden-sonra-ermenistan-hakimiyyetinin-xarici-siyaset-kursu-ve-diaspor-ermenistan-munasibetleri\/","title":{"rendered":"\u0130K\u0130NC\u0130 QARABA\u011e M\u00dcHAR\u0130B\u018fS\u0130ND\u018fN SONRA  ERM\u018fN\u0130STAN HAK\u0130M\u0130YY\u018fT\u0130N\u0130N XAR\u0130C\u0130 S\u0130YAS\u018fT  KURSU V\u018f D\u0130ASPOR-ERM\u018fN\u0130STAN M\u00dcNAS\u0130B\u018fTL\u018fR\u0130"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: right;\"><strong>\u018fv\u0259z R\u018fH\u0130MOV <\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>X\u0259z\u0259r Universitetinin magistrant\u0131<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>Bak\u0131, Az\u0259rbaycan<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>\u00a0<\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>E-mail: avazrmoff98@gmail.com <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>ORCID: 0009-0008-1291-6717 <\/em><\/p>\n<p style=\"text-align: right;\"><em>UOT: 327<\/em><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>X\u00fclas\u0259. <\/strong>44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si t\u0259kc\u0259 Qaraba\u011f\u0131n yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259di, h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nistan xarici siyas\u0259tini \u00f6n\u0259mli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259ni diasporunun \u0259sl potensial\u0131 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra diaspor v\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti xarici siyas\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 ciddi probleml\u0259r ya\u015fay\u0131r. Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan ziddiyy\u0259tl\u0259r bu \u00f6lk\u0259d\u0259ki diaspor n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r\u0259 d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. \u018fv\u0259zind\u0259 is\u0259 Fransa v\u0259 AB\u015e-dak\u0131 yenilik\u00e7i diaspor \u00fczvl\u0259ri Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sirl\u0259rini daha da m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259kd\u0259dir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Erm\u0259nistan\u0131n qon\u015fular\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rma c\u0259hdl\u0259ri radikal v\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n m\u00fcsb\u0259t qar\u015f\u0131lanmam\u0131\u015fd\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, Pa\u015finyan administrasiyas\u0131n\u0131n ayr\u0131-ayr\u0131 yenilik\u00e7i diaspor qruplar\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri geni\u015fl\u0259ns\u0259 d\u0259, \u0259n\u0259n\u0259vi v\u0259 k\u00f6kl\u00fc diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7ilik h\u0259ddin\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131r. X\u00fcsus\u0259n 2022-ci il mitinql\u0259ri h\u00f6kum\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 da\u015fnaklar ba\u015fda olmaqla radikal diaspor v\u0259 m\u00fcxalif\u0259tin geni\u015f i\u015fbirliyini ortaya qoydu. Lakin ist\u0259nil\u0259n halda bu m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin s\u00fclh prosesind\u0259 q\u0259tiyy\u0259tsiz i\u015ftirak\u0131na r\u0259vac verdi. G\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 x\u00fcsusil\u0259 Erm\u0259nistan xarici siyas\u0259tinin hans\u0131 istiqam\u0259t\u0259 do\u011fru y\u00f6n\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 diaspor-daxili q\u00fcvv\u0259l\u0259r balans\u0131n\u0131n da t\u0259siri olacaqd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>A\u00e7ar s\u00f6zl\u0259r: <\/strong>diaspor, xarici siyas\u0259t, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti, Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si, ziddiyy\u0259t, prioritet<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Giri\u015f<\/strong><\/p>\n<p>2020-ci ild\u0259 Qaraba\u011fda m\u00fcnaqi\u015f\u0259li v\u0259ziyy\u0259t daha da d\u0259rinl\u0259\u015fdi. Buna Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259finin t\u00f6r\u0259tdiyi t\u0259xribatlar s\u0259b\u0259b oldu. Bel\u0259 ki, 2020-ci il iyulun 12-d\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n Tovuz rayonu istiqam\u0259tind\u0259n h\u00fccuma ke\u00e7m\u0259y\u0259 c\u0259hd ed\u0259n Erm\u0259nistan ordusunun qar\u015f\u0131s\u0131 Az\u0259rbaycan silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n u\u011furla al\u0131nd\u0131. Tovuzun m\u00fcnaqi\u015f\u0259 zonas\u0131ndan k\u0259narda yerl\u0259\u015fm\u0259si is\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llind\u0259n \u00e7ox onun miqyas\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sind\u0259 maraql\u0131 oldu\u011funa i\u015far\u0259t edirdi. N\u0259hay\u0259t, erm\u0259nil\u0259rin n\u00f6vb\u0259ti 2020-ci ilin 27 sentyabr t\u0259xribat\u0131ndan sonra Az\u0259rbaycan ordusu \u0259ks h\u00fccuma ke\u00e7di. N\u0259tic\u0259d\u0259 artan g\u0259rginlik \u201c\u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si\u201d adlanan v\u0259 44 g\u00fcn davam ed\u0259n yeni bir m\u00fcharib\u0259y\u0259 s\u0259b\u0259b oldu. M\u00fcharib\u0259 davam etdikc\u0259 Az\u0259rbaycan ordusu ir\u0259lil\u0259y\u0259r\u0259k torpaqlar\u0131n\u0131 i\u015f\u011faldan azad etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. Bir-birinin ard\u0131nca i\u015f\u011fal etdiyi torpaqlar\u0131 \u0259ld\u0259n ver\u0259n, ciddi \u0259sg\u0259r v\u0259 dig\u0259r maddi itkil\u0259ri olan Erm\u0259nistan 10 noyabr 2020-ci il tarixind\u0259 Rusiyan\u0131n vasit\u0259\u00e7iliyi il\u0259 \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanat\u0131 imzalama\u011fa m\u0259cbur oldu. N\u0259tic\u0259d\u0259, Az\u0259rbaycan qalib d\u00f6vl\u0259t kimi \u00f6z \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc h\u0259rbi yolla b\u0259rpa etdi.<\/p>\n<p>M\u0259hz \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri v\u0259 ard\u0131nca ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r regionda siyasi v\u0259 h\u0259rbi q\u00fcvv\u0259l\u0259r balans\u0131nda, Erm\u0259nistan\u0131n xarici siyas\u0259tind\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti il\u0259 erm\u0259ni diasporu aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 ciddi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n xarici siyas\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rinin formala\u015fmas\u0131nda diasporun aktiv rolunu n\u0259z\u0259r\u0259 ald\u0131qda, Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti &#8211; diaspor m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si olan \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259 ondan sonrak\u0131 prosesl\u0259r, el\u0259c\u0259 d\u0259 erm\u0259ni diasporunun bu prosesl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti ara\u015fd\u0131rman\u0131n aktuall\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u015f\u0259rtl\u0259ndirir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol>\n<li><strong> \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si <\/strong><strong>d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 erm\u0259ni diasporunun <\/strong><strong>f\u0259aliyy\u0259ti<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>Erm\u0259ni diasporu II Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 aktiv f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir. Diasporun f\u0259aliyy\u0259tinin bir hiss\u0259si iqtisadi v\u0259 maliyy\u0259 yard\u0131mlar\u0131, habel\u0259 h\u0259rbi vasit\u0259l\u0259rl\u0259 Erm\u0259nistan\u0131 t\u0259min etm\u0259k, eyni zamanda dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri d\u0259 bu f\u0259aliyy\u0259t\u0259 t\u0259\u015fviq etm\u0259k idi. \u00dcmumilikd\u0259 m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n fondlarda Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn sad\u0259c\u0259 150 milyon dollar ian\u0259 toplanm\u0131\u015fd\u0131. Bu is\u0259 say\u0131 t\u0259xmin\u0259n 10 milyona yax\u0131n olan d\u00fcnya erm\u0259nil\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn olduqca ki\u00e7ik bir r\u0259q\u0259mdir. \u00dcst\u0259lik, bu m\u0259bl\u0259\u011f\u0259 onlarla milyarder v\u0259 milyoner erm\u0259ni oliqarxlar\u0131n k\u00f6\u00e7\u00fcrd\u00fcy\u00fc v\u0259sait d\u0259 daxildir. Bu m\u0259bl\u0259\u011fin 45%-i AB\u015e-da ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r v\u0259 onlarla \u0259laq\u0259li \u015f\u0259xsl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Rusiyadak\u0131 erm\u0259ni diasporu is\u0259 yard\u0131m prosesind\u0259 xeyli passiv i\u015ftirak etmi\u015fdir (10%-d\u0259n bir q\u0259d\u0259r \u00e7ox) [3]. AB\u015e-da ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin orta t\u0259b\u0259q\u0259y\u0259 daxil oldu\u011funu v\u0259 daha y\u00fcks\u0259k t\u0259\u015fkilatland\u0131\u011f\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alsaq, bu f\u0259rq ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir. Lakin ist\u0259nil\u0259n halda n\u00fcfuzuna v\u0259 g\u00fcc\u00fcn\u0259 nisb\u0259td\u0259 diaspor erm\u0259nil\u0259rinin Erm\u0259nistana edil\u0259n k\u00f6m\u0259yi he\u00e7 d\u0259 m\u00fct\u0259nasib deyil. Erm\u0259ni ekspertl\u0259ri d\u0259 bu fakt\u0131 t\u0259sdiq edirl\u0259r ki, d\u00fcnyadak\u0131 erm\u0259nil\u0259rin yard\u0131mlar\u0131 he\u00e7 d\u0259 onlar\u0131n Erm\u0259nistan\u0131n yan\u0131nda oldu\u011funu s\u00f6yl\u0259m\u0259y\u0259 \u0259sas vermir.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, hakimiyy\u0259tin toplanan v\u0259saitl\u0259ri nec\u0259 x\u0259rcl\u0259y\u0259c\u0259yi d\u0259 diaspor t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259 do\u011furur. Sirr deyil ki, Erm\u0259nistanda korrupsiyan\u0131n s\u0259viyy\u0259si y\u00fcks\u0259kdir. Bu halda ian\u0259l\u0259rin t\u0259yinat\u0131 \u00fczr\u0259 \u015f\u0259ffaf v\u0259 m\u0259qs\u0259dli x\u0259rcl\u0259n\u0259c\u0259yin\u0259 inanmaq \u00e7\u0259tindir. Daxil olan yard\u0131mlar \u0259sas\u0259n \u201cErm\u0259nistan\u201d fonduna k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015fd\u00fcr. Bu fond is\u0259 \u00e7irkli pullar\u0131n yuyulmas\u0131 v\u0259 m\u0259nims\u0259nilm\u0259si il\u0259 tan\u0131n\u0131r [4].<\/p>\n<p>Diaspor xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 olan erm\u0259ni militanlar\u0131n, habel\u0259 dig\u0259r mill\u0259tl\u0259rd\u0259n olan muzdlu d\u00f6y\u00fc\u015f\u00e7\u00fcl\u0259rin Qaraba\u011fa \u2013 d\u00f6y\u00fc\u015f zonas\u0131na g\u00f6nd\u0259rilm\u0259sin\u0259 d\u0259 yard\u0131m etmi\u015fdir. M\u00fcharib\u0259nin lap \u0259vv\u0259lind\u0259n Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 r\u0259smil\u0259ri Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n Suriyadan g\u0259l\u0259n muzdlular\u0131n i\u015ftirak etdiyini b\u0259yan etmi\u015fdir. Onlar\u0131n bir \u00e7oxu ke\u00e7mi\u015f ASALA-n\u0131n \u00fczvl\u0259ri v\u0259 ya Suriya v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 i\u015ftirak ed\u0259n terrorist q\u00fcvv\u0259l\u0259r idi [17]. \u00dcmumilikd\u0259 is\u0259 Fransadan, Yunan\u0131standan, Livandan, Suriyadan, Lat\u0131n Amerikas\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259n v\u0259 s. xeyli sayda erm\u0259ni k\u00f6n\u00fcll\u00fc diaspor f\u0259aliyy\u0259ti il\u0259 m\u00fcharib\u0259y\u0259 c\u0259lb edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Erm\u0259ni diasporunun \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 f\u0259aliyy\u0259tinin dig\u0259r bir istiqam\u0259ti Az\u0259rbaycan\u0131 v\u0259 guya m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 ona yard\u0131m ed\u0259n T\u00fcrkiy\u0259ni t\u0259cav\u00fczkar \u00f6lk\u0259 kimi tan\u0131tmaq, dig\u0259r d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar t\u0259r\u0259find\u0259n bu iki d\u00f6vl\u0259t\u0259 qar\u015f\u0131 sanksiyalar\u0131n t\u0259tbiq olunmas\u0131na, qondarma \u201cDa\u011fl\u0131q Qaraba\u011f Respublikas\u0131\u201dn\u0131n m\u00fcst\u0259qilliyinin tan\u0131d\u0131lmas\u0131na nail olmaq, \u0259n az\u0131ndan bu yolla apar\u0131c\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin v\u0259 beyn\u0259lxalq qurumlar\u0131n m\u00fcharib\u0259nin gedi\u015fat\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 etm\u0259sin\u0259 v\u0259 onlara s\u0259rf ed\u0259n q\u0259rarlar\u0131n al\u0131nmas\u0131na nail olmaq idi. \u00dc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanat\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra erm\u0259ni lobbisinin t\u0259zyiqi v\u0259 erm\u0259nip\u0259r\u0259st deputatlar\u0131n yax\u0131ndan i\u015ftirak\u0131 il\u0259 Fransa, Niderland v\u0259 Bel\u00e7ika parlamentl\u0259rind\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 xarakterli bir s\u0131ra q\u0259r\u0259zli q\u0259tnam\u0259l\u0259r q\u0259bul edildi. Bu q\u0259tnam\u0259l\u0259rd\u0259 guya Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259halisinin h\u0259yat\u0131n\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259d\u0259 oldu\u011fu v\u0259 buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcdaxil\u0259nin z\u0259ruriliyi iddia edilir, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan v\u0259 h\u0259tta T\u00fcrkiy\u0259 i\u015f\u011fal\u00e7\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259r kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verilir, onlara qar\u015f\u0131 sanksiyalar\u0131n t\u0259tbiq edilm\u0259si t\u0259klif edilirdi [2]. X\u00fcsusil\u0259 Fransa \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si zaman\u0131 v\u0259 ondan sonra Erm\u0259nistan\u0131n \u0259n yax\u0131n d\u0259st\u0259k\u00e7il\u0259rind\u0259n biri idi. M\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Fransa h\u00f6kum\u0259ti Erm\u0259nistana d\u0259f\u0259l\u0259rl\u0259 \u201chumanitar yard\u0131m\u201d g\u00f6nd\u0259rmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Lakin erm\u0259ni diasporunun 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 b\u00fct\u00fcn c\u0259hdl\u0259rin\u0259 baxmayaraq, he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259t Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn r\u0259smi h\u0259r\u0259k\u0259t\u0259 ke\u00e7m\u0259di. \u00c7\u00fcnki d\u00fcnya birliyi t\u0259r\u0259find\u0259n Qaraba\u011f yekdillikl\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ayr\u0131lmaz t\u0259rkib hiss\u0259si kimi q\u0259bul edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"2\">\n<li><strong> Erm\u0259ni diasporunun 10 noyabr <\/strong><strong>2020-ci il tarixli \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanatla <\/strong><strong>ba\u011fl\u0131 m\u00f6vqeyi<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Erm\u0259ni diasporunun \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanata dair m\u00f6vqeyin\u0259 g\u0259linc\u0259 burada ciddi ha\u00e7alanma meydana g\u0259ldi. Yegan\u0259 olaraq erm\u0259ni diasporunun \u0259n n\u00fcfuzlu v\u0259 radikal t\u0259\u015fkilat\u0131 olan Erm\u0259ni \u0130nqilab \u015euras\u0131 v\u0259 ya \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d ilk g\u00fcnd\u0259n b\u0259yanata etiraz etdi. Dig\u0259r diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 is\u0259 yaln\u0131z etirazlar dal\u011fas\u0131 geni\u015fl\u0259n\u0259nd\u0259n sonra Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tin\u0259 v\u0259 b\u0259yanata etiraz etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131. \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d v\u0259 50-y\u0259 yax\u0131n diaspor t\u0259\u015fkilat\u0131 b\u0259yanat\u0131n imzalanmas\u0131ndan sonra Erm\u0259nistan ba\u015f nazirin\u0259 m\u00fcraci\u0259t ed\u0259r\u0259k Nikol Pa\u015finyan\u0131n d\u0259rhal istefa verm\u0259sini v\u0259 b\u0259yanat\u0131n icras\u0131n\u0131n dayand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdil\u0259r [5]. Bu \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015fa Rusiya erm\u0259nil\u0259ri birliyi d\u0259 qo\u015fulmu\u015fdu. Xaricd\u0259 ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r Erm\u0259nistanda ba\u015f ver\u0259n etirazlara d\u0259st\u0259k m\u0259qs\u0259dil\u0259 mitinql\u0259r ke\u00e7irdil\u0259r. Erm\u0259nistanda etiraz aksiyalar\u0131 2021-ci ilin yanvar\u0131n 11-d\u0259 \u0130lham \u018fliyev, Vladimir Putin v\u0259 Nikol Pa\u015finyan\u0131n Moskvada ke\u00e7iril\u0259c\u0259k g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc \u0259r\u0259f\u0259sind\u0259 daha da k\u0259skinl\u0259\u015fdi. Rusiya Erm\u0259nil\u0259ri Birliyinin s\u0259dri Ara Abramyan Erm\u0259nistan ba\u015f nazirin\u0259 m\u0259ktub yazaraq Moskva g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 g\u0259lm\u0259m\u0259sini, xalq\u0131n maraqlar\u0131na uy\u011fun olmayan b\u0259yanat\u0131 imzalad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259rhal istefa verm\u0259sini t\u0259l\u0259b etdi. Rusiya erm\u0259nil\u0259ri 2021-ci il yanvar\u0131n 11-d\u0259 Rusiyadak\u0131 Erm\u0259nistan s\u0259firliyi qar\u015f\u0131s\u0131nda etiraz aksiyas\u0131 ke\u00e7ir\u0259r\u0259k \u201cv\u0259t\u0259n xaini\u201d Nikol Pa\u015finyan\u0131n istefas\u0131n\u0131, b\u0259yanat\u0131n icras\u0131n\u0131n tamamil\u0259 dayand\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b etdil\u0259r. Lakin o da ayd\u0131n idi ki, Abramyan\u0131n etirazlar\u0131 milli duy\u011fular\u0131ndan deyil, siyasi m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n ir\u0259li g\u0259lirdi. Bel\u0259 ki, 2021-ci ild\u0259 Erm\u0259nistanda ke\u00e7iril\u0259n n\u00f6vb\u0259d\u0259nk\u0259nar parlament se\u00e7kil\u0259rin\u0259 qat\u0131lan Abrahamyan bel\u0259 bir siyasi kampaniya il\u0259 d\u0259st\u0259k qazanma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Lakin sonda o, Tiqran Urixanyanla koalisiyada c\u0259mi 0,95% s\u0259s toplaya bilmi\u015fdi [20].<\/p>\n<p>2022-ci ilin aprelind\u0259n is\u0259 Erm\u0259nistanda m\u00fcxalif\u0259tin (ke\u00e7mi\u015f prezident, rusp\u0259r\u0259st Robert K\u00f6\u00e7\u0259ryan v\u0259 ke\u00e7mi\u015f m\u00fcdafi\u0259 naziri Seyran Ohanyan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi) v\u0259 diasporun t\u0259\u015fkil etdiyi yeni antih\u00f6kum\u0259t mitinql\u0259ri dal\u011fas\u0131 ba\u015flad\u0131. Etiraz\u00e7\u0131lar Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259tinin Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r v\u0259 erm\u0259ni milli maraqlar\u0131na x\u0259yan\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn ba\u015f nazirin istefas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirdil\u0259r. \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d, h\u0259m\u00e7inin Fransadak\u0131 bir \u00e7ox diaspor qruplar\u0131, Rusiya Erm\u0259nil\u0259ri Birliyi d\u0259 bu etirazlara qo\u015fulmu\u015f, AB\u015e-da, Rusiyada, Fransada v\u0259 s. geni\u015f d\u0259st\u0259k mitinql\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdil\u0259r. Diasporla i\u015f \u00fczr\u0259 ali komissar Zareh Sinanyan\u0131n da\u015fnak liderl\u0259rinin Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259tin\u0259 qar\u015f\u0131 s\u0259rt m\u00fcnasib\u0259tini \u201cv\u0259t\u0259n\u0259 x\u0259yan\u0259t\u201d adland\u0131rmas\u0131 Da\u015fnaks\u00fctyun &#8211; h\u00f6kum\u0259t m\u00fcnaqi\u015f\u0259sini daha da q\u0131z\u0131\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Sinanyan Los-Anceles\u0259 s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 da\u015fnaklar\u0131n s\u0259rt m\u00fcqavim\u0259ti il\u0259 \u00fczl\u0259\u015fmi\u015fdi [13].<\/p>\n<p>Rusiyada da\u015fnaklar\u0131n etiraz\u0131 s\u0259b\u0259bind\u0259n erm\u0259ni ba\u015f nazir Moskvaya s\u0259f\u0259ri zaman\u0131 b\u0259zi diaspor \u00fczvl\u0259ri il\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc t\u0259xir\u0259 salmal\u0131 olmu\u015fdu. Bundan \u0259lav\u0259, Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259tinin diasporun b\u0259zi n\u00fcfuzlu \u00fczvl\u0259rini &#8220;persona non grata&#8221; elan ed\u0259r\u0259k \u00f6lk\u0259y\u0259 giri\u015fin\u0259 qada\u011fa qoymas\u0131 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin d\u0259 he\u00e7 d\u0259 kompromis axtarmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya qoyurdu [9; 12].<\/p>\n<p>Lakin b\u00fct\u00fcn bunlara baxmayaraq b\u0259zi diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 hakimiyy\u0259ti m\u00fcdafi\u0259 edirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, Sosial Demokrat Hn\u00e7ak Partiyas\u0131 d\u0259rc etdiyi b\u0259yanatda m\u00fcxalif\u0259ti v\u0259 bu etirazlarda i\u015ftirak ed\u0259n diaspor qruplar\u0131n\u0131 t\u0259nqid etmi\u015f, diasporun bel\u0259 siyasi intiriqalarda i\u015ftirak etm\u0259sinin d\u00fczg\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vur\u011fulam\u0131\u015fd\u0131r. Hn\u00e7ak Partiyas\u0131 t\u0259\u015fkilat\u0131n, el\u0259c\u0259 d\u0259 erm\u0259ni \u0259halisinin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin bu etirazlar\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259m\u0259diyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r [18]. 2022-ci ilin yay\u0131nda sosial bazas\u0131n\u0131n m\u0259hdudlu\u011fu s\u0259b\u0259bind\u0259n m\u00fcxalif\u0259t mitinql\u0259ri dayand\u0131rmal\u0131 olmu\u015fdu.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"3\">\n<li><strong> 2020-ci il m\u00fcharib\u0259sinin <\/strong><strong>Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti-diaspor\u00a0 <\/strong><strong>m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 t\u0259siri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>\u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti-diaspor m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri bir qrup milyarderin v\u0259 Erm\u0259nistan siyasi elitas\u0131n\u0131n maraqlar\u0131 \u0259sas\u0131nda inki\u015faf etm\u0259kd\u0259dir. M\u00fcharib\u0259 d\u0259 g\u00f6st\u0259rdi ki, bu varl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259rin he\u00e7 d\u0259 Erm\u0259nistan \u0259halisinin probleml\u0259rin\u0259 \u015f\u0259rik olmaq kimi niyy\u0259tl\u0259ri yoxdur. Onlar\u0131n \u0259sas maraqlar\u0131 Erm\u0259nistanda v\u0259 ya erm\u0259ni ad\u0131 il\u0259 sahib olduqlar\u0131 biznes imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sidir. Yard\u0131mlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti d\u0259 bu m\u0259qs\u0259d\u0259 xidm\u0259t etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u201cDiaspor-Erm\u0259nistan v\u0259hd\u0259ti\u201dnin i\u00e7 \u00fcz\u00fc \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 a\u00e7\u0131ld\u0131. M\u00fcharib\u0259nin \u0259sas &#8220;a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131&#8221; Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin, qism\u0259n d\u0259 Erm\u0259nistan erm\u0259nil\u0259rinin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015fd\u00fc. M\u00fcharib\u0259d\u0259n minl\u0259rl\u0259 kilometr uzaql\u0131qda ya\u015fayan diaspor erm\u0259nil\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 m\u00fcharib\u0259 d\u0259h\u015f\u0259tl\u0259rini d\u0259rk etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcns\u00fcz idi. Diasporu he\u00e7 d\u0259 Erm\u0259nistanda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259rin rifah\u0131 deyil, \u00f6z iqtisadi v\u0259 biznes maraqlar\u0131 maraqland\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>M\u00fcharib\u0259nin Erm\u0259nistan\u0131 diaspordan naraz\u0131 salan m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259sind\u0259 d\u0259 rolu olmu\u015fdur. Bel\u0259 ki, erm\u0259ni diasporunun m\u00fcharib\u0259 \u0259rzind\u0259 v\u0259 ondan sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 b\u00fct\u00fcn f\u0259aliyy\u0259ti boyu he\u00e7 bir d\u00f6vl\u0259t a\u00e7\u0131q-a\u015fkar Erm\u0259nistan\u0131 d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n b\u0259yanat q\u0259bul etm\u0259di. Q\u0259bul edil\u0259n b\u0259zi s\u0259n\u0259dl\u0259r is\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 xarakteri da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Erm\u0259nistan art\u0131q y\u0259qin etm\u0259kd\u0259dir ki, diaspor he\u00e7 d\u0259 onlar\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcy\u00fc q\u0259d\u0259r g\u00fccl\u00fc t\u0259sir imkanlar\u0131na malik deyil. Bel\u0259c\u0259 44 g\u00fcnl\u00fck m\u00fcharib\u0259 diasporun g\u00fcc\u00fcn\u00fcn s\u0131nanmas\u0131na v\u0259 \u0259sl potensial\u0131n\u0131n \u00fcz\u0259 \u00e7\u0131xmas\u0131na da t\u00f6hf\u0259 vermi\u015f oldu.<\/p>\n<p>El\u0259c\u0259 d\u0259 diasporun \u00f6z daxilind\u0259 d\u0259 h\u0259mr\u0259yliyin o q\u0259d\u0259r d\u0259 g\u00fccl\u00fc olmad\u0131\u011f\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 bir daha ayd\u0131n oldu. Erm\u0259ni diasporunun Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tin\u0259 olan m\u00fcnasib\u0259ti tam f\u0259rqli iki istiqam\u0259t\u0259 ha\u00e7alanm\u0131\u015fd\u0131r. Do\u011frudur, bir t\u0259r\u0259fd\u0259n \u0259ks\u0259r diaspor qruplar\u0131 Erm\u0259nistandak\u0131 hadis\u0259l\u0259r\u0259 d\u0259st\u0259k ver\u0259r\u0259k ba\u015f nazirin v\u0259 h\u00f6kum\u0259tin istefas\u0131n\u0131 t\u0259l\u0259b edirl\u0259r. Onlar\u0131n fikrinc\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n bug\u00fcnk\u00fc a\u011f\u0131r siyasi v\u0259 iqtisadi b\u00f6hrana d\u00fc\u00e7ar olmas\u0131n\u0131n s\u0259b\u0259bi Nikol Pa\u015finyan v\u0259 onun populist xarici siyas\u0259ti olmu\u015fdur. Lakin dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n hakimiyy\u0259ti d\u0259st\u0259kl\u0259y\u0259n q\u00fcvv\u0259l\u0259r d\u0259 az deyil. Onlar is\u0259 bel\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ki, Erm\u0259nistandak\u0131 a\u011f\u0131r durumun s\u0259b\u0259bi Nikol Pa\u015finyandan \u0259vv\u0259l hakimiyy\u0259td\u0259 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259rdir. M\u0259hz onlar t\u0259r\u0259find\u0259n \u0259sas\u0131 qoyulan v\u0259 davam etdiril\u0259n m\u00fcnaqi\u015f\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n aktiv xarici siyas\u0259t aparmas\u0131n\u0131 \u0259ng\u0259ll\u0259mi\u015fdir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li><strong> Pa\u015finyan\u0131n q\u0259rby\u00f6n\u00fcml\u00fc xarici <\/strong><strong>siyas\u0259ti v\u0259 diaspor faktoru<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan\u0131n \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonra xarici siyas\u0259t kursunda 3 \u0259sas tendensiyan\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Birincisi, Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 yaranan dur\u011funluq v\u0259 b\u0259zi ziddiyy\u0259tl\u0259r, bunun qar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Q\u0259rb d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri (ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 Fransa) il\u0259 inki\u015faf ed\u0259n \u0259laq\u0259l\u0259r; ikincisi, 2020-ci ild\u0259ki m\u0259\u011flubiyy\u0259td\u0259n sonra Qaraba\u011f\u0131n yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7m\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u0259traf\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131qlarla ba\u011fl\u0131 &#8220;haqqlar\u0131n\u0131&#8221; itirm\u0259si v\u0259 bu s\u0259b\u0259bd\u0259n art\u0131q iddialar\u0131n\u0131 Qaraba\u011f regionu yerin\u0259 Qaraba\u011fda ya\u015fayan erm\u0259nil\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r daraltmas\u0131; v\u0259 n\u0259hay\u0259t, T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 ortaya \u00e7\u0131xan yax\u0131nla\u015fma \u00fcmidl\u0259ri.<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin m\u00fcharib\u0259y\u0259 q\u0259d\u0259rki \u0259n\u0259n\u0259vi Rusiya m\u0259rk\u0259zli xarici siyas\u0259ti m\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra nisb\u0259t\u0259n balansl\u0131 v\u0259 h\u0259tta Rusiyan\u0131 b\u0259z\u0259n t\u0259nqid etm\u0259y\u0259 qadir ritorika il\u0259 \u0259v\u0259z olunmu\u015fdur. Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin Rusiyaya qar\u015f\u0131 bel\u0259 m\u00f6vqeyinin yaranmas\u0131n\u0131 iki amill\u0259 \u0259sasland\u0131rmaq olar: Birincisi, \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259 sars\u0131d\u0131c\u0131 m\u0259\u011flubiyy\u0259tind\u0259n sonra Erm\u0259nistan\u0131n v\u0259 qondarma separat\u00e7\u0131 rejimin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyind\u0259 Rusiyan\u0131n guya zamin rolu oynamas\u0131 art\u0131q erm\u0259ni r\u0259smil\u0259ri v\u0259 politoloqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259 alt\u0131na al\u0131nd\u0131. \u0130kincisi, Ukraynaya qar\u015f\u0131 2022-ci ilin fevral\u0131nda ba\u015flayan geni\u015fmiqyasl\u0131 m\u00fcharib\u0259nin Rusiyan\u0131n yum\u015faq g\u00fcc\u00fcn\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259si, onu regional m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n qism\u0259n k\u0259narda saxlamas\u0131 v\u0259 vasit\u0259\u00e7ilik m\u00f6vqeyini sars\u0131tmas\u0131d\u0131r. \u0130kinci amil Erm\u0259nistan\u0131 son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 daha s\u0259rb\u0259st h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 s\u00f6vq etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq, erm\u0259ni xalq\u0131n\u0131n Pa\u015finyan\u0131n Rusiya il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri \u201csoyutmas\u0131n\u0131\u201d d\u0259st\u0259kl\u0259diyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k olmaz. Rusiyadan d\u0259rin iqtisadi v\u0259 h\u0259rbi-siyasi as\u0131l\u0131l\u0131qdan \u0259lav\u0259, bu \u00f6lk\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 davam ed\u0259n r\u0259\u011fb\u0259tin k\u00f6k\u00fcnd\u0259 bir vacib amil dayan\u0131r. Bu, Rusiyada ya\u015fayan \u00e7oxsayl\u0131 erm\u0259ni diasporudur (t\u0259xmin\u0259n 2,5 milyon n\u0259f\u0259r). \u00dcst\u0259lik, bu diasporun b\u00f6y\u00fck bir hiss\u0259si AB\u015e-dak\u0131, Fransadak\u0131 v\u0259 s. f\u0259rqli olaraq m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra Erm\u0259nistandan, bir hiss\u0259si is\u0259 SSR\u0130 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 m\u00fchacir\u0259t ed\u0259nl\u0259rdir. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin Erm\u0259nistanla h\u0259l\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ri var. Bir \u00e7oxunun ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri Erm\u0259nistanda ya\u015fay\u0131r. Rusiya is\u0259 miqrant v\u0259 \u0259cn\u0259bi \u0259halid\u0259n m\u0259har\u0259tl\u0259 m\u0259nsub oldu\u011fu \u00f6lk\u0259y\u0259 t\u0259sir vasit\u0259si kimi istifad\u0259 ed\u0259 bilir [19]. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 Erm\u0259nistan \u0259halisinin \u0259h\u0259miyy\u0259tli bir hiss\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 Rusiya il\u0259 m\u00fctt\u0259fiqliyin davam etdirilm\u0259sinin t\u0259r\u0259fdar\u0131d\u0131r. Avropay\u00f6nl\u00fc siyas\u0259t \u0259ks\u0259r Q\u0259rb diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n mara\u011f\u0131ndad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 Fransadak\u0131 g\u00fccl\u00fc diaspor qurumlar\u0131 Pa\u015finyan\u0131n q\u0259rby\u00f6n\u00fcml\u00fc xarici siyas\u0259tini formala\u015fd\u0131ran m\u00fch\u00fcm q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259n biridir. N\u0259tic\u0259d\u0259 bu \u201cislahat\u00e7\u0131\u201d t\u0259\u015fkilatlar &#8220;demokratikl\u0259\u015fm\u0259&#8221; v\u0259 &#8220;Avropaya inteqrasiya&#8221; ad\u0131 alt\u0131nda Erm\u0259nistana t\u0259sirl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirirl\u0259r. Lakin Rusiyan\u0131n h\u0259rt\u0259r\u0259fli \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 Pa\u015finyan administrasiyas\u0131 anti-Rusiya ritorikas\u0131nda \u00e7ox uza\u011fa ged\u0259 bilmir v\u0259 bu, t\u0259nqidd\u0259n daha \u00e7ox k\u00fcsm\u0259y\u0259 b\u0259nz\u0259yir. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, ist\u0259r Q\u0259rbd\u0259, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 postsovet m\u0259kan\u0131nda diaspor qruplar\u0131 yax\u015f\u0131 ba\u015fa d\u00fc\u015f\u00fcrl\u0259r ki, h\u0259r \u015fey\u0259 baxmayaraq, Rusiyan\u0131n Erm\u0259nistana \u00e7ox\u015fax\u0259li t\u0259sir r\u0131\u00e7aqlar\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fckd\u00fcr v\u0259 onu d\u0259yi\u015fm\u0259k asan m\u0259s\u0259l\u0259 deyil. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n tax\u0131l idxal\u0131nda 70%, enerji sah\u0259sind\u0259 is\u0259 80% Rusiyadan as\u0131l\u0131 olan Erm\u0259nistan art\u0131q Rusiyaya qar\u015f\u0131 Q\u0259rbin t\u0259tbiq etdiyi sanksiyalar\u0131n \u0259ks t\u0259sirl\u0259rini hiss edir [11]. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 dig\u0259r iki xarici siyas\u0259t m\u0259s\u0259l\u0259si kimi m\u00fcbahis\u0259li deyil.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li><strong> Az\u0259rbaycan-Erm\u0259nistan <\/strong><strong>m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rinin haz\u0131rk\u0131 v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 <\/strong><strong>diasporun m\u00fcnasib\u0259ti<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259tinin xarici siyas\u0259t strategiyas\u0131nda son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 a\u015fkar hiss edil\u0259n d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n biri d\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 yana\u015fmas\u0131d\u0131r. M\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 kimi Qaraba\u011f problemi Erm\u0259nistan\u0131n \u0259n \u00f6n\u0259mli siyasi prioriteti olmu\u015fdur. Bu prioritet d\u0259yi\u015fm\u0259s\u0259 d\u0259, m\u0259qs\u0259d v\u0259 g\u00f6zl\u0259ntil\u0259r \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259ki m\u0259\u011flubiyy\u0259td\u0259n sonra ciddi d\u0259yi\u015fikliy\u0259 u\u011fray\u0131b. Bunu sad\u0259c\u0259 Pa\u015finyan\u0131n ritorikas\u0131ndan da anlamaq olar. 2019-cu ild\u0259 \u201cQaraba\u011f Erm\u0259nistand\u0131r v\u0259 n\u00f6qt\u0259\u201d v\u0259 ya \u201cBiz bacarar\u0131q\u201d kimi reall\u0131\u011f\u0131 \u0259ks etdirm\u0259y\u0259n ifad\u0259l\u0259rd\u0259n [7] \u201cBeyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t Qaraba\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan\u0131n bir hiss\u0259si kimi tan\u0131y\u0131r\u201d v\u0259 ya \u201cBMT T\u0259hl\u00fck\u0259sizlik \u015euras\u0131n\u0131n Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 q\u0259tnam\u0259l\u0259rini g\u00f6zard\u0131 etm\u0259kl\u0259 he\u00e7 d\u0259 rasional add\u0131m atmam\u0131\u015f\u0131q\u201d kimi etiraflara ke\u00e7id dedikl\u0259rimizi s\u00fcbut edir [15].<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn Erm\u0259nistan h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259\u011flub oldu\u011funu q\u0259bul ets\u0259 d\u0259, t\u0259xribat\u00e7\u0131 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r Qaraba\u011fda h\u0259l\u0259 d\u0259 davam etm\u0259kd\u0259dir. Pa\u015finyan administrasiyas\u0131n\u0131n Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 h\u0259r hans\u0131 bir iddia ir\u0259li s\u00fcrm\u0259k h\u00fcququ olmasa da, Az\u0259rbaycan h\u0259l\u0259 d\u0259 s\u00fclh namin\u0259 qanunsuz erm\u0259ni d\u0259st\u0259l\u0259rinin Qaraba\u011fdak\u0131 f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 d\u00f6z\u00fcm n\u00fcmayi\u015f etdirir. Erm\u0259nistan s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda n\u0259 is\u0259 \u0259ld\u0259 ed\u0259c\u0259yi \u00fcmidi il\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si \u0259traf\u0131nda m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r suveren h\u0259r\u0259k\u0259t etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. H\u0259tta qondarma \u201ddqr\u201din qondarma r\u0259hb\u0259rl\u0259rind\u0259n verdikl\u0259ri b\u0259yanat v\u0259 a\u00e7\u0131qlamalar\u0131nda ehtiyatl\u0131 olma\u011f\u0131, t\u0259zada yol verm\u0259m\u0259yi ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259l\u0259b edir [6].<\/p>\n<p>Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti AB\u015e-dansa (daha m\u00fcr\u0259kk\u0259b v\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131 m\u0259hdud oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn) daha \u00e7ox Fransa \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sir imkanlar\u0131n\u0131 art\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Fransada erm\u0259ni lobbi qruplar\u0131 v\u0259 diaspor qurumlar\u0131 aktiv \u00e7al\u0131\u015faraq Makron h\u00f6kum\u0259tinin q\u0259r\u0259zli siyas\u0259tinin formala\u015fmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Lakin, t\u0259bii ki, Fransan\u0131n bu \u015f\u0259kild\u0259 vasit\u0259\u00e7i rol oynamas\u0131 Az\u0259rbaycan \u00fc\u00e7\u00fcn q\u0259buledilm\u0259zdir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n 2022-ci il Praqa Sammitind\u0259n sonra Prezident \u0130lham \u018fliyev Fransan\u0131n mediator rolu il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin nizamlanmas\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n i\u015ftirak etm\u0259y\u0259c\u0259yini b\u0259yan etmi\u015fdir [1]. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 Fransa yaln\u0131z qalmaqall\u0131 b\u0259yanatlar verm\u0259kl\u0259 kifay\u0259tl\u0259nm\u0259li olur. Rusiyan\u0131n b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259sirinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si (m\u00fcharib\u0259 il\u0259 \u0259laq\u0259dar) v\u0259 Fransan\u0131n birt\u0259r\u0259fli erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqeyi s\u0259b\u0259bind\u0259n vasit\u0259\u00e7ilik m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 AB\u015e-\u0131n t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri g\u00fccl\u0259nm\u0259kd\u0259dir.<\/p>\n<p>Ayd\u0131nd\u0131r ki, n\u0259 diaspor, n\u0259 d\u0259 Fransa kimi \u00f6lk\u0259l\u0259r \u0259g\u0259r s\u00fclh\u00fc t\u0259\u015fviq etm\u0259k fikrind\u0259 olmasalar, Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 Erm\u0259nistana he\u00e7 bir yard\u0131m ed\u0259 bilm\u0259zl\u0259r. Diasporun birba\u015fa Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259sir mexanizml\u0259ri m\u0259hduddur. Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sin\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n yana\u015fmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 diasporun t\u0259nqidl\u0259rin\u0259 \u00e7ox da \u0259h\u0259miyy\u0259t verm\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7al\u015fsa da, hesab edir ki, diasporun imkanlar\u0131ndan Az\u0259rbaycanla b\u0259zi m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 istifad\u0259 etm\u0259k m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr v\u0259 istifad\u0259 d\u0259 edilir. Misal \u00fc\u00e7\u00fcn, Az\u0259rbaycan\u0131n c\u0259nub-q\u0259rb hiss\u0259si il\u0259 Nax\u00e7\u0131van Muxtar Respublikas\u0131 aras\u0131nda yarad\u0131lmas\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan Z\u0259ng\u0259zur d\u0259hlizinin realla\u015fmamas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 bu imkanlardan istifad\u0259 edilir. Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanatda n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulan d\u0259hlizin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131 l\u0259ngitm\u0259y\u0259 v\u0259 b\u0259lk\u0259, bununla Az\u0259rbaycandan kompromis \u0259ld\u0259 etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n az\u0259rbaycanl\u0131 ekoaktivistl\u0259rin 2022-ci ilin dekabr\u0131n 12-d\u0259n ba\u015flayan v\u0259 2023-c\u00fc ilin aprelin 28-d\u0259k davam ed\u0259n Xank\u0259ndi-La\u00e7\u0131n yolunun \u015eu\u015fadan ke\u00e7\u0259n hiss\u0259sind\u0259 ke\u00e7irdikl\u0259ri aksiyan\u0131 blokada kimi q\u0259l\u0259m\u0259 verm\u0259y\u0259, diaspor da Erm\u0259nistan\u0131n bu yalan\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya yayma\u011fa \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131. Lakin ayd\u0131n m\u0259s\u0259l\u0259dir ki, aksiya ke\u00e7irildiyi m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u0259razid\u0259n humanitar m\u0259qs\u0259dl\u0259rd\u0259n istifad\u0259 davam etdirilirdi v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259halinin h\u0259yati t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin pozulmas\u0131ndan s\u00f6hb\u0259t ged\u0259 bilm\u0259zdi. Sad\u0259c\u0259 Az\u0259rbaycanla dan\u0131\u015f\u0131qlarda m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u00f6vqe qazanmaq \u00fc\u00e7\u00fcn Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259n bel\u0259 dezinformasiyalar yay\u0131l\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Diasporun m\u00f6vqeyin\u0259 g\u0259linc\u0259, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 dem\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, Erm\u0259nistan Qaraba\u011f\u0131n itirilm\u0259si v\u0259 Az\u0259rbaycanla s\u00fclh prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 diasporun ittihamlar\u0131n\u0131 q\u0259bul etmir. X\u00fcsus\u0259n \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d antih\u00f6kum\u0259t \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131nda \u0259n \u00f6nd\u0259 g\u0259l\u0259n diaspor qurumudur. Da\u015fnaklar Erm\u0259nistan parlamentind\u0259 d\u0259 t\u0259msil olunurlar. 2022-ci ild\u0259 ke\u00e7iril\u0259n Erm\u0259nistan daxilind\u0259ki &#8220;M\u00fcqavim\u0259t H\u0259r\u0259kat\u0131&#8221; mitinql\u0259rind\u0259 da\u015fnaklar da aktiv i\u015ftirak etmi\u015f, el\u0259c\u0259 d\u0259 Fransa v\u0259 AB\u015e-da, habel\u0259 Rusiyada etiraz y\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259ri t\u0259\u015fkil etmi\u015fdil\u0259r [20]. Hakimiyy\u0259t erm\u0259ni birliyini pozmaqda, \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d is\u0259 milli maraqlara x\u0259yan\u0259t etdiyi \u00fc\u00e7\u00fcn bir-birini satq\u0131n adland\u0131r\u0131rd\u0131lar [7]. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d il\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri son d\u0259r\u0259c\u0259 g\u0259rgin hesab etm\u0259k olar. Pa\u015finyan da\u015fnaklar \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n q\u0259buledilm\u0259z lider hesab oluna bil\u0259r. Ancaq xalq \u00fc\u00e7\u00fcn daha uy\u011fun namiz\u0259d olmad\u0131\u011f\u0131ndand\u0131r ki, Pa\u015finyan h\u0259l\u0259 d\u0259 hakimiyy\u0259td\u0259 qal\u0131r. Radikal diaspor qanad\u0131 is\u0259 Pa\u015finyan\u0131n Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 siyas\u0259tin\u0259 etiraz ets\u0259 d\u0259, bu, \u0259slind\u0259 onun Qaraba\u011f\u0131n itirilm\u0259sind\u0259n \u00e7ox qon\u015fular\u0131 T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259rind\u0259n qaynaqlan\u0131r. Lakin dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n Pa\u015finyana qar\u015f\u0131 etirazlar Levon Ter-Petrosyan d\u00f6vr\u00fcnd\u0259kind\u0259n daha g\u00fccl\u00fc deyil. \u00c7\u00fcnki haz\u0131rda Pa\u015finyan hakimiyy\u0259tinin Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcmk\u00fcn \u0259n demokratik inki\u015faf yolu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u0259n diaspor qruplar\u0131 da var. Bel\u0259likl\u0259, Pa\u015finyan Qaraba\u011f\u0131n itirilm\u0259si v\u0259 s\u00fclh prosesi il\u0259 ba\u011fl\u0131 radikal diaspor il\u0259 m\u00fcnaqi\u015f\u0259d\u0259 olsa da, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n islahatlara meyilli siyas\u0259ti il\u0259 Q\u0259rbd\u0259ki bir \u00e7ox yenilik\u00e7i diaspor \u00fczvl\u0259rinin d\u0259st\u0259yini qazanmaqdad\u0131r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<ol start=\"6\">\n<li><strong> T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 g\u00fcnd\u0259md\u0259 olan <\/strong><strong>bar\u0131\u015f\u0131q prosesin\u0259 diasporun t\u0259siri<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Xarici siyas\u0259t prioritetl\u0259rind\u0259 3-c\u00fc bir d\u0259yi\u015fiklik is\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131na olan \u00fcmidl\u0259rdir. Bu m\u0259s\u0259l\u0259 \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sind\u0259n sonrak\u0131 d\u00f6vrd\u0259 regional m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u00f6n\u0259mli m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n biridir. T\u0259r\u0259fl\u0259r 2021-ci ilin dekabr\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi n\u00fcmay\u0259nd\u0259 t\u0259yin etdikd\u0259n sonra bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015fs\u0259l\u0259r d\u0259, h\u0259l\u0259 d\u0259 diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r qurulmay\u0131b. \u0130kit\u0259r\u0259fli m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 &#8220;buzlar\u0131n \u0259rim\u0259si&#8221; he\u00e7 d\u0259 mane\u0259siz h\u0259yata ke\u00e7irilmir v\u0259 u\u011furla n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259c\u0259yi d\u0259 sual alt\u0131ndad\u0131r. Qeyd ed\u0259k ki, T\u00fcrkiy\u0259 Erm\u0259nistanla s\u0259rh\u0259dl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131 v\u0259 diplomatik m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin qurulmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn h\u0259mi\u015f\u0259 ke\u00e7mi\u015f Da\u011fl\u0131q Qaraba\u011f m\u00fcnaqi\u015f\u0259sinin h\u0259llini v\u0259 Az\u0259rbaycanla Erm\u0259nistan aras\u0131nda s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131n\u0131 ilkin \u015f\u0259rt kimi \u00f6n\u0259 s\u00fcr\u00fcb. Bu g\u00fcn m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin h\u0259llind\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n u\u011fur \u0259ld\u0259 olunsa da, s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259si h\u0259l\u0259 d\u0259 imzalanmay\u0131b. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Erm\u0259nistan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 aras\u0131nda m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin tam normalla\u015fmas\u0131 C\u0259nubi Qafqazda s\u00fclh b\u0259rq\u0259rar olana q\u0259d\u0259r m\u00fcmk\u00fcn deyil. Erm\u0259nistandak\u0131 hakim q\u00fcvv\u0259 \u00fcmid edirdi ki, 14 may 2023-c\u00fc ild\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n prezident v\u0259 parlament se\u00e7kil\u0259rind\u0259 m\u00fcxalif\u0259t qalib g\u0259l\u0259rs\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fma il\u0259 ba\u011fl\u0131 ir\u0259li s\u00fcr\u00fcl\u0259n ilkin \u015f\u0259rt aradan qalxa bil\u0259r [10]. Lakin se\u00e7kinin n\u0259tic\u0259l\u0259ri Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin bu \u00fcmidl\u0259rini d\u0259 pu\u00e7a \u00e7\u0131xard\u0131.<\/p>\n<p>T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131na ciddi t\u0259sir ed\u0259c\u0259k daha bir m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 erm\u0259ni diasporunun irad\u0259sidir. Qeyd ed\u0259k ki, Erm\u0259nistan daxilind\u0259 d\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 yax\u0131nla\u015fma v\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131 o q\u0259d\u0259r r\u0259\u011fb\u0259tl\u0259 qar\u015f\u0131lanm\u0131r. Bel\u0259 ki, 2022-ci ild\u0259 Erm\u0259nistanda ke\u00e7irilmi\u015f ictimai r\u0259y sor\u011fusuna \u0259sas\u0259n, respondentl\u0259rin 59%-i T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na m\u0259nfi yana\u015fm\u0131\u015f v\u0259 yaln\u0131z 34%-i Erm\u0259nistan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131n\u0131n iqtisadiyyat\u0131n yax\u015f\u0131l\u0131\u011fa do\u011fru inki\u015faf\u0131na t\u0259sir ed\u0259c\u0259yini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015fd\u00fc [16]. T\u0259bii ki, uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 diaspor qruplar\u0131n\u0131n da t\u0259siri il\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n antit\u00fcrk t\u0259bli\u011fat\u0131 bu n\u0259tic\u0259l\u0259rin ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131n\u0131 lab\u00fcd etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Diasporun bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 m\u00f6vqeyi daha k\u0259skindir. \u00d6lk\u0259 xaricind\u0259 ya\u015fayan erm\u0259ni \u0259silli s\u0131ravi \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu, el\u0259 d\u0259 naraz\u0131l\u0131q do\u011furmur. Lakin Erm\u0259nistan \u00fcz\u0259rind\u0259 ciddi t\u0259siri olan b\u0259zi diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 m\u00fcnasib\u0259ti \u0259vv\u0259lki kimidir. Y\u0259ni \u0259n\u0259n\u0259vi diaspor qruplar\u0131 \u0259vv\u0259ll\u0259r oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131n\u0131n \u0259leyhin\u0259dir. X\u00fcsusil\u0259, \u201cDa\u015fnaks\u00fctyun\u201d ba\u015fda olmaqla Yax\u0131n \u015e\u0259rq, Fransa v\u0259 AB\u015e-dak\u0131 diaspor qruplar\u0131 normalla\u015fma prosesin\u0259 m\u0259nfi m\u00f6vqe n\u00fcmayi\u015f etdirirl\u0259r. Onlar ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 qondarma soyq\u0131r\u0131m\u0131n tan\u0131nmas\u0131n\u0131 \u015f\u0259rt kimi ir\u0259li s\u00fcr\u00fcrl\u0259r. Da\u015fnaklar dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00fcn diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 t\u0259sir\u0259 malik oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, \u00fcmum\u0259n diasporun m\u00f6vqeyi d\u0259 da\u015fnaklardan o q\u0259d\u0259r f\u0259rql\u0259nmir. T\u00fcrkiy\u0259 Prezidenti R\u0259c\u0259b Tayyib \u018frdo\u011fan da diasporun bu h\u0259r\u0259k\u0259tl\u0259rinin dan\u0131\u015f\u0131qlar prosesini baltalad\u0131\u011f\u0131n\u0131 qeyd etmi\u015fdir. Onun fikrinc\u0259, diasporu bu \u0259m\u0259ll\u0259rd\u0259n ancaq Erm\u0259nistan h\u00f6kum\u0259ti \u00e7\u0259kindir\u0259 bil\u0259r [8].<\/p>\n<p>B\u0259zi hallarda erm\u0259ni diasporunun Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259nfi rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da qeyd ed\u0259 bil\u0259rik. T\u00fcrkiy\u0259-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri n\u00fcmun\u0259si erm\u0259ni diasporunun Erm\u0259nistan xarici siyas\u0259tin\u0259 m\u0259nfi y\u00f6nd\u0259 t\u0259sir etdiyini g\u00f6st\u0259r\u0259n tutarl\u0131 faktlardand\u0131r. H\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r 2009-cu ild\u0259 Sarkisyan buna nail olmu\u015f kimi g\u00f6r\u00fcns\u0259 d\u0259, da\u015fnaklar ba\u015fda olmaqla naraz\u0131 diaspor n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri daima m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fmas\u0131na mane olublar. T\u00fcrkiy\u0259y\u0259 qar\u015f\u0131 ideoloji m\u00fcbariz\u0259, qondarma erm\u0259ni soyq\u0131r\u0131m\u0131n\u0131n tan\u0131nmas\u0131 diasporun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n v\u0259 birliyinin \u00e7ox \u00f6n\u0259mli bir \u00fcns\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Lakin T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r normalla\u015farsa, bunun Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ox ciddi faydalar\u0131 ola bil\u0259r. Bel\u0259 ki, Erm\u0259nistan daha yax\u015f\u0131 n\u0259qliyyat d\u0259hlizl\u0259rin\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 ed\u0259, el\u0259c\u0259 d\u0259 Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rd\u0259 daha q\u0131sa mar\u015frut yarana, bu da ixrac\u0131 daha da \u015fax\u0259l\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Eyni zamanda T\u00fcrkiy\u0259 m\u0259hsullar\u0131 yerli bazarda Rusiyadan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 v\u0259 r\u0259qab\u0259t \u015f\u0259raitind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ri xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 azalda bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131 il\u0259 diasporun h\u0259ll ed\u0259 bilm\u0259diyi bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u00e7ox asanl\u0131qla h\u0259ll etm\u0259k olar.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>N\u0259tic\u0259<\/strong><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259tinin m\u00fcharib\u0259 d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 xalq\u0131 yanl\u0131\u015f m\u0259lumatland\u0131rmas\u0131 v\u0259 daha sonra Qaraba\u011f\u0131n i\u015f\u011fal\u0131na son qoyan 10 noyabr 2020-ci il tarixind\u0259 imzalanan \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanat diasporun naraz\u0131l\u0131\u011f\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Erm\u0259nistan\u0131n T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na v\u0259 Az\u0259rbaycanla s\u00fclh m\u00fcqavil\u0259sinin imzalanmas\u0131na, s\u0259rh\u0259dl\u0259rin delimitasiya v\u0259 demarkasiyas\u0131na edil\u0259n c\u0259hdl\u0259ri x\u00fcsusil\u0259 tarixi d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi \u00f6n plana \u00e7\u0259k\u0259n \u0259n\u0259n\u0259vi v\u0259 radikal diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131n\u0131n ittihamlar\u0131n\u0131 xeyli art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n Ukraynada &#8220;ba\u015f\u0131n\u0131n qar\u0131\u015fmas\u0131ndan&#8221; istifad\u0259 ed\u0259n Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r q\u0259rby\u00f6n\u00fcml\u00fc xarici siyas\u0259t y\u00fcr\u00fctm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fsa da, g\u00f6r\u00fcn\u0259n odur ki, son vaxtlar bel\u0259 bir xarici siyas\u0259t kursunun \u00f6lk\u0259nin daha \u00e7ox z\u0259r\u0259rin\u0259 i\u015fl\u0259diyi q\u0259na\u0259tin\u0259 g\u0259lib. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti yen\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fcn \u0259n\u0259n\u0259vi erm\u0259ni xarici siyas\u0259tin\u0259 sadiqlik n\u00fcmayi\u015f etdirm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, mart\u0131n 14-d\u0259 ke\u00e7iril\u0259n m\u0259tbuat konfrans\u0131nda Pa\u015finyan, g\u00f6r\u00fcn\u00fcr, ilk brifinqd\u0259ki fikirl\u0259rini geri g\u00f6t\u00fcr\u0259r\u0259k Erm\u0259nistanla Rusiya aras\u0131nda ciddi g\u0259rginliyin olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 v\u0259 Erm\u0259nistan\u0131n KTMT-d\u0259 qalaca\u011f\u0131n\u0131 b\u0259yan etmi\u015fdir [14].<\/p>\n<p>Rusiyan\u0131n regionda t\u0259sirinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si v\u0259 Fransan\u0131n birt\u0259r\u0259fli erm\u0259nip\u0259r\u0259st m\u00f6vqeyi s\u0259b\u0259bind\u0259n AB\u015e-\u0131n vasit\u0259\u00e7ilik t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri g\u00fccl\u0259nir. Pa\u015finyan Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259 h\u0259r hans\u0131 t\u0259sir r\u0131\u00e7aqlar\u0131 \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259l hakimiyy\u0259td\u0259 olan q\u00fcvv\u0259l\u0259rin siyas\u0259tin\u0259 sadiq olsa da, haz\u0131rda Qaraba\u011fla ba\u011fl\u0131 s\u0259l\u0259fl\u0259rind\u0259n xeyli az resurs v\u0259 s\u0259lahiyy\u0259t\u0259 malikdir. Bununla bel\u0259, Pa\u015finyan h\u00f6kum\u0259ti s\u00fclh prosesind\u0259 f\u0259al rol oynamaq \u00fcmidi il\u0259 diasporu v\u0259 h\u0259tta Rusiyan\u0131 oyundan k\u0259narla\u015fd\u0131rma\u011fa haz\u0131rd\u0131r (E.Vardanyan\u0131n qondarma hakimiyy\u0259td\u0259n uzaqla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq). Radikal diaspor qanad\u0131 Pa\u015finyan\u0131n Qaraba\u011fda yaya\u015fan erm\u0259nil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 siyas\u0259tin\u0259 etiraz ets\u0259 d\u0259, bu, \u0259slind\u0259 onun Qaraba\u011f\u0131 itirm\u0259kd\u0259n daha \u00e7ox qon\u015fular\u0131 &#8211; T\u00fcrkiy\u0259 v\u0259 Az\u0259rbaycanla m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rmaq c\u0259hdl\u0259rind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir.<\/p>\n<p>Hadis\u0259l\u0259rin g\u0259l\u0259c\u0259k inki\u015faf\u0131 m\u00fcr\u0259kk\u0259b g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. M\u0259s\u0259l\u0259 buras\u0131ndad\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rma\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 v\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sind\u0259ki m\u0259\u011flub m\u00f6vqeyin\u0259 g\u00f6r\u0259 Pa\u015finyan diaspor t\u0259\u015fkilatlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n ciddi t\u0259nqid olunsa da, hal-haz\u0131rda Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n rasional yol qon\u015fular\u0131 il\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri normalla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. \u00c7\u00fcnki Ukrayna il\u0259 apard\u0131\u011f\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259 xeyli z\u0259ifl\u0259y\u0259n Rusiya h\u0259r n\u0259 q\u0259d\u0259r Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn regional hakim g\u00fcc olma\u011fa davam ets\u0259 d\u0259, Erm\u0259nistan\u0131n g\u0259l\u0259c\u0259yi \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 n\u0259 v\u0259d etm\u0259diyi d\u0259qiqdir. \u00dcst\u0259lik, Avropaya inteqrasiya etm\u0259y\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn Az\u0259rbaycan v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259 il\u0259 s\u00fclh \u00f6n\u0259mlidir. Yaln\u0131z bununla Erm\u0259nistan regional layih\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259 v\u0259 Avropa il\u0259 d\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259rini geni\u015fl\u0259ndir\u0259 bil\u0259r. Diaspora g\u0259linc\u0259, o, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 antit\u00fcrk m\u00f6vqeyind\u0259n imtina etm\u0259lidir. Zaman ke\u00e7dikc\u0259 s\u0259rh\u0259dl\u0259rin a\u00e7\u0131lmas\u0131 say\u0259sind\u0259 \u0259ld\u0259 edil\u0259c\u0259k m\u0259nf\u0259\u0259t t\u0259zadl\u0131 fikirl\u0259ri azaldacaq v\u0259 diaspor da antit\u00fcrk siyas\u0259tini davam etdirm\u0259yin l\u00fczumsuz oldu\u011funu q\u0259bul ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>Dig\u0259r yol is\u0259 daha m\u0259ntiqsiz g\u00f6r\u00fcn\u0259n diaspor il\u0259 h\u0259mr\u0259ylik roludur. \u018fslind\u0259 Pa\u015finyan\u0131n bu g\u00fcn tam d\u0259qiq hans\u0131 istiqam\u0259td\u0259 ir\u0259lil\u0259diyini s\u00f6yl\u0259m\u0259k \u00e7\u0259tindir. Az\u0259rbaycanla dan\u0131\u015f\u0131qlarda tez-tez t\u0259zadlar v\u0259 probleml\u0259r yaratmas\u0131, g\u00fcman ki, Pa\u015finyan hakimiyy\u0259tin\u0259 diasporun t\u0259sirind\u0259n qaynaqlan\u0131r. T\u00fcrkiy\u0259ni m\u00fcmk\u00fcn q\u0259d\u0259r neytralla\u015fd\u0131rmaqla Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259sinin T\u00fcrkiy\u0259-Erm\u0259nistan m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin\u0259 t\u0259sirini ortadan qald\u0131rmaq ist\u0259yir. Lakin ayd\u0131nd\u0131r ki, T\u00fcrkiy\u0259 buna getm\u0259z. T\u0259bii ki, bu, dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131n ruhuna x\u0259l\u0259l g\u0259tirir. Diasporu dinl\u0259y\u0259r\u0259k tarixi d\u00fc\u015fm\u0259n\u00e7iliyi davam etdirm\u0259yin region v\u0259 Erm\u0259nistan \u00fc\u00e7\u00fcn he\u00e7 bir faydas\u0131 yoxdur.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130ST\u0130FAD\u018f ED\u0130LM\u0130\u015e \u018fD\u018fB\u0130YYAT:<\/strong><\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan dilind\u0259:<\/strong><\/p>\n<ol>\n<li><em>Az\u0259rbaycan Prezidenti: <\/em>\u201cFransa s\u00fclh dan\u0131\u015f\u0131qlar\u0131nda i\u015ftirak ed\u0259 bilm\u0259z v\u0259 bu, onun g\u00fcnah\u0131d\u0131r\u201d. \/25.11.2022\/ &#8211; https:\/\/az.trend.az\/azerbaijan\/politics\/3673493.html<\/li>\n<li>Erm\u0259ni diasporunun \u00fc\u00e7t\u0259r\u0259fli b\u0259yanata reaksiyas\u0131na dair. \/T\u0259hlil, Fevral 2021\/ &#8211; https:\/\/aircenter.az\/uploads\/files\/diaspora%20tehlil.pdf<\/li>\n<li>Erm\u0259nistan v\u0259 erm\u0259ni diasporas\u0131: qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 k\u00fcsk\u00fcnl\u00fck. \/12.11.2020\/ &#8211; https:\/\/stm.az\/en\/news\/418<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Rus dilind\u0259:<\/strong><\/p>\n<ol start=\"4\">\n<li>\u0427\u0442\u043e \u043d\u0435 \u0442\u0430\u043a \u0441 \u0432\u0441\u0435\u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u0438\u043c \u0444\u043e\u043d\u0434\u043e\u043c &#8220;\u0410\u0439\u0430\u0441\u0442\u0430\u043d&#8221;? \/21.03.2022\/ &#8211; https:\/\/vestikavkaza.ru\/analytics\/cto-ne-tak-s-vsearmanskim-fondom-ajastan.html<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u0130ngilis dilind\u0259: <\/strong><\/p>\n<ol start=\"5\">\n<li>ARF: More than 50 diaspora organizations demand Armenia PM Pashinyan&#8217;s resignation, \/03.12.2020\/ &#8211; https:\/\/news.am\/eng\/news\/616878.html<\/li>\n<li>Armenia&#8217;s Pashinyan to Artsakh authorities: Political statements that worsen situation should be avoided. \/12.01.2023\/ &#8211; https:\/\/news.am\/eng\/news\/739153.html<\/li>\n<li>Armenia diaspora faces waning influence on Turkey, Azerbaijan negotiations. \/22 June 2022\/ &#8211; https:\/\/eurasianet.org\/armenia-diaspora-faces-waning-influence-on-turkey-azerbaijan-negotiations<\/li>\n<li>Armenian diaspora in France, US disrupt normalization: Erdo\u011fan. \/10 November, 2022\/- https:\/\/www.dailysabah.com\/politics\/diplomacy\/armenian-diaspora-in-france-us-disrupt-normalization-erdogan<\/li>\n<li>Armenian government continues anti-ARF policies toward ARF Youth. \/29.01.2023\/ -https:\/\/armenianweekly.com\/2023\/01\/29\/armenian-government-continues-anti-arf-policies-toward-arf-youth\/<\/li>\n<li>Can football help normalise relations between Armenia and Turkey? \/24\/03\/2023\/ &#8211; https:\/\/www.euronews.com\/2023\/03\/24\/can-football-help-normalise-relations-between-armenia-and-turkey<\/li>\n<li>Explainer | The South Caucasus braces for Russia\u2019s hard landing. \/16 March 2022\/ &#8211; https:\/\/eurasianet.org\/explainer-the-south-caucasus-braces-for-russias-hard-landing<\/li>\n<li>Government Breaks Silence on Barring Entry of French-Armenian Leader. \/22. 07.2022\/ &#8211; https:\/\/asbarez.com\/government-breaks-silence-on-barring-entry-of-french-armenian-leader\/<\/li>\n<li>Los Angeles Armenian Community Rejects Zareh Sinanyan. \/June 08, 2022\/ &#8211; https:\/\/horizonweekly.ca\/en\/los-angeles-armenian-community-rejects-zareh-sinanyan\/<\/li>\n<li>Nikol Pashinyan press conference. \/15.03. 2022\/ &#8211; https:\/\/jam-news.net\/nikol-pashinyan-press-conference\/<\/li>\n<li>Pashinyan press conference. \/10.01.2023\/ &#8211; https:\/\/jam-news.net\/pashinyan-press-conference\/<\/li>\n<li>Public Opinion Survey: Residents of Armenia. \/June 2022\/ &#8211; https:\/\/www.iri.org\/wp-content\/uploads\/2022\/09\/IRIpoll2022Presentation_CRRC-Armenia_Public-Slides_CISR-Approved.pdf<\/li>\n<li>Report: On The Use Of Foreign Terrorist Fighters By The Republic Of Armenia In Its Recent Aggression Against The Republic Of Azerbaijan. \/November 2020\/ &#8211; https:\/\/spcommreports.ohchr.org\/TMResultsBase\/DownLoadFile?gId=35751<\/li>\n<li>Statement Regarding the Events Taking Place in Armenia. \/21 May 2022\/ &#8211; https:\/\/massispost.com\/2022\/05\/statement-regarding-the-events-taking-place-in-armenia\/<\/li>\n<li>Terzyan Aram: \u201cRussian policy, Russian Armenians and Armenia: ethnic minority or political leverage?\u201d \/2019\/ &#8211; https:\/\/www.researchgate.net\/publication\/334720768<\/li>\n<li>The Armenian diaspora in Russia: The second Karabakh war and its outcomes, \/Baku 2022\/ &#8211; https:\/\/aircenter.az\/uploads\/3gu2hVzye_RU.pdf<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Avaz Rahimov<\/strong><\/p>\n<p><strong>THE FOREIGN POLICY COURSE OF THE ARMENIAN GOVERNMENT AND DIASPORA-ARMENIAN RELATIONS AFTER<br \/>\nTHE SECOND KARABAKH WAR <\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>Abstract<\/strong><\/p>\n<p>The Second Karabakh War not only resulted in the re-joining of Karabakh to Azerbaijan, but also changed Armenia&#8217;s foreign policy to an important extent. On the other hand, it revealed the true potential of its popular diaspora. After the war, the diaspora and Armenia are experiencing serious problems in determining the direction of foreign policy. The conflicts that have arisen in relations with Russia have significantly disrupted relations with the diaspora here. Instead, reformist members of the diaspora in France and the United States are strengthening their influence on the Armenian authorities. On the other hand, Armenia&#8217;s claims of normalization of relations with its neighbors worsened the attitude of radical and traditional diaspora organizations towards the government. Thus, although the Pashinyan administration&#8217;s relations with individual modernist diaspora groups have increased, the relations with traditional and fundamental diaspora bodies have reached the level of hostility. In particular, the 2022 rallies revealed the broad cooperation of the radical diaspora with the opposition, led by the Dashnaks. But in any case, this fear prompted Armenia&#8217;s indecisive participation in the peace process. The direction of Armenia in the future will be influenced by the internal balance of diaspora forces.<\/p>\n<p><strong>Keywords: <\/strong>diaspora, foreign policy, Armenian government, Karabakh war, contradiction, priority<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0410\u0432\u0430\u0437 \u0420\u0430\u0445\u0438\u043c\u043e\u0432<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0412\u041d\u0415\u0428\u041d\u0415\u041f\u041e\u041b\u0418\u0422\u0418\u0427\u0415\u0421\u041a\u0418\u0419 \u041a\u0423\u0420\u0421 \u041f\u0420\u0410\u0412\u0418\u0422\u0415\u041b\u042c\u0421\u0422\u0412\u0410 \u0410\u0420\u041c\u0415\u041d\u0418\u0418 \u0418 \u0414\u0418\u0410\u0421\u041f\u041e\u0420\u041e-\u0410\u0420\u041c\u042f\u041d\u0421\u041a\u0418\u0425 \u041e\u0422\u041d\u041e\u0428\u0415\u041d\u0418\u0419 \u041f\u041e\u0421\u041b\u0415<br \/>\n\u0412\u0422\u041e\u0420\u041e\u0419 \u041a\u0410\u0420\u0410\u0411\u0410\u0425\u0421\u041a\u041e\u0419 \u0412\u041e\u0419\u041d\u042b<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u0420\u0435\u0437\u044e\u043c\u0435<\/strong><\/p>\n<p>\u0412\u0442\u043e\u0440\u0430\u044f \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430 \u043f\u0440\u0438\u0432\u0435\u043b\u0430 \u043d\u0435 \u0442\u043e\u043b\u044c\u043a\u043e \u043a \u0432\u043e\u0441\u0441\u043e\u0435\u0434\u0438\u043d\u0435\u043d\u0438\u044e \u041a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0430 \u0441 \u0410\u0437\u0435\u0440\u0431\u0430\u0439\u0434\u0436\u0430\u043d\u043e\u043c, \u043d\u043e \u0438 \u0432 \u0437\u043d\u0430\u0447\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0441\u0442\u0435\u043f\u0435\u043d\u0438 \u0438\u0437\u043c\u0435\u043d\u0438\u043b\u0430 \u0432\u043d\u0435\u0448\u043d\u044e\u044e \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0443 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u0421 \u0434\u0440\u0443\u0433\u043e\u0439 \u0441\u0442\u043e\u0440\u043e\u043d\u044b, \u044d\u0442\u043e \u0440\u0430\u0441\u043a\u0440\u044b\u043b\u043e \u0438\u0441\u0442\u0438\u043d\u043d\u044b\u0439 \u043f\u043e\u0442\u0435\u043d\u0446\u0438\u0430\u043b \u043d\u0430\u0440\u043e\u0434\u043d\u043e\u0439 \u0430\u0440\u043c\u044f\u043d\u0441\u043a\u043e\u0439 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044b. \u041f\u043e\u0441\u043b\u0435 \u0432\u043e\u0439\u043d\u044b \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0430 \u0438 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u044f \u0438\u0441\u043f\u044b\u0442\u044b\u0432\u0430\u044e\u0442 \u0441\u0435\u0440\u044c\u0435\u0437\u043d\u044b\u0435 \u043f\u0440\u043e\u0431\u043b\u0435\u043c\u044b \u0432 \u043e\u043f\u0440\u0435\u0434\u0435\u043b\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043d\u0430\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u0432\u043d\u0435\u0448\u043d\u0435\u0439 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0438. \u0412\u043e\u0437\u043d\u0438\u043a\u0448\u0438\u0435 \u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442\u044b \u0432 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f\u0445 \u0441 \u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u0435\u0439 \u0441\u0443\u0449\u0435\u0441\u0442\u0432\u0435\u043d\u043d\u043e \u043d\u0430\u0440\u0443\u0448\u0438\u043b\u0438 \u0437\u0434\u0435\u0441\u044c \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f \u0441 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u043e\u0439. \u0412\u043c\u0435\u0441\u0442\u043e \u044d\u0442\u043e\u0433\u043e \u043d\u043e\u0432\u0430\u0442\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043f\u0440\u0435\u0434\u0441\u0442\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u0438 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044b \u0432\u043e \u0424\u0440\u0430\u043d\u0446\u0438\u0438 \u0438 \u0421\u0428\u0410 \u0443\u0441\u0438\u043b\u0438\u0432\u0430\u044e\u0442 \u0441\u0432\u043e\u0435 \u0432\u043b\u0438\u044f\u043d\u0438\u0435 \u043d\u0430 \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438. \u0421 \u0434\u0440\u0443\u0433\u043e\u0439 \u0441\u0442\u043e\u0440\u043e\u043d\u044b, \u0437\u0430\u044f\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u044f \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043e \u043d\u043e\u0440\u043c\u0430\u043b\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0438 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0439 \u0441 \u0441\u043e\u0441\u0435\u0434\u044f\u043c\u0438 \u0443\u0445\u0443\u0434\u0448\u0438\u043b\u0438 \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0440\u0430\u0434\u0438\u043a\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u0445 \u0438 \u0442\u0440\u0430\u0434\u0438\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u0445 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u0445 \u043e\u0440\u0433\u0430\u043d\u0438\u0437\u0430\u0446\u0438\u0439 \u043a \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0443. \u0422\u0430\u043a\u0438\u043c \u043e\u0431\u0440\u0430\u0437\u043e\u043c, \u0445\u043e\u0442\u044f \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f \u0430\u0434\u043c\u0438\u043d\u0438\u0441\u0442\u0440\u0430\u0446\u0438\u0438 \u041f\u0430\u0448\u0438\u043d\u044f\u043d\u0430 \u0441 \u043e\u0442\u0434\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c\u0438 \u043c\u043e\u0434\u0435\u0440\u043d\u0438\u0441\u0442\u0441\u043a\u0438\u043c\u0438 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0441\u043a\u0438\u043c\u0438 \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u0430\u043c\u0438 \u0443\u0441\u0438\u043b\u0438\u043b\u0438\u0441\u044c, \u043e\u0442\u043d\u043e\u0448\u0435\u043d\u0438\u044f \u0441 \u0442\u0440\u0430\u0434\u0438\u0446\u0438\u043e\u043d\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0438 \u0443\u0441\u0442\u043e\u044f\u0432\u0448\u0438\u043c\u0438\u0441\u044f \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0430\u043b\u044c\u043d\u044b\u043c\u0438 \u0441\u0442\u0440\u0443\u043a\u0442\u0443\u0440\u0430\u043c\u0438 \u0434\u043e\u0441\u0442\u0438\u0433\u043b\u0438 \u0443\u0440\u043e\u0432\u043d\u044f \u0432\u0440\u0430\u0436\u0434\u0435\u0431\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438. \u0412 \u0447\u0430\u0441\u0442\u043d\u043e\u0441\u0442\u0438, \u043c\u0438\u0442\u0438\u043d\u0433\u0438 2022 \u0433\u043e\u0434\u0430 \u043f\u0440\u043e\u0442\u0438\u0432 \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u0438 \u0432\u044b\u044f\u0432\u0438\u043b\u0438 \u0448\u0438\u0440\u043e\u043a\u043e\u0435 \u0441\u043e\u0442\u0440\u0443\u0434\u043d\u0438\u0447\u0435\u0441\u0442\u0432\u043e \u0440\u0430\u0434\u0438\u043a\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u044b \u0432\u043e \u0433\u043b\u0430\u0432\u0435 \u0441 \u0434\u0430\u0448\u043d\u0430\u043a\u0430\u043c\u0438 \u0441 \u043e\u043f\u043f\u043e\u0437\u0438\u0446\u0438\u0435\u0439. \u041e\u0434\u043d\u0430\u043a\u043e \u0431\u043e\u044f\u0437\u043d\u044c \u043f\u043e\u0442\u0435\u0440\u044f\u0442\u044c \u0432\u043b\u0430\u0441\u0442\u044c \u0432 \u043b\u044e\u0431\u043e\u043c \u0441\u043b\u0443\u0447\u0430\u0435 \u043f\u043e\u043e\u0449\u0440\u044f\u043b\u0430 \u043d\u0435\u0440\u0435\u0448\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u044b\u0439 \u043f\u043e\u0434\u0445\u043e\u0434 \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0430 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043a \u043c\u0438\u0440\u043d\u043e\u043c\u0443 \u043f\u0440\u043e\u0446\u0435\u0441\u0441\u0443. \u041d\u0430 \u043d\u0430\u043f\u0440\u0430\u0432\u043b\u0435\u043d\u0438\u0435 \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438 \u0432 \u0431\u0443\u0434\u0443\u0449\u0435\u043c \u0431\u0443\u0434\u0435\u0442 \u0432\u043b\u0438\u044f\u0442\u044c \u0431\u0430\u043b\u0430\u043d\u0441 \u0432\u043d\u0443\u0442\u0440\u0435\u043d\u043d\u0438\u0445 \u0441\u0438\u043b \u0432 \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0435.<\/p>\n<p><strong>\u00a0<\/strong><strong>\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430:<\/strong> \u0434\u0438\u0430\u0441\u043f\u043e\u0440\u0430, \u0432\u043d\u0435\u0448\u043d\u044f\u044f \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0430, \u043f\u0440\u0430\u0432\u0438\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u043e \u0410\u0440\u043c\u0435\u043d\u0438\u0438, \u043a\u0430\u0440\u0430\u0431\u0430\u0445\u0441\u043a\u0430\u044f \u0432\u043e\u0439\u043d\u0430, \u043a\u043e\u043d\u0444\u043b\u0438\u043a\u0442, \u043f\u0440\u0438\u043e\u0440\u0438\u0442\u0435\u0442<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u018fv\u0259z R\u018fH\u0130MOV X\u0259z\u0259r Universitetinin magistrant\u0131 Bak\u0131, Az\u0259rbaycan \u00a0 E-mail: avazrmoff98@gmail.com ORCID: 0009-0008-1291-6717 UOT: 327 &nbsp; X\u00fclas\u0259. 44 g\u00fcnl\u00fck V\u0259t\u0259n m\u00fcharib\u0259si t\u0259kc\u0259 Qaraba\u011f\u0131n yenid\u0259n Az\u0259rbaycan\u0131n t\u0259rkibin\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259nm\u0259di, h\u0259m d\u0259 Erm\u0259nistan xarici siyas\u0259tini \u00f6n\u0259mli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 d\u0259yi\u015fdi. Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n erm\u0259ni diasporunun \u0259sl potensial\u0131 ortaya \u00e7\u0131xd\u0131. M\u00fcharib\u0259d\u0259n sonra diaspor v\u0259 Erm\u0259nistan hakimiyy\u0259ti xarici siyas\u0259t istiqam\u0259tl\u0259rini m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirm\u0259kl\u0259 ba\u011fl\u0131 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":898,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-945","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-cild-1--1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/945","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=945"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/945\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":946,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/945\/revisions\/946"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/898"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=945"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=945"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/socialresearchjournal.az\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=945"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}